Kur'an-ı Kerim

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

İslam
Allah (1).png

Kur’an (Arapça: القرآن‎, İngilizce: Quran) veya Kur’an-ı Kerîm (Arapça: القرآن الكريم) Yüce Allah'ın mukaddes kitabıdır. Hz.Muhammed'in (s.a.a) en büyük mucizesidir. Kur'an-ı Kerim, söz ve mana itibariyle bir bütün olarak Yüce Allah tarafından gönderilmiştir. Allah Teâla, bu yüce kitabı Vahiy Meleği Cebrail aracılığıyla 23 yıl boyunca Hz.Muhammed'e (s.a.a) göndermiştir.Kur'an'ı Kerim, öncelikle Hz. Peygamber'in (s.a.a) doğrudan ve sürekli gözetimi altında, bizzat kendi yakınları ve bir grup Vahiy Kâtibi tarafından yazılmıştır. Ashap arasında pek çok Kur’an hafızı, Kur’an-ı ezberleyip tevatür yoluyla nakletmişlerdir. Kur’an’ın metni mukaddes olup, tevatür yoluyla gelmiş ve okunması müstehab ve teşvik edilmiştir. Kur’an-ı Kerim hakkında rivayet edilen vasıf ve özelliklere, ilahi bir mucize olduğuna, nübüvveti ispatlayan bir belge oluşuna, her türlü hata, ekleme ve çıkarmadan (tahriften) korunduğuna iman etmek, İslam’ın ve Şia mektebinin gereklerindendir. Kur’an, fesahat ve belagat âlimlerini (daha sonra diğer kavimleri) hayretler içinde bırakan, apaçık bir Arapça ile nazil olmuş ve Arap dili tarihinde eşi ve benzeri görülmemiş bir fesahat ve belagat ile kendi i'cazını ortaya koymuştur. Kur’an, 23 yıl boyunca, yani Hz. Peygamberin (s.a.a) risalet görevi süresince ilahi mesajı insanlara ulaştırmış ve İslam’a davetin süregeldiği bu yıllarda, yaşanan olaylarla ilgili ayetler,bölümler halinde vahiy edilmiştir. Başta değinildiği gibi, hafızlar tarafından ezberlenmiş, Buna ilaveten Kufi hattı olarak isimlendirilen, hiç bir noktalama ve harekelendirmenin olmadığı bir zamanda, vahiy kâtipleri tarafından, o dönemin son derece ilkel yazma vesileleriyle hali-hazırda elimizde var olan Kur’an-ı Kerim yazılmıştır.[1] Kur'an indiği günden beri, O'nu inkar edenlere, Kur'an'daki surelere denk sureler getirmeleri istenmiş ve onları bilimsel ve edebi açıdan mübarezeye davet etmesine rağmen, hiç kimsenin buna gücü yetmemiştir. Kur'an geçmiş peygamberlere gönderilmiş kutsal kitapları tasdik eder. Kur'an, Furkan, El-Kitab ve Mushaf, bu mukaddes ilahi kitabın en meşhur isimleridir. Kur'an, 114 sure, 6236 ayetten teşekkül etmiştir. Bu kitabın tamamı 30 cüz ve 120 hizbe taksim olunmuştur. Kur'an'ın ilk kâmil tercümesi, yine 4. H.k. asırda Farsça'ya yapılmış, 6.h.k. asırda da Latin dillerine tercüme edilmiştir. (12. Yy.). Bu mukaddes kitap, ilk defa 950 h.k. (1543) yılında İtalya'da bastırılmıştır. Onun Müslümanlar tarafından ilk baskısı 1200 h.k. yılında Rusya'nın Sen Petersburg şehrinde basımı gerçekleşmiştir. Müslüman ülkeler arasında ilk olarak İran, 1243 ve 1248 h.k. yıllarında Kur'an-ı Kerimi basıp yayınlamıştır. Günümüzde Osman Taha meşhur hattı olarak tanınan ve bu ad ile yazılıp basılan Kur'an, ilk olarak Mısır'da basılıp yayımlanmıştır. Kur'an-ı Kerim, Müslümanlar arasında çok sayıda bilim dallarının oluşup meydana çıkmasında kaynak rol oynamıştır. Tefsir ve Kuran ilimleri, Kur'an tarihi, Kur'an sözcük/kelime ve cümle bilgisi (Sarf ve Nahiv ilmi), Arap dili ve edebiyatı, Arap edebiyat tarihi, Kur'an İ'rabı ilmi, Belagat ve Fesahat ilmi ve Kur'anın İ'cazı gibi bilim dalları bunlardan bazılarıdır. Ayrıca Kur'an-ı Kerim'in Müslümanların ayinleri, töreleri ve sanatsal anlayışları üzerinde de oldukça derin bir yeri vardır. Kur'an hatim merasimleri, Kur'an kıraat merasimleri ve çeşitli unvanlar altında doğum günlerinde, düğünlerde, yas günlerinde v.s. hayatın her alanında kendini göstermiştir. Kur'an'ın sanat alanında kendini en çok ve en belirgin bir şekilde ortaya koyduğu alanlar, özellikle hat sanatı, tezhib, teclid (ciltleme sanatı), edebiyat ve mimari alanlarıdır. Kur’an’ın içerdiği temel konular şunlardan ibarettir:

  1. Tevhit düşüncesi, iman ve İslam’a davet.
  2. Şirk ve nifaktan menetme ve onları yasaklama/nehy etmek.
  3. Nübüvvet/Peygamberlik müessesesin ve nebilerin kıssaları ve diğer kıssalar.
  4. Eskatoloji - Kıyamet ve Meadı tanıma/yeniden diriliş bilimi- (uhrevi ve ölüm sonrası alemlerin nitelenmesi).
  5. Angelology -Melekler Bilimi (ayını şekilde şeytan, şeytanlar ve cin konularını da kapsar).
  6. Fıkhi hükümler.
  7. Ahlaki hükümler (vaaz, irşat ve İyiliği emredip, kötülükten sakındırmak gibi konuları, bütün aksamıyla içeren durumlar.
  8. İlahi ayetlere yönlendirme,afak ve enfüsi harikuladelikler -insanın bizzat kendisi ve dış âlemdeki harikuladelikler (ki bunların Burhan-ı Nazm veya İtkan-ı Sun’ -Tanrı'nın varlığı üzerine Tasarım Argümanlar- gibi burhanlara benzerliği vardır.
  9. Tarihi olaylara işaret (Gazveler, Allah Resulünün (s.a.a) hicreti v.b. olaylar).
  10. Önceki şeriatlara, kitaplara ve semavi sahifelere işaret etmesi.
  11. Yaratılış kıssası, insanın yaratılışı, Ruh ve beden açısından tanınması.[2]

İçindekiler

Kur’an’ın Tanımı

Kur’an-ı Kerim, her bir cümlesi, Vahiy Meleği Cebrail’in aracılığıyla Allah'ın Levhi Mahfuz’dan 23 yıl boyunca Hz. Peygamberinin (s.a.a) kalbine indirip, dilinde cari kıldığı ilahi icaz içerikli vahiy kitabıdır. Bu mukaddes ilahi vahiy, Hz. Peygamberin (s.a.a) doğrudan ve sürekli gözetimi altında bizzat kendi yakınları ve bir gurup vahiy katipleri tarafından yazılmıştır. Sahabe arasında pek çok Kur’an hafızı Kur’an-ı ezberleyip tevatür yoluyla nakletmişlerdir. Bu ilahi kitap, Hz. Peygamberin (s.a.a) hayatı zamanında, tomarlar halinde yazılı haldeydi, ancak henüz tedvin edilip, kitap haline getirilmemişti(hali-hazırda elimizdeki Kur’an gibi tek bir kitap halinde değildi.). Kur’an-ı Kerim, 3. Halife Osman zamanında ve onun gözetimi altında bir kaç yıllık çalışmadan sonra, yaklaşık Kameri 27 yıllarında bir araya getirilerek Fatiha Suresinden Nas Suresine kadar 114 sure, iki cilt arasında toplanmıştır.

Kur’an-ı Kerim hakkında rivayet edilen vasıf ve özelliklere, ilahi bir mucize olduğuna, nübüvveti ıspatlayan belge oluşuna, her türlü hata, ekleme ve çıkarmadan (tahrif) korunduğuna iman etmek, İslam’ın ve Şia mektebinin gereklerindendir. Kur’an, fesahat ve belagat âlimlerini (daha sonra diğer kavimleri) hayretler içinde bırakan, apaçık bir Arapça ile nazil olmuş ve Arap dili tarihinde eşi ve benzeri görülmemiş bir fesahat ve belagat ile kendi i'cazını ortaya koymuştur. Kur’an, 23 yıl boyunca, yani Hz. Peygamberin (s.a.a) risalet görevi süresince ilahi mesajı insanlara ulaştırmış ve İslam’a davetin süregeldiği bu yıllarda, bölümler halinde, yaşanan olaylarla ilgili ayetler vahiy edilmiştir. Başta değinildiği gibi, hafızlar tarafından ezberlenmiş, Buna ilaveten Kufi hattı olarak isimlendirilen, hiç bir noktalama ve harekelendirmenin olmadığı zamanda, kâtipler tarafından o dönemin son derece ilkel yazma vesileleriyle hali-hazırda elimizde var olan Kur’an-ı Kerim yazılmıştır.[3]

Kur’an Kelimesi

Lügat manası

Arap edebiyatı bilginleri arasında, «Kur'an» kelimesinin, başından beri Arap dilinin kök kelimelerinden biri olarak var olageldiği veya bir başka kelimeden türemiş olabileceği ihtimali üzerinde görüş farklılıkları vardır. Bunlardan birinci gurubun görüşüne göre, her hangi bir kelimeden türememiş, özel isim olarak Arap dilinde başından beri var olagelmiş ve Allah kelamına irticalen verilmiş bir isimdir.
İkinci gurup ediplerin görüşüne bakılırsa, «Kur'an» kelimesi, daha kök kelimelerden türetilmiş bir sözcüktür. Ancak bu sözcüğün hangi kök kelimeden/mastardan türediği üzerinde ihtilaf etmişlerdir. Bu konuda dört farklı görüş vardır:

  1. Kur'an sözcüğü «=قَرَنتُ الشيء بالشيءBir şeyi diğerine ekledim/yamadım» anlamına gelen «Karene» kök kelimesinden türemiştir. Zira bu kitapta bulunan sure ve ayetlerden bazıları, diğer bazılarına ek ve ilave olunmuş durumdadırlar.
  2. Kur'an sözcüğü, «=القَرَائِنEl-Karain» kelimesinden türetilmiştir. Zira bu kitabın ayetlerinin bir kısmı, diğer kısmını tasdik edici niteliktedirler.
  3. Kur'an sözcüğü, «=القَرْءKer'an-(Fe'lan vezninde)» kelimesinden türemiş olup, Toplu, Toplamak anlamına gelmektedir.
  4. Kur'an sözcüğü, «=القِرَاءة El-Kıra'a(Gufran vezninde)» kelimesinden türemiştir.[4]

Bilahare «Kur’an» sözcüğü, özel isimdir ve ilahi kitap olması hasebiyle, kendine özel nitelikleriyle tanınır. «Kur’an» kelimesinin lafzı ve anlamı hakkında İslam âlimleri/ilahiyatçılar arasında görüş farklılıkları vardır:
Şafii'nin bakışına göre: «Kur’an» kelimesinin ne türemiş olduğuna ve ne de bu kelimede hemze (أ) harfinin yer aldığına inanır, Bu görüşün aksine, «Kur'an» sözcüğü, Allah’ın kelamı hakkında irticalen yani üzerinde düşünülmeksizin kalpten dile dökülüp, söylenmiş bir kelimedir.
Ferra'nın görüşüne göre: «Kur’an» kelimesinin “Karain” (Karineler/alametler/benzeri şeyler) kelimesinden türetilmiştir.
Eş’ari ve takipçilerinin görüşüne göre: “Bir şeyin başka bir şeye bağlanıp eklenmesi” anlamında türetilmiş bir kelimeden ibarettir. Zira sureler ve ayetler birbirine eklenmiştir. [5]

Terimsel anlamı

Terimsel/Istılah anlamı itibariyle Kur'an, şöyle tarif edilmiştir: «Fatiha suresi ile başlayıp, Nas suresi ile biten, derin söz ve anlam içerikli surelerin oluşturduğu bir ciltte toplanmış bir mecmuadan ibarettir.» ve «Kur'an» sözcüğü kullanıldığında, şu üç anlamdan biri kastedilmektedir:

  1. Anlamları dikkate alınmaksızın, sözlerine teveccüh etmek; Örneğin: "Abdestsiz Kur'an'a dokunmak caiz değildir." Sözünde kastedilen anlam gibi. Görüldüğü gibi burada hüküm Kur'an'ın anlamına değil, yazısına taalluk etmektedir.
  2. Söz ve yazı dikkate alınmaksızın, yalnızca manaya teveccüh etmek; Örneğin: "Kur'an-ı okudu fakat gerektiği şekilde amel etmedi." Cümlesinde olduğu gibi. Kur'an'ın emrini yerine getirmek ve yasaklarından kaçınmak onun söz ve yazısıyla değil, belki içerdiği anlamlara teveccüh etmekle hâsıl olur.
  3. Söz ve anlamına birlikte teveccüh etmek; Örneğin: "Kur'an, Allah kelamıdır." Cümlesinde olduğu gibi. Zira Allah kelamı sözünden burada hem lafız ve hem de anlam kastedilmektedir.

Kur’an’ın İsim ve Sıfatları

İsimleri

Eski Kur’an araştırmacıları Kur’an’ın isim ve sıfatları arasına fark koymaksızın bazen Kur’an’ın doksan küsur isminin olduğunu söylemişlerdir. Zerkeşi Kur’an için elli beş isim zikretmiş, aynı şekilde Suyuti de “El-İtkan” adlı eserinde elli beş isim zikretmiştir.[6] Bu isimler arasındaki en meşhur olanları:
"Kelamullah" [7] Eğer Allah’a ortak koşanlardan biri senden sığınma talebindebulunursa, Allah’ın kelâmını işitebilmesi için ona sığınma hakkı tanı. Sonra da onu güven içinde olacağı yere ulaştır. Bu, onların bilmeyen bir kavim olmaları sebebiyledir. [8]
وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْةُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلَامَ اللهِ ثُمَّ أبلغه مأمنه ذَلِكَ بأنهم قَوْمٌ لَا يَعْلَمُونَ
“Furkan”,[Furkan Suresi, 1] Âlemlere bir uyarıcı olsun diye kuluna Furkân’ı indiren Allah’ın şanı yücedir.
تَبَارَكَ الَّذٖى نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلٰى عَبْدِهٖ لِيَكُونَ لِلْعَالَمٖينَ نَذٖيرًا
“Zikir”,[9]İşte bu (Kur'an) da bizim indirdiğimiz mübarek zikirdir şimdi siz bunu mu inkâr ediyorsunuz?!
وَهٰذَا ذِكْرٌ مُبَارَكٌ اَنْزَلْنَاهُ اَفَاَنْتُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ
“Tenzil”,[10] Şüphesiz bu Kur’an, âlemlerin Rabbi’nin indirmesidir.
وَاِنَّهُ لَتَنْزٖيلُ رَبِّ الْعَالَمٖينَ
“El-Kitap”[11] Elif Lâm Râ. Bunlar, kitabın ve apaçık olan Kur'an'ın âyetleridir.
الر تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ وَقُرْاٰنٍ مُبٖينٍ
"Nur" [12]Ey insanlar! Size Rabbinizden kesin bir delil (Hz. Muhammed) geldi ve size apaçık bir nur (Kur’an) indirdik.
يَا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَاَنْزَلْنَا اِلَيْكُمْ نُورًا مُبٖينًا
"Mev'ize" [13] Ey insanlar! İşte size Rabbinizden bir öğüt, kalplere bir şifâ ve inananlar için yol gösterici bir rehber ve rahmet (olan Kur’an) geldi.
يَا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِى الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنٖينَ
Bütün bu isimlerin hepsi bir yana, Allah kelamı olan bu mukaddes kitaba has, bir özel isim vardır. O da "El-Kur'an"dır. Diğer isimler anlam bakımından Kur'an-ı Kerim'e nispetle daha genel ifadeler içermektedirler.[14] [15]

Sıfatları

Kur'an-ı Kerim'de bu mukaddes kitap hakkında zikredilmiş bazı sıfatlar şunlardır:
“el-Mecid”,[16] Kaf ve Kur'an-i mecîd hakkı için.
ق وَالْقُرْاٰنِ الْمَجٖيدِ
“el-Azim” [17] Andolsun, biz sana tekrarlanan yedi âyeti ve büyük Kur'an-ı verdik.
وَلَقَدْ اٰتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانٖى وَالْقُرْاٰنَ الْعَظٖيمَ
“el-Hekîm” [18] Hikmetli Kur'anın hakkı için.
وَالْقُرْاٰنِ الْحَكٖيمِ
“el-Kerim”[19]O, elbette değerli bir Kur’an’dır.
اِنَّهُ لَقُرْاٰنٌ كَرٖيمٌ
“el-Mubin”[20] Elif, Lam, Ra, bu işte kitabın ve bir Kur'anı mübînin âyetleri.
الر تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ وَقُرْاٰنٍ مُبٖينٍ
"el-Mübarek" [21]Bu Kur’an, âyetlerini düşünsünler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye sana indirdiğimiz mübarek bir kitaptır.
كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا اٰيَاتِهٖ وَلِيَتَذَكَّرَ اُولُوا الْاَلْبَابِ
"el-Aziz" [22]Şüphe yok (mülhidler) o kimselerdir ki, kendilerine geldiği zaman Kur'an-ı inkâr etmişlerdir ve muhakkak ki o, elbette azîz bir kitaptır.
اِنَّ الَّذٖينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ وَاِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزٖيزٌ
"el-Huda" [23]Elif, lâm, mîm. İşte bu kitap ki, bunda bir şekk yoktur. Muttakîler için bir hidâyettir.
ذٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فٖيهِ هُدًى لِلْمُتَّقٖينَ
"er-Rahmet" [24]Muhsinler için bir hidâyet ve bir rahmettir.
هُدًى وَرَحْمَةً لِلْمُحْسِنٖينَ
Elbette Kur'an-ı Kerim'in bu baptan «eş-Şifa, el-Belağ, el-Beşir, en-Nezir ve el-Besair» gibi çok sayıda sıfatları mevcuttur. Sözü uzatmamak amacıyla birkaç örnekle yetindik.

Allah kelamı: Kur'an

Kur'an'ın Kaynağı

Kur'an, peygamberlere (a.s) vahyin nazil oluşunu, şu üç yoldan biri olarak belirlemiştir:
1.İlham yoluyla: Melekler vasıtasıyla perde ardından yapılan ilhamlar suretinde. وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ اَنْ يُكَلِّمَهُ اللّٰهُ اِلَّا وَحْيًا اَوْ مِنْ وَرَائِ حِجَابٍ اَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِىَ بِاِذْنِهٖ مَا يَشَاءُ اِنَّهُ عَلِىٌّ حَكٖيمٌ Allah, bir insanla ancak vahiy yoluyla yahut perde arkasından konuşur. Yahut bir elçi gönderip, izniyle ona dilediğini vahiyeder. Şüphesiz O yücedir, hüküm ve hikmet sahibidir. [25]
2.Bazı müfessirler, aşağıda zikredilen ayete istinaden, Kur'an'ın yalnızca Cebrail tarafından indirildiği iddiasında bulunmuşlardır. قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرٖيلَ فَاِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلٰى قَلْبِكَ بِاِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرٰى لِلْمُؤْمِنٖينَ De ki: “Her kim Cebrail’e düşman ise, bilsin ki o, Allah’ın izni ile Kur’an’ı; önceki kitapları doğrulayıcı, mü’minler için de bir hidayet rehberi ve müjde verici olarak senin kalbine indirmiştir.” [26] [27]
3,Ancak, Meşhur görüşe binaen, Kur'an-ı Kerim, vahyin diğer nüzul şekilleri ile de hz. Peygambere nazil olmuştur. Bunlardan biri, Allah tarafından vasıtasız ve direk peygamberin kalbine nazil olmasıdır. [28]

Kur'an'ın Şe'ni Nüzulü/İniş nedeni

Kur’an ayetleri temelde ikiye ayrılır. Söz konusu sınıflandırmanın büyük bir kısmını hiçbir motivasyon/isteklendirme olmaksızın ve başkaları dikkate alınmaksızın ilahi iradeyle Hz. Peygamber'e (s.a.a) vahiy edildiğini bildiren ayetler oluşturur. Çok az olan diğer bir kısmını ise bir hadisenin ardından veya sorulan bir soru yahut ortaya atılan bir konu üzerine inen ayetler oluşturur. Şeni nüzul veya nüzul sebebi, Hz. Peygamber'in (s.a.a) zamanında meydana gelen bir hadise veya bir sorunun, ayet veya ayetlerin inmesine vesile olmasından ibarettir. Pek çok Kur’an ayetlerinde “yes'eluneke” (ve bu kelimenin türevleri) ve “yesteftuneke” gibi kelimelerle Hz. Peygamber'e (s.a.a) ilahi hüküm veya ilahi hikmet sorulmuştur. [29]

Vahyin niteliği

Kur’an-ı Mecid,yüce Allah tarafından, Vahiy Meleği Cebrail aracılığıyla, Levh-i Mahfuz’da yer aldığı şekliyle ve lafzın aynısı Hz. Peygamber'in (s.a.a) kalbine (İdrak gücü) vahiy edilmiş/nazil olmuştur. Hakiki ve ruhani bir görüngü olan vahiy, yüce Allah tarafından, halka iletilmek üzere, peygamberlere gönderilen mesajdır.[30]
Allame Tabatabai şöyle diyor: Kur’an’dan anlaşıldığı kadarıyla, semavi bir Kitap olan bu Kur’an, Hz. Peygamber-i Ekrem’e (s.a.a) vahiy yoluyla gelmiştir. Vahiy bir tür semavi/gayri maddi konuşma olup duygusal ve akli tefekkürle değil, bilakis bazen bazı fertlerde -Allah’ın istemesiyle- ortaya çıkan ve duyum ve akıl ötesi bir takım gizli/ gaybi emirleri algılayabilen başka bir idrak ve şuur halidir ve bunun muhatabı “Nebi” olarak isimlendirilir.[31]
Allame Tabatabai’nin ifadesi esasına göre Müslümanların genelinin vahiy ve Kur’an hakkındaki inancı şöyledir: Kur’an-ı Mecid’in lafzı Allah’ın kelamı olup, semavi varlıklardan Allah’a yakın olan bir meleğin aracılığıyla Hz. Peygamber-i Ekrem’e (s.a.a.) gönderilmiştir. Cebrail veya Ruhu’l-Emin adıyla anılan bu melek, Allah’ın kelamını 23 yıl boyunca tedricen/ aralıklızaman dilimine serpilmiş bir halde Hz. Peygamber-i Ekrem’e (s.a.a) ulaştırmış ve bu vesileyle ayetlerin lafzını halka okuması, içeriğini anlatması ve Kur’an’da açıklanan itikadi/ inançsal öğretilere, toplumsal kurallara, medeni kanunlara ve ferdi sorumluluklara davet etmesi doğrultusunda Hz. Peygamber'e (s.a.a) görev verilmiştir.[32]
Ramyar’ın deyimiyle: Nebilere vahiy edilmesi gerçeği, tarihi tevatür derecesine ulaşmış ve her ne kadar açıklanıp yorumlanmasında görüş ayrılığı olsa dahi, Hz. Peygamber'in (s.a.a) yarenlerinin, hatta düşmanlarının bu durumu onaylamaları, bunun kaçınılmaz bir gerçek olduğunu göstermektedir. [33]

Kur'an-ı Kerim'in, def'i /bir kerede ve tedrici/zamanla inişi

Kur'an-ı Kerimde geçen bazı ayetlere nazaran, bu kitap, ramazan ayında, kadir gecesinde ve toplu bir halde ve def'i yani bir kerede hz. Peygamberin kalbine nazil olmuştur.
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذٖى اُنْزِلَ فٖيهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرٖيضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ اَيَّامٍ اُخَرَ يُرٖيدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرٖيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰيكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
(O sayılı günler), insanlar için bir hidayet rehberi, doğru yolun ve hak ile batılı birbirinden ayırmanın apaçık delilleri olarak Kur’an’ın kendisinde indirildiği Ramazan ayıdır. Öyle ise içinizden kim bu aya ulaşırsa, onu oruçla geçirsin. Kim de hasta veya yolcu olursa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun. Allah, size kolaylık diler, zorluk dilemez. Bu da sayıyı tamamlamanız ve hidayete ulaştırmasına karşılık Allah’ı yüceltmeniz ve şükretmeniz içindir. [34]
اِنَّا اَنْزَلْنَاهُ فٖى لَيْلَةِ الْقَدْرِ
Şüphesiz, biz onu (Kur’an’ı) Kadir gecesinde indirdik. [35] Buna binaen, Müslüman bilginler arasında, Kur'an-ı Kerim'in bir defada, toplu bir şekilde o hazretin kalbine nazil olduğu veya 23 yıl boyunca tedricen / zaman içerisinde nazil olduğu konusunda görüş farklılıkları vardır. [36]
Bazı görüşlere göre: Kur'an-ı Kerim, hem def'i ve hem de tedrici surette nazil olmuştur. [37] Diğer bir gurubun görüşüne göre, Bir yıl boyunca nazil olması kararlaştırılmış olan ayetlerin tamamı, kadir gecesinde toplu bir halde hz. Peygamberin (s.a.a) kalbine nazil olmaktaydı. [38]
Bir başka gurup ise Kur'an-ı Kerim'in yalnızca tedrici bir surette ve zaman içerisinde nazil olduğu görüşündedirler. Yukarıda zikredilen ayetler, vahyin başlangıç tarihine işaret etmekte ve ilk vahyin ramazan ayında ve kadir gecesinde nazil olduğunu beyan etmektedirler. [39]

Kuran'ın Taksimi

Kur'an'ın Ana Hatlarıyla Taksimi

Bu taksim, Ehlibeyt (a.s) kanalıyla, hz. Peygamberin (s.a.a) bizzat kendisinden nakledilen rivayetlere göre yapılmıştır. Yani o hazretin bizzat kendisi bu taksimi yapmış ve ümmet de buna tabi olmuştur. Kur’an-ı Kerim, diğer kitaplara oranla, orta hacimli bir kitaptır. Elimizde bulunan en gerçekçi verilere göre, Kur'an'ın kelime sayısı 77807 sözcükten ibarettir.[40] Kur’an-ı Kerim, hz. Peygamberin (s.a.a) taksimine göre iki ana bölümden oluşmaktadır: Sureler ve Ayetler. Kur'an-ı Kerim,114 sureden ve 6236 ayetten oluşmaktadır. Her bir sure –Tevbe suresi istisna- «Bismillahirrahmanirrahim» kelimesiyle başlar. Neml suresi 30. Ayette besmele'nin tekrar edilmesiyle Kur'an-ı Kerimde sureler adedince bu ayet de tekrar edilmiştir. En uzun sure, 286 ayet ile Bakara suresi ve en kısa olanı da3 ayet ile Kevser suresidir. Surelerin ayet sayısı birbirinden farklıdır. Ayetlere gelince, belirli sözcük ve cümlelerden oluşmaktadır. Ayetler, bazen birkaç cümleden müteşekkil bir paragraf olabildikleri gibi, bazen bir tam cümle oluşturmakta ve bazen de birkaç ayet birlikte bir tam cümle teşkil etmektedir ki bu ayetlerin belli miktarda belli konular etrafında nazil olmuş hali, sureler olarak adlandırılmıştır. Kur'an-ı Kerim'in diğer bir taksim şekli de bazı kaynakların işaret ettiği üzere, daha önceleri başlanmış olsa da Emevi saltanatı döneminde, Haccac b. Yusuf tarafından tamamlanmıştır. Ancak bu taksimin ilk olarak ne zaman yapıldığı konusunda kesin bir bilgi sunulmamıştır. Bu taksim gereği Kur'an-ı Kerim'in tamamı 30 cüz olarak düzenlenmiştir. Her cüz, 20 sayfadan ibaret olup, on sayfalık 2 hizbhalinde düzenlenmiştir. Keza her hizb, 5'er sayfa halinde yarım hizbe ve yarım hizbler de 2.5 sayfa halinde çeyrek hizbe bölünmek suretiyle bir cüz'ü sekiz bölüme ayırmak mümkündür. Hatta Sumnu'l-Hizb yani bir hizbin 1/8'i de zikredilmektedir ki bu durumda bir cüz'ü, 1.1/4'lük taksim ile 16 parça halinde bölümlemek mümkündür.Her beş ayet “Humus” ve her on ayet “Uşur/Öşür” olarak isimlendirilmiştir.[41]

Cüz 1
fatiha
Cüz 2
Bakara, 142
Cüz 3
Bakara, 253
Cüz 4
Al-i İmaran, 93
Cüz 5
Nisa, 24
Cüz 6
Nisa, 148
Cüz 7
Maide, 82
Cüz 8
Enam, 111
Cüz 9
Araf, 88
Cüz 10
Enfal, 41
Cüz 11
Tevbe, 93
Cüz 12
Hud, 6
Cüz 13
Yusuf, 53
Cüz 14
Hicr, 1
Cüz 15
İsra, 1
Cüz 16
Kehf, 75
Cüz 17
Enbiya, 1
Cüz 18
Muminun, 1
Cüz 19
Furkan, 21
Cüz 20
Neml, 56
Cüz 21
Enkebut, 46
Cüz 22
Ahzab, 31
Cüz 23
Yasin, 28
Cüz 24
Zümer, 32
Cüz 25
Fussilet, 47
Cüz 26
Ahkaf, 1
Cüz 27
Zariyat, 31
Cüz 28
Mücadele, 1
Cüz 29
Mülk, 1
Cüz 30
Nebe, 1

Kur’an’ın İçeriği

İmam Ali'ye Mensup Kuran'ı Kerim

Kur'an-ı Kerim,anlam ve içerikleri bakımından,oldukça çok çeşitli ve iç içe girift anlamlara sahip olup, canlılık dolu bir tekrar içermektedir. Kur’an’da Tevhit, Allah Teâlâ hakkında düşünmeye davet, imana çağrı vb. konular teşvik edilmiştir. Bunun yanı sıra şirk, nifak ve mürtetliği nefyedip sakındırma, ilahların inkârı, şeytanın hileleri ve putperestlikten sakındırma gibi konular da ayrıca işlenmiş ve insanlık bu tehlikeler karşısında uyarılmıştır. Âdem’den Hatem’e (s.a.a) kadar nebilerin kıssalarından ibretli kesitler, Hz. Peygamber'in (s.a.a) zamanında Arapların çeşitli konularda o hazrete yönelttikleri soruları, Dünya hayatının oyun ve eğlenceden/oyalanmaktan ibaret olduğuna dair vaaz ve ibretlerin farklı bir yeri vardır.Mala, mülke tapınmak ve mal biriktirmek gibi konularda alı koyucu düsturlarla birlikte, evlat ve servet ile övünmek gibi cahiliye düşüncelerinden sakındırma amaçlı ayetler de zikredilmiştir.Vahiy, Kur'an'ın nüzulü ve tevili gibi konulara değinme; mirasın düzenlenmesi ve mirasçılar arasında paylaşılması; zina edenlerin cezalandırılması gibi fıkhi hükümlerin yanısıra; kimsesizlerin elinden tutulup yoksulların doyurulmasından tutun da anne-baba haklarına riayet edilmesi ve onlara son derece saygı gösterilmesinin gerekliliğine kadar, hukuk alanında uyulması zorunlu durumlar belirtilmiştir. Aynı zamanda ahlaki hükümlere özel yer verilmiş ve bu konu hakkında çeşitli analizler içeren ayetler yer almıştır.Fakirlik veya cehaletten dolayı çocukların öldürülmesi ve faizcilik gibi ahlaki fesat ve rezilliklerden sakındırma; doğruluk ve ihlastan ta meleklerin ve amellerinin nitelenmesi gibi yüce ahlakı tavsiye etme ve onlarca, hatta yüzlerce değişik konular, anlamsal ağ bütünlüğü dikkate alınarak zikredilmiştir..[42]
Yukarıda anlatılanlardan yola çıkarak, Kur’an’ın temel anlamları şu şekilde özetlenebilir:

  1. Tevhitsel düşünce ve iman ve İslam’a davet,
  2. Şirk ve nifaktan sakındırma,
  3. Eskatoloji -Maadi tanıma/Diriliş bilimi- ( uhrevi ve ölüm sonrası alemlerin nitelenmesi),
  4. Nebilerin kıssaları ve diğer kıssalar,
  5. Tarihi olaylara işaret (Gazveler, Allah Resulünün (s.a.a) hicreti v.b.),
  6. Angelology -Melekler hakkında bilgiler (ayını şekilde şeytan, şeytanlar ve cin konularını da kapsar),
  7. Fıkhi hükümler,
  8. Ahlaki hükümler (vaaz, irşat ve iyiliği emir ve kötülükten sakındırmanın bütün aksamı),
  9. İlahi ayetlere yönlendirme, afaki ve enfüsi harikuladelikler -insanın bizzat kendisi ve dış alemdeki harikuladelikler -bunların Burhan-ı Nazm veya İtkan-ı Sun’ -Tanrı'nın varlığı için Tasarım Argümanlar- gibi bürhanlara benzerliği vardır.
  10. Önceki şeriatlere, kitaplara ve semavi suhuflara işaret,
  11. Yaratılış kıssası, insanın yaratılışı ve psikolojik olarak insanın tanınması.[43]
Kur'an Açısından Hikmet

“Allah ile birlikte bir ilah daha tanıma! Sonra kınanmış ve kendi başına terk edilmiş olarak kalırsın. Rabbın, sadece kendisine kulluk etmenizi, ana babanıza da iyi davranmanızı kesin bir şekilde emretti. Onlardan biri veya her ikisi senin yanında yaşlanırsa, kendilerine «of!» bile deme; onları azarlama; ikisine de güzel söz söyle. Onları esirgeyerek alçak gönüllülükle Üzerlerine kanat ger ve: «Rabbim! Küçüklüğümde onlar beni nasıl yetiştirmişlerse, şimdi de sen onlara (öyle) rahmet et!» diyerek dua et. Rabbiniz sizin kalplerinizdekini çok iyi bilir. Eğer siz iyi olursanız, şunu bilin ki Allah, kötülükten yüz çevirerek tövbeye yönelenleri son derece bağışlayıcıdır. Bir de akrabaya, yoksula, yolcuya hakkını ver. Gereksiz yere de saçıp savurma. Zira böylesine saçıp savuranlar şeytanların dostlarıdırlar. Şeytan ise Rabbine karşı çok nankördür. Eğer Rabbinden umduğun (beklemek durumunda olduğun) bir rahmet için onların yüzlerine bakamıyorsan, hiç olmazsa kendilerine gönül alıcı bir söz söyle. Eli sıkı/cimri olma; büsbütün eli açık da olma. Sonra kınanır, (kaybettiklerinin) hasretini çeker durursun. Rabbin, rızkı dilediğine bol verir, dilediğine daraltır. Şüphesiz ki O, kullarından haberdardır, (onları) çok iyi görür. Geçim endişesi ile çocuklarınızın canına kıymayın. Biz, onların da sizin de rızkınızı veririz. Onları öldürmek gerçekten büyük bir suçtur. Zinaya yaklaşmayın. Zira o, bir hayasızlıktır ve çok kötü bir yoldur.Haklı bir sebep olmadıkça Allah'ın muhterem kıldığı cana kıymayın. Bir kimse haksız yere öldürülürse, onun velisine (hakkını alması için) yetki verdik. Ancak bu veli de kısasta ileri gitmesin. Zaten o, alacağını almıştır. Yetimin malına, rüşde erinceye kadar, ancak en güzel bir niyetle yaklaşın. Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü verilen söz, sorumluluk gerektirir. Ölçtüğünüz zaman ölçüyü tam tutun ve dosdoğru bir tartıyla tartın; bu, daha hayırlıdır ve sonuç bakımından daha güzeldir. Hakkında bilgin bulunmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve gönül, bunların hepsi ondan sorumludur. Yeryüzünde böbürlenerek dolaşma. Çünkü sen (ağırlık ve azametinle) ne yeri yarabilir, ne de dağlarla ululuk yarışına girebilirsin. Bütün bu sayılanların kötü olanları, Rabbinin nezdinde sevimsizdir. İşte bunlar, Rabbinin sana vahyettiği hikmetlerdir. Allah ile birlikte başka ilah edinme; sonra kınanmış ve (Allah'ın rahmetinden) uzaklaştırılmış olarak cehenneme atılırsın.

İsra Suresi, 22-39

Kuran'ın Tarihçesi

Bu konuyla ilgili sözün tamamı,Kuran tarihi üzerine telif edilmiş eserlerde zikredilmiştir. Kuran'ın tarihçesinden maksat, bu mukaddes kitabın nazil olduğu zamandan günümüze değin hangi merhalelerden geçerek bu hali aldığını araştırmaktan ibarettir. Bütün Müslümanlar tarafından istisnasız kabul edilen gerçek şudur: Kur'an-ı Kerimin kaynağı Allah'tır ve şüphesiz Allah kelamıdır. O, kendi kelamını, bizzat kendisinin seçip, 40 yaşına kadar özel bir terbiye ile yetiştirip hazırladığı peygamberi, Hz. Muhammed Mustafa'nın (s.a.a) kalbine nazil etmek kaydıyla nurunu tamamlamıştır. O hazret de bu vahyi kaynağından almış olduğu hakikat nurunu,geldiği şekilde,üzerinde hiçbir değişiklik ve oynama yapmaksızın,olduğu gibi ümmete iletmiş ve risalet görevini tam olarak ifa etmiştir. Bu mukaddes kitabı Hz. Peygambere getiren meleğin adı, Cebrail'dir (a.s).
Bazı kaynaklara göre, Kur'an-ı Kerimin nazil olduğu yıllar boyunca ve Hz. Peygamber'in (s.a.a) hayatta olduğu bu dönemde, Kur’an yazdırılıyordu. Ancak sahifeler üzerine yazılmış ve tomarlar halindeydi. Kur’an ayetleri; deri parçaları, geniş kemikler, hurma lifleri, düzgün ve parlatılmış taşlar, ipek parçaları ve az da olsa kâğıt gibi ilkel yazı araçları üzerine yazılmıştı. Bu dönemde sahabenin çoğunun Kur'an-ı ezberledikleri gerçeği önemli noktalardandır. Kur’an sureleri kâmil idi ve hatta isimleri dahi belirlenmişti.Fakat Hz. Peygamber'in (s.a.a) hayatının sonuna kadar kitap halinde toplanmamıştı. Hz. Peygamber-i Ekremi (s.a.a) Kur'an-ı toplayıp yazılı bir kitap haline getirmekten alıkoyan en önemli sebeplerden ikisi şöyledir:
Öncelikle vahiy kapısı açıktı ve henüz ayetler nazil oluyordu.Böylece hz. Peygamber (s.a.a) vahiy kâtiplerine ayet veya ayetlerin, hangi surenin içerisinde yer alması gerektiğini söylüyordu.
Hattabi’nin deyimiyle: Hz. Peygamber (s.a.a), sürekli Kur’an hükümlerinin veya hükümlerin bir kısmının “Nesh”i beklentisindeydi. Bu nedenle vahiy son bulmadığı sürece Kur'an'ın tedvin edilip Mushaf şekline getirilme imkânı yoktu. [44] İkincisi, bazıları Kur'an'ın toplanmasından maksadın, Allah Resulü (s.a.a) zamanında kalp ve gönüllerde muhafaza edilmesi olduğu görüşündedirler. [45]. Peygamber (s.a.a) zamanındaki “Cem”e, ıstılahta telif denilir. [46]
Hz. Peygamber (s.a.a), Kur'an'ın nüzulü ve yazılmasıhususunda,konuya her yönüyle nezaret ediyor ve yazılmasını, okunmasını ve hıfzedilmesini öğretiyor veya teşvik ediyordu. Hz. Peygamberin (s.a.a) hayatta olduğu dönemde, 37 Kur’an hafızı vardı. [47]
Hz. Peygamber (s.a.a) asrında, bazıları Kur’an hafızıydı. Kendileri için bir nüsha alan kimselerin de yer aldığı vahiy kâtiplerinin sayısı, 50 kişiye ulaşıyordu. [48].
Bu durum neticesinde, Hz. Peygamber (s.a.a) vefat ettiğinde, Kur’an tamamıyla (Hz. Peygamber'in (s.a.a) her yıl Cebrail'e bir kez okuması ve vefat yılında iki defa okuması) ve son defa Cebrail’e sunulduğu gibi tespit edilmiş ve telif edilerek kelimenin tam anlamıyla dosdoğru olarak tedvin edilmiştir. [49]
Bilahare,Kur'an-ı Kerim'in nüzulünün keyfiyeti ve zamanı hakkında Müslümanlar arasında varılan ortak görüş şudur: İlk vahiy, Allah resulü Muhammed'e (s.a.a), hicretten on üç yıl önce ilk peygamberlik ile görevlendirildiği ve meb'us olduğu/seçildiği gün nazil olmuştur. Böylece vahyin gelmesi işlevi o hazretin ömrünün son anlarına kadar devam etmiştir.Bu durum, hicri 11. hicriyıla tevafuk etmektedir. Yani 23 yıl boyunca devam eden bu durum, o hazretin vefatıyla son bulmuştur.
Hz. Peygamber (s.a.a) zamanında sayfalar üzerine yazılmış ve tomarlar halinde bulunan Kur'an-ı Kerimin bir kitap haline getirilmesi hususuna gelince, öncelikle belirtmek gerekir ki, bu mukaddes kitabın hangi zaman aralığında kitap haline getirildiği ve bu işi layıkıyla kimin en güzel biçimde yerine getirdiği hususunda, Ehlisünnet bilginleri arasında ciddi oranda ihtilaf söz konusudur. Bütün bu ihtilafların temelinde yatan şey, Kur'an-ı Kerim'in toplatılması işlemi konusuyla ilgili içerik bakımından bir birinden oldukça farklı rivayetlerin nakledilmiş olmasıdır.
Fakat Şia kaynakları kanalıyla elimize ulaşan bilgiler, konuyla ilgili en sağlıklı bilgilerdir. Şia inancına göre Kur'an-ı Kerim, Hz. Peygamberin (s.a.a) bizzat kendi döneminde yazılmış ve tomar halinde bir araya getirilmiştir. Ancak daha sonraki tarihlerde, iki cilt arasında toplanarak "Kitap" adıyla anılan şekle sokulmuştur.
Kur'an'ın bu günkü tertibi ve düzenlemesinin de yine o hazretin bizzat kendisi tarafından yapıldığı sahih rivayetlerle sabit olduğu gibi, akıl da böyle olması gerektiğine hükmetmektedir. Zira hz. Peygamberin (s.a.a), 23 yıl boyunca nazil olan ayetleri öylece perakende ve dağınık bir halde ümmetin umuduna bırakıp, aralarından ayrılması bir anlamda onca zaman çekmiş olduğu zahmetleri heder etmesi veya risaletine gereken önemi vermediği anlamına gelmektedir ki her iki ihtimal de imkânsızdır. Belki o hazretin tercihi ve en büyük arzusu, kendisinden sonra onca zahmetler ve savaşlarla vücut bulmuş ümmetin tek parça haline getirilmiş bir kitap üzerinde odaklanmalarıydı. Zira hz. Peygamber'den(s.a.a) sonra gelen halifeler de ümmeti Allah'ın kitabı etrafında toplamış ve gereken konularda bu mukaddes kitap üzerinden hüküm çıkarmışlardır.[50]
Bu konu ile ilgili nakledilen farklı görüşlerden bazılarına işaret edecek olursak:
• Hz. Peygamberin (s.a.a) vefatının hemen ardından bizzat hz. Ali'nin (a.s) Kendisi tarafından toplanmıştır. Rivayete göre o hazret, Kur'anın tamamını yazıp bitirinceye kadar, namaz dışında Abasını/Cübbesini giymeyeceğini belirterek, işe koyulmuş ve altı ay zarfında Kur'anın tamamını nüzul sırasına göre, hatta nüzul sebepleriyle birlikte ve her bir ayetin ne zaman, nerede, hangi konuyla irtibatlı olarak nazil olduğunu içeren kısa bir tefsir ile yazıp bir araya getirmiş ve ümmete sunmuştur.
• Diğer bir rivayete göre, Kur'an-ı Kerim, Ebubekir zamanında, Ömer b. Hattabın istişaresi sonucu, hz. Peygamberin vefatının hemen ardından Kur'an hafızları davet edilmiş, hemen işe koyulmuşlar ve Kur'an yazılıp bir kitap halinde toplatılmıştır.
• İkinci halife Ömer b. Hattab, Zeyd b. Sabit'i hafız olması ve Said b. As'ı da vahiy kâtiplerinden olması hasebiyle bu işle görevlendirmiştir.
• Üçüncü halife Osman b. Affan zamanında Kur'an toplatılma işi başlatılmış olup, halifenin bu işi emretmesi ile bizzat kendi gözetimi altında bir gurup sahabe tarafından yerine getirilmiştir. [51]
Yukarıda bahsedilen rivayetlere dayanılarak nakledilen bu Kur'an-ı Kerim'in toplatılma işlevi hakkında konuya biraz daha açıklık getirilmesi amacıyla bunlardan bazılarına biraz daha tafsilatlı ve de kaynaklarıyla bakmak icap etmektedir.

Hz. Ali'nin (a.s) Mushafı

Hz. Peygamber’in (s.a.a) vefatından sonra o hazretin (s.a.a) nass-ı kat’i ve tasdikiyle Kur’an-ı Mecide tasallutu hususunda, herkesten daha yetkili ve bu mukaddes kitaba daha çok aşina olan Ali (a.s) kendi evinde inzivaya çekilerek, Kur’an-ı Mecid’i nüzul sırasına göre bir nüshada topladı ve henüz Hz. Peygamber’in (s.a.a) vefatından altı ay geçmemişken evinden dışarı çıktı ve yazdığı nüshayı bir deveye yükleyip halka getirerek onlara gösterdi.[52]

Ebubekir Dönemi (Kitabet ve Tedvin)

Kur’an hafızlarının çoğunun öldürüldüğü (70 kişi olduğunu söyleyenler de olmuştur) Yemame olayının patlak vermesi, Ridde savaşları olarak bilinen, Ebu Bekir’in İslam’dan dönenleri ve yalancı peygamberleri bastırması olayı, henüz yeni şekillenen İslam toplumunda büyük bir sarsıntıya neden olmuştu. Ömer’in, zamanın halifesi Ebu Bekir’e önerisi üzerine halife Kur'an'ın korunması amacıyla, çabucak Kur'an'ın tedvin ve toplanması girişiminde bulundu. Bu iş için çok faal, vahiy kâtiplerinin en genci, Kur’an hafızı ve özel Mushaf sahibi Zeyd b. Sabit’i seçti.[53] Zeyd b. Sabit Kur’an yazılarını topladı ve onlarca hafız ve onlarca yazılmış nüshanın teyit etmesine rağmen, her Kur’an ayetini en az iki şahit eşliğinde, hem hıfz/ezber ve hem de yazılmış nüsha üzerinden kabul etti. Zeyd’in gözetimi altında gerçekleşen Kur'an'ın toplanması ve tedvin edilmesi Mushaf şeklinde değil, sahifelerden oluşuyordu. Sonuç itibariyle bu sahifeleri bir sandıkta toplayarak sandığın korunması için bir nöbetçi görevlendirdi. Kur'an'ın toparlanması 14 ay veya Ebu Bekir’in vefatına kadar devam etti. Bu nüshayı Ebu Bekir’in vasiyeti esasınca Ömer’in sorumluluğuna bıraktılar. Ömer’den sonra da Ömer’in vasiyeti gereğince söz konusu nüshayı Hz. Peygamber'in (s.a.a) eşine (Ömer’in kızı Hafza'ya) bıraktılar.[54]

Osman Dönemi (Kur'anların birleştirilmesi)

Osman Kameri 24 yılında hilafet mesnedine oturdu. Onun zamanında Müslümanların geniş çapta ve hayret verici fetihleri ve Kur'an'ın yeni fethedilen topraklara gitmesiyle birlikte, Kur’an kelimelerinin okunuşu ve anlaşılması açısından pek çok sorun ve ihtilaflar ortaya çıkmıştı. Bu olaylar zinciri, Kur'an'ın yarım kalan işlerinin bir an önce sonuçlandırılmasını ve aynı zamanda Kur’an ve İslam toplumunun benzeri tehlikelerden korunmasını sağlamak açısından oldukça önem arzediyordu. Osman; Zeyd b. Sabit, Said b. As, Abdullah b. Zübeyr ve Abdurrahman b. Haris’ten oluşan bir heyet oluşturdu. Bu heyet Kureyş ve Ensar’dan 12 kişinin işbirliği ile (Hz. Ali -a.s- bir şekilde onların çalışmalarına gözetmenlik yapıyor,onları anlaşılır ve okunaklı yazmaya teşvik ediyordu). [55]
Böylece toplanan nüshalar üzerinden son yazım çalışmaları başladı. İlk etapta Hz. Peygamber'in (s.a.a) zamanındaki yazıların tamamı toparlandı. Daha sonra Ebubekir’in zamanında Zeyd’in yazdığı Kur’an nüshası Hafsa’dan emanet olarak alındı. Zeyd’le birlikte çalışan üç kişi her hangi bir kelimenin yazılışında Zeyd’le ihtilafa düşmeleri durumunda Kureyş lehçesiyle yazılması kararlaştırıldı. Böylelikle Hz. Peygamber (s.a.a) zamanından kalan sahifeler ve Hafsa’nın yanındaki Zeyd’in nüshası esas alınarak ve hafızların ve iki şahidin onaylamasıyla Kur'an'ın nihai tedvin faaliyeti ilerletildi. Mushaf-ı Osmanî olarak tanınan resmi ve örnek nüsha yani “Mushaf-ı İmam” Kameri 24-30 yılına kadar, dört beş yıllık bir sürede bitirildi ve bu nüsha üzerinden beş altı nüsha çoğaltıldı. Mekke ve Medine’de iki nüsha saklandı, üç veya dört nüsha ise Kur'an-ı doğru düzgün okuyan ve Kur’an öğretmeni unvanını taşıyan hafızların eşliğinde Basra, Kufe, Şam ve Bahreyn gibi İslam dünyasının önemli merkezlerine gönderildi. Daha sonra Osman, sahabelerin ilkel yazma araçlarıyla yazıp kendisine sundukları Kur’an yazılarının su ve sirkeyle kaynatılarak ortadan kaldırılmasını emretti. Araştırmacıların bazıları ihtilafın tamamen kaldırılması ve tabiri caizse “Tevhid-i Nassın” oluşturulabilmesi için dağınık şekildeki bu yazıların yakıldığını veya bir şekilde yok edildiğini söylemiştir.[56]
Bu Mushaf, noktasız ve harekesiz bir yazım şekli olan Kufi hattıyla yazılmıştı. Bir iki asır sonra üzerinden yazılıp çoğaltılan Mushaflar zamanla nokta ve harekelerle donandı. [57]

Ehlibeyt imamlarının (a.s) eldeki Kur'an-ı kabul etmeleri

Ehlibeyt imamları, kendilerinden (a.s) nakledilen rivayetlerden de anlaşıldığı üzere, farklı Kur'an nüshalarının birleştirilmesi ve 3. Halife Osman zamanında hazırlanmış olan Kur'an nüshası ile muvafakat etmişlerdir. Suyuti'nin hz. İmam Ali'den (a.s) naklettiği rivayete göre, o hazret, Osman'ın Kur'an nüshasını hazırlattığı zaman kendisiyle istişare ettiğini buyurmuşlardır. Suyuti, bu rivayete binaen, imam Ali'nin (a.s), Kur'anın bu nüshası ile muvafakat ettiği sonucunu çıkarmaktadır.[58]
Aynı şekilde nakledilen rivayetlere göre, İmam Sadık (a.s) kendi huzurunda, resmi kıraate uygun düşmeyen bir kıraatle Kur'an okuyan bir kişiyi bu işten alıkoymuş ve böyle yapmamasını emretmiştir.[59] Et-Temhit yazarının söylediğine bakılırsa, Kur'an ilimleri ile aşina olan bilginlerin tamamı, günümüzde elde olan Kur'an'ın doğru ve kâmil olduğu görüşündedirler. «وَ كَذلِكَ جَعَلْنا في‏ كُلِّ قَرْيَةٍ أَكابِرَ مُجْرِميها لِيَمْكُرُوا فيها وَ ما يَمْكُرُونَ إِلاَّ بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما يَشْعُرُون‏» [60]

Kur'an'ın Tercüme edilmesi

Kur'an'ın tercüme edilip edilmemesi hususunda, asırlar boyu İslam âlimleri ve mezheplerin önde gelenleri arasında görüş farklılıkları vardı. Fakihlerin çoğu ve Ehlisünnetin dört mezhep imamı (Ebu Hanife’nin dışında ki ilk önce caiz olduğunu ve daha sonra Arapçanın bilinmemesi durumunda caiz olduğunu söylemiştir) namazda Fatiha ve surenin Arapça dışında okunmasının caiz olmadığına hükmetmişlerdir.
Bazıları ise asıl itibariyle Kur'an'ın hiçbir dile tercüme edilmesinin doğru olmadığı çıkarımında bulunmuşlardır. Ancak Kur'an'ın tercümesinin tarihi çok eskilere dayanmaktadır ve Selman Farisi’nin “Bismillahirrahmanirrahim”i “Esirgeyip, Bağışlayan Allah’ın adıyla” şeklinde tercüme ettiği bilinen bir gerçektir.[61]
Bu konuda çok önemli görüşler vardır. Serahsi “Mebsut”adlı kitabında şöyle yazmıştır: “Farslar, Salman Farisi’ye Fatiha suresini Farsça yazmasını istemiş ve o da yazmıştır. Sonra Farslar namazda Fatiha suresini dilleri Arapça telaffuzuna alışana kadar Farsça okuyorlardı. Derken bu olayı Hz. Peygamber-i Ekrem’e (s.a.a) anlattılar ve Hz. Peygamberde (s.a.a) onları bu durumdan men etmedi.” [62]
Abdüllatif Tıbavi (1910-1981) konuyla alakalı “Ahkamu Tercümeti’l Kur’ani’l Kerim” başlığını taşıyan bir makale yazmıştır.[63] Tıbavi bu makalesinde tarihsel eleştiride bulunarak, Hz. Peygamber (s.a.a) döneminde Farsların Müslüman olmadıklarını, dolayısıyla Hz. Peygamber'in (s.a.a) böyle bir sorunla karşılaşmadığını ortaya koyarak, bu sözü reddetmiştir. Muhammed Hamidullah, söz konusu makalenin basıldığı aynı dergide[64] Tıbavi’nin sözünü reddederek, rivayette “Biladu Fars” değil, “Kavmin mine’l Fars” şeklinde geldiğini ve sahabe ve Yemen sakinleri arasında pek çok Müslüman İranlının yer aldığını ortaya koymuştur.[65]
İlk ve meşhur fakihlerden olan Ebu Hanife, namazın Fars dilinde kılınabileceğine dair ilk fetva veren kimsedir. Ebu Hanife’nin görüşünü kabul eden yarenlerinden bazıları namazda Kur'an'ın Türkçe, Hintçe ve Süryanice gibi dillere tercüme edilmesini caiz bilmişlerdir. Bununla birlikte Ebu Hanife’yle aynı çağda yaşayan Ebu Yusuf ve Şeybani, Ebu Hanife’ye muhalefet ederek yalnızca Arapça kıraatinden aciz olan kimsenin Kur'an-ı Farsça kıraat etmesinin caiz olduğunu söylemişlerdir.
Araştırmacıların bazıları ise Ebu Hanife’nin bu fetvasından döndüğünü söylemiştir.[66]
Eskilerden Suyuti ve muasır âlimlerden Muhammed Reşit Rıza “el-Menar” tefsirinde Ebu Hanife’nin verdiği fetvasından döndüğünü ileri sürmüştür. Görünüşe bakılırsa, Hanefi mezhebine tabi olanlar, geçmişten şimdiye kadar bu fetvaya amel etmemiş ve sürekli namazlarını Arapça kılmışlardır.
Kur'an'ın tercüme edilmesinin gerekliliği görüşünü benimseyenlerin en sağlam delilleri Kur'an'ın şu ayetidir: “Allah, bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle yükümlü kılar.” Bakara 286. Şafii Kur'an'ın Arapça dışında okunmasının caiz olmadığı hükmünü vermiştir.Zira Kur’an Arapça indirilmiş ve başka dillere tercüme edilmesi durumunda Kur’an olmaktan çıkacaktır; Kur'an'ın mucize olması Arapça olmasına bağlıdır ve başka dillere tercüme edildiğinde,Kur'an'ın i’cazı ortadan kalkacaktır. Ancak Arapça kıraatinden aciz olan kimse namazda surelerin yerine “Tespih” ve “Tahlil” söylemesi gerekir. Cahız, Arapça şiirin tercümesinin mümkün olmadığına, zira Arap’ın hikmetinin (şiirinin) Arapça dışına çevrilmesi durumunda, Arap dilinin i’caz ve sanatının heder edildiğine; Kur'an'ın tercümesinin şiirden daha zor ve tehlikeli olduğuna inanır.[67]

Şia âlimleri namaz dışında Kur'an'ın tercüme edilmesinin caiz ve hatta zorunlu olduğunu kabul etmişlerdir.[68]

Ayet

Kur’an-ı Kerim’in en küçük birimi ayettir. Çoğunlukla her ayet bir cümledir. Ancak bazen ayetler birkaç cümle veya bir paragraftan oluşurken (Ayete’l- Kürsi veya Nur ayeti gibi) bazen de birkaç paragraftan oluşmuştur (örneğin Tedayün ve Müdayene olarak da isimlendirilen Kur’an’ın en uzun ayeti “Deyn” ayetinde olduğu gibi). Deyn ayeti, Osman Taha nüshasında (Medine nüshası) tam olarak 15 satırdır. Bazen de ayet bir cümleden daha az değil, bilakis Rahman suresinin 64. Ayetinde yer alan “Müdhammetan” kelimesinde olduğu gibi yalnızca bir kelime veya “Ta-Ha”, “Ya-Sin”, ve “Elif-Lam-Mim” gibi (Huruf-u Mukattaa) bir kelimeden daha azdır. Ayetin isimlendirilmesi işi şeriat sahibine aittir (Tevkıfi). Hatta surenin başında gelen “Elif-Lam-Mim-Sad” gibi Mukattaa harfleri bir ayet sayılırken “Elim-Lam-Mim-Ra” gibi Mukatta harfleri bir ayet bile sayılmamıştır. Bununla birlikte “Ha-Mim-Ayn-Sin-Kaf” iki ayet hesap edilirken (1.Ha-Mim, 2. Ayn-Sin-Kaf) “Kaf-Ha-Ya-Ayn-Sad” bir ayet bile hesap edilmemiştir. Kur’an’da “Ayet” ve ayetin çoğulu olan “Âyat” kelimeleri, genel anlamda cümle anlamında kullanılmıştır.[69] Kur’an-ı Kerim’in en çok ayetine sahip olan sure, Bakara suresi olup, 286 ayettir. ve en az ayete sahip olan, en kısa sure de Kevser suresidir (3 ayet). Ayetlerin tamamının sayısı hakkında çeşitli görüşler vardır. Bu görüşlerin en muteber olanı, Ebu Abdurrahman b. Habib Süllemi’nin, Emirü’l Müminin Ali’den (a.s) nakletmesi ve İmam Şatibi’nin “Nazımetü’z-Zuher” kitabında zikretmesi esasına göre Kur’an ayetlerinin tamamının sayısı 6236 ayettir.[70]

Sure

Kur’an-ı Kerim genel olarak “Sure”ler halinde bölümlenmiştir. Sure lügatte “Kesilmiş/Bölünmüş” anlamında olup, ıstılahta “Şehrin etrafına çekilmiş duvar/sur” manasındadır ve bu anlamıyla Kur’an’da kullanılmıştır.[71] Keza Kur’an’da surenin çoğulu “Suver” kelimesinden de istifade edilmiştir.[72] Kur’an-ı Mecid’de toplam 114 sure vardır ve genel hatları itibariyle uzunluk sırasına göre düzenlenmiştir. Kur’an’ın en uzun suresi Bakara (286 ayet ve Osman Taha nüshası esasınca 48 sayfadır) ve en kısa suresi Kevser (3 ayet) suresidir.[73]

Kur'an Surelerinin dizilişi ve Fatiha’yla başlayıp Nas’la son bulmasının “Nassa dayalı/Tevkifi mi yoksa “İçtihadi” mi (sahabenin içtihadı) yoksa Kur’an’ı bir araya toplayan kimsenin kendi görüşüne mi bağlı olduğu konusunda çeşitli görüşler vardır. Bazıları “Tevkifi” (sıralamasının değiştirilemezliği) olduğunu ve Hz. Peygamber'in (s.a.a) emir ve yönlendirmesi ve “Vahyin” kılavuzluğuyla gerçekleştiğini söylemiştir. Bazıları “İçtihadi” olduğunu ve “Osman Musafhı”nı düzenleyenin sorumluluğunda gerçekleştiğini söylemiştir; zira Hz. Resul (s.a.a) bir takım deliller gereğince Kur’an’ı yazıp bir araya toplamış, ancak iki cilt arasında toplanmış olarak düzenlememiştir. Bir kısım uzmanlar ise “Tevkif” ve “İçtihat” karışımı olduğunu söylemişlerdir ki daha ziyade kabul gören görüş budur. Kur’an-ı Mecid’in 114 suresinin isimleri Ramyar’ın “Tarih-i Kur’an” isimli kitabında (583. Sayfasından sonra), kelime ve harfleriyle alakalı bilgiler Dr. Mahmut Ruhani’nin “Ferhengi Amari-yi Kelimati Kur’an-ı Kerim” kitabında ve aynı şekilde yeni basımlı Kur’anların sonlarında zikredilmiştir.[74]

Huruf-u Mukattaa ve Surelerin Başlangıcı

Huruf-u Mukattaa sûre başlarında kesik kesik, ikisi üçü birleşik veya tek başına yazılı bulunan harflere denir ve “Fevatih-u Suver” ise Surelerin başlangıcı anlamındadır. Istılahta Kur’an-ı Mecid’in bazı ayet ve harfleri için söylenen şifredir. Yani bunların anlamı veya hedefi, vahyin inmeye başladığı zaman diliminden günümüze kadar görüş sahipleri ve Kur’an uzmanlarının kabul edebileceği şekilde açıklık kazanmamıştır. Bu harfler 29 harften veya harflerin toplamından ibaret olup “Bakara” ve “Ali İmran” suresinin dışında hepsi Mekki olan 29 Kur’an suresinin başında gelmiştir.[75]

Vahiy ve Kur’an’ın Nüzulu

Vahiy

Kur’an-ı Mecid Allah Teâlâ tarafından, Vahiy Meleği Cebrail aracılığıyla, Levh-i Mahfuz’da yer aldığı şekliyle ve lafzın aynısı Hz. Peygamber'in (s.a.a) kalbine (İdrak gücü) vahiy veya nazil olmuştur. Hakiki ve ruhani bir görüngü olan vahiy Allah Teala tarafından peygamberlere gönderilen mesajdır.[76]

Allame Tabatabai şöyle diyor: Kur’an’dan anlaşılan şey sudur: Semavi bir Kitap olan bu Kur’an, Hz. Peygamber-i Ekrem’e (s.a.a) vahiy yoluyla gelmiştir. Vahiy bir tür semavi/gayri maddi konuşma olup his ve akli tefekkürle değil, bilakis bazen bazı fertlerde -Allah’ın istemesiyle- ortaya çıkan ve his ve akıldan gizli gaybi emirleri Allah’ın vahiy ve öğretileri yoluyla anlaşılan başka bir idrak ve şuur halidir ve bunun muhatabı “Nebi” olarak isimlendirilir.[77] Allame Tabatabai’nin ifadesi esasına göre Müslümanların genelinin vahiy ve Kur’an hakkındaki inancı şöyledir: Kur’an-ı Mecid’in lafzı Allah’ın kelamı olup, semavi varlıklardan Allah’a yakın olan bir meleğin aracılığıyla Hz. Peygamber-i Ekrem’e (s.a.a.) gönderilmiştir. Cebrail ve Ruhu’l-Emin olarak isimlendirilen bu melek, Allah’ın kelamını 23 yıl boyunca tedricen Hz. Peygamber-i Ekrem’e (s.a.a) ulaştırmış ve bu vesileyle ayetlerin lafzını halka okuması, içeriğini anlatması ve Kur’an’da açıklanan itikadi öğretilere, toplumsal kurallara, medeni kanunlara ve ferdi sorumluluklara davet etmesi doğrultusunda Hz. Peygamber'e (s.a.a) görev verilmiştir.[78]

Ramyar’ın deyimiyle: Nebilere vahiy edilmesi gerçeği, tarihi tevatür derecesine ulaşmış ve her ne kadar açıklanıp yorumlanmasında görüş ayrılığı olsa dahi Hz. Peygamber'in (s.a.a) yarenlerinin, (hatta düşmanlarının) onaylamaları söz konusu olmuştur.[79]

Nüzul

Kur'an-ı Kerimin nazil olduğu yıllar boyunca ve Hz. Peygamber'in (s.a.a) hayatta olduğu bu dönemde, Kur’an yazdırılıyordu ancak sahifeler adıyla tomarlar halindeydi. Kur’an ayetleri deri parçaları, geniş kemikler, kabuğu çıkartılmış hurma ağacı, düzgün ve parlatılmış taşlar, ipek parçaları ve az da olsa kâğıt gibi ilkel yazı araçları vesilesiyle yazılmıştı. Bu dönemde sahabenin çoğunun Kur’an’ı ezberledikleri gerçeği önemli noktalardandır. Kur’an sureleri kâmil idi ve hatta isimleri bile vardı, ancak Hz. Peygamber'in (s.a.a) hayatının sonuna kadar kitap halinde toplanmamıştı. Hz. Peygamber-i Ekremi (s.a.a) Kur’an’ı toplayıp yazılı bir kitap haline getirmekten alıkoyan en önemli sebeplerden ikisi şudur:

  1. Vahiy kapısı açıktı ve vahyin her anında ayetler nazil oluyor ve Hz. Peygamber (s.a.a) vahiy katiplerine ayet veya ayetlerin hangi surenin yanında yer alması gerektiğini söylüyordu.
  2. Hattabi’nin deyimiyle: Hz. Peygamber (s.a.a) sürekli Kur’an hükümlerinin veya hükümlerin bir kısmının “Nesh”i beklentisindeydi.[80]

Bundan dolayı vahiy son bulmadığı sürece Kur’an’ın tedvin edilip Mushaf şekline getirilme imkânı yoktu. Bazıları Kur’an’ın toplanmasından Allah Resulü (s.a.a) zamanında kalp ve gönüllerde muhafaza edilmesini kastetmiştir.[81] Peygamber (s.a.a) zamanındaki “Cem”e ıstılahta telif denilir.[82] Kur’an’ın nüzulü ve yazılmasının tamamında Hz. Peygamber (s.a.a) her yönüyle nezaret ediyor ve yazılmasını, okunmasını ve hıfzedilmesini öğretiyor veya teşvik ediyordu. Hz. Peygamberin (s.a.a) hayatta olduğu dönemde 37 Kur’an hafızı vardı.[83]

Hz. Peygamber (s.a.a) asrında - bazıları Kur’an hafızıydı- kendileri için bir nüsha alan kimselerin de yer aldığı vahiy kâtiplerinin sayısı 50 kişiye ulaşıyordu.[84] Bunun neticesi, Hz. Peygamber (s.a.a) vefat ettiğinde Kur’an tamamıyla (Hz. Peygamber'in (s.a.a) her yıl Cebrail'e bir kez okuması ve vefat yılında iki defa okuması) ve son defa Cebrail’e sunulduğu gibi tespit edilmiş ve telif edilerek kelimenin tam anlamıyla dosdoğru olarak tedvin edilmiştir.[85]

İmam Ali’nin (a.s) Mushafı

Hz. Peygamber’in (s.a.a) vefatından sonra Hz. Peygamber’in (s.a.a) kat’i nassı ve tasdikiyle Kur’an-ı Mecid’de herkesten daha çok aşina olan Ali (a.s) kendi evinde inzivaya çekilerek Kur’an-ı Mecid’i nüzul sırasına göre bir nüshada topladı ve henüz Hz. Peygamber’in (s.a.a) vefatından altı ay geçmemişken evinden dışarı çıktı ve yazdığı nüshayı bir deveye yükleyip halka getirerek onlara gösterdi.[86]

Ebu Bekir Zamanı

Kur’an hafızlarının çoğunun öldürüldüğü (70 kişi olduğunu söyleyenler de olmuştur) Yemame olayının patlak vermesi, Ridde savaşları olarak bilinen Ebu Bekir’in İslam’dan dönenleri ve yalancı peygamberleri bastırması olayı, henüz yeni şekillenen İslam toplumunda büyük bir sarsıntıya neden olmuştu. Ömer’in, zamanın halifesi Ebu Bekir’e önerisi üzerine halife Kur’an’ın korunması için çabucak Kur’an’ın tedvin ve toplanması girişiminde bulundu. Bu iş için çok faal, vahiy kâtiplerinin en genci, Kur’an hafızı ve özel Mushaf sahibi Zeyd b. Sabit’i seçti.[87] Zeyd b. Sabit Kur’an yazılarını topladı ve onlarca hafız ve onlarca yazılmış nüshanın teyit etmesine rağmen her Kur’an ayetini en az iki şahit eşliğinde, hem hıfz/ezber ve hem de yazılmış nüsha üzerinden kabul etti. Zeyd’in gözetimi altında gerçekleşen Kur’an’ın toplanması ve tedvin edilmesi Mushaf şeklinde değil, sahifelerden oluşuyordu. Sonuç itibariyle bu sahifeleri bir sandıkta toplayarak sandığın korunması için bir nöbetçi görevlendirdi. Kur’an’ın toparlanması 14 ay veya Ebu Bekir’in vefatına kadar devam etti. Bu nüshayı Ebu Bekir’in vasiyeti esasınca Ömer’in sorumluluğuna bıraktılar. Ömer’den sonra da Ömer’in vasiyeti gereğince söz konusu nüshayı Hz. Peygamber'in (s.a.a) eşine (Ömer’in kızı) bıraktılar.[88]

Osman Dönemi

Osman Kameri 24 yılında hilafet mesnedine oturdu. Onun zamanında Müslümanların geniş çapta ve hayret verici fetihleri ve Kur’an’ın yeni fethedilen topraklara gitmesiyle birlikte, Kur’an kelimelerinin okunuşu ve anlaşılması açısından pek çok sorun ve ihtilaflar ortaya çıkmıştı. Bu olaylar zinciri, Kur’an’ın yarım kalan işlerinin bir an önce sonuçlandırılmasını ve aynı zamanda Kur’an ve İslam toplumunun benzeri tehlikelerden korunmasını sağlamak açısından oldukça önem arzediyordu. Osman; Zeyd b. Sabit, Said b. As, Abdullah b. Zübeyr ve Abdurrahman b. Haris’ten oluşan bir heyet oluşturdu. Bu heyet Kureyş ve Ensar’dan 12 kişinin işbirliğiyle (Hz. Ali -a.s- bir şekilde onların çalışmalarına gözetmenlik yapıyor ve anlaşılır ve okunaklı yazmaya teşvik ediyordu)[89] nüshalar üzerinden son yazım çalışmaları başladı. İlk etapta Hz. Peygamber'in (s.a.a) zamanındaki yazıların tamamı toparlandı. Daha sonra Ebu Bekir’in zamanında Zeyd’in yazdığı Kur’an nüshası Hafsa’dan emanet olarak alındı. Zeyd’le birlikte çalışan üç kişi her hangi bir kelimenin yazılışında Zeyd’le ihtilafa düşmeleri durumunda Kureyş lehçesiyle yazılması kararlaştırıldı. Böylelikle Hz. Peygamber (s.a.a) zamanından kalan sahifeler ve Hafsa’nın yanındaki Zeyd’in nüshası esas alınarak ve hafızların ve iki şahidin onaylamasıyla Kur’an’ın nihai tedvin faaliyeti ilerletildi. Mushaf-ı Osmanî olarak tanınan resmi ve örnek nüsha yani “Mushaf-ı İmam” Kameri 24-30 yılına kadar yani dört beş yıllık bir sürede bitirildi ve bu nüsha üzerinden beş altı nüsha çoğaltıldı. Mekke ve Medine’de iki nüsha saklandı ve üç veya dört nüsha ise Kur’an’ı doğru düzgün okuyan ve Kur’an öğretmeni unvanını taşıyan hafızların eşliğinde Basra, Kufe, Şam ve Bahreyn gibi İslam dünyasının önemli merkezlerine gönderildi. Daha sonra Osman, sahabelerin ilkel yazma araçlarıyla yazıp kendisine sundukları Kur’an yazılarının su ve sirkeyle kaynatılarak ortadan kaldırılmasını emretti. Araştırmacıların bazıları ihtilafın tamamen kaldırılması ve tabiri caizse “Tevhid-i Nassın” oluşturulabilmesi için dağınık şekildeki bu yazıların yakıldığını veya bir şekilde yok edildiğini söylemiştir.[90]

Bu Mushaf noktasız ve harekesiz bir yazım şekli olan Kufi hattıyla yazılmıştı. Bir iki asır sonra üzerinden yazılıp çoğaltılan Mushaflar zamanla nokta ve harekelerle donandı. (Hz. Ali’ye -a.s- nispet verilen Mushaf, İbni Mes’ud’un mushafı ve diğer sahabelerin mushafının keyfiyeti, Osman’ın yaptığı işin doğruluğu ve Hz. Ali’nin (a.s) onu teyit etmesi ve Pak İmamların (a.s) Mushaf-ı Osmani’yi kabul etmeleri hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için bkz: Tahrif Napeziyiri Kur’an).[91]

Kıraat ve Büyük Kariler

Kur’an’ın son derece dikkatle, emanete riayet ederek ve meşveretle tedvininden sonra kıraat teknikleri ortaya çıktı ve çıkmaması da imkânsızdı. Gerçekte söz konusu kıraat tekniklerini Kur’an’ın kendisi doğurdu. Hz. Peygamber'in (s.a.a) hayatta olduğu zaman, bazen iki farklı telaffuz bizzat kendisinin huzurunda söz konusu ediliyor ve Hz. Peygamber (s.a.a) telaffuzlardan birisini ve bazen her ikisini de onaylıyordu; “Seb’atü Ahruf” (yani Kur’an’ın 7 türlü okuma tarzı makbuldür) hadisi bu anlamı gözetmektedir. Yani Hz. Peygamber (s.a.a) Kur’an’ın yayılması ve hiçbir sahabenin kendi lehçesini Kur’an’a veya Kur’an’ın lehçesini kendi lehçesine yabancı bilmemesi için, kıraatte zorluk çıkarmıyor ve manaya zarar vermediği ve yanlış anlaşılmaya neden teşkil edecek bir tehlike arz etmediği sürece kolaylık gösteriyordu.

Kıraat ihtilaflarının temel sebeplerinin birkaç tanesi şunlardan ibarettir:

  1. Lehçe farklılıkları. Örneğin Temim kabilesi “حتی حین Hatta hiyn” yerine “عتّی عین Atta Îyn” diyordu.
  2. Arap’ın Arapça hattı ve İmam’ın Mushafları’nın olmayışı, İmam Ali (a.s), Ebu’l Esved-i Dueli’yi bu çalışmayı yapması için yönlendirmiş, ancak bu çalışmanın tamamlanması iki üç asır devam etmiştir.
  3. Harflerde Nokta ve harekelendirme işaretlerinin olmayışı ve bu eksikliğin giderilmesi için birinci asrın başlarında (Haccac b. Yusuf zamanında) pek çok uğraşı verilmiş, ancak tamamlanması üçüncü asrın sonlarına kadar devam etmiştir.
  4. Sahabe ve karilerin şahsi içtihatları ve genel anlamda kendilerine has çıkarımlarda bulunan, ayet ve kelimeleri kendilerine göre anlamlandırıp tefsir eden Kur’an araştırmacılarının görüşleri.
  5. Birinci asırdan ve ilk İslam medeniyetinden -Mekke ve Medine- uzak olmak.
  6. Daha sonraları Kıraat ve Tecvit ilminin hazırlama sorumluluğunu üstlendiği; durma, başlama, ayırma ve birleştirme alametlerinin olmayışı. İkinci asrın sonları ve üçüncü asrın başlarında Kur’an hazırlama girişimleri başladı ve kıraat ilmine vakıf olan pek çokları kıraat çeşitleri arasından en doğrusunu seçerek kaydetme faaliyetinde bulundu. Bu doğrultuda çalışma yapan ilk kişiler Harun b. Musa (H. 201-291) ve Ebu Ubeyd Kasım b. Süllem’dir (H. 157-224). Ebu Ubeyd Kasım b. Süllem, Arapça "Siga" olarak adlandırılan güvenilir kârileri ve onların kıratlarını kaydetti ve “Yedi Kur’an Kârisi/Kurra-i Seb’a” bunların arasındadır. Bir asır sonra seçkin Kur’an araştırmacısı Ebu Bekir b. Mücahit (H. 245-324) kameri 322 yılında daha önce kayda geçmiş kâriler arasından “Yedi Kur’an Kârisini” belirledi ve o günden sonra söz konusu bu kariler birinci dereceden kıraat kârileri olarak tanındılar. Bir süre sonra üç meşhur kıraat kârisi de “Kurra-i Seb’a”ya eklendi (Kurra-i Aşere). Elbette “On Kıraat Kârisi” ve “Yirmi Kıraat Kârisi” de Kıraat ilminde meşhurdur, ancak “On Kıraat Kârisi” kitabet, vahiy, Kur’an hafızları veya başkalarını da kapsayarak senet ve rivayetleri, “Etbau't-Tabiin”den “Tabiin”ne, tabiinden “Sahabe”ye ve sahabeden de Hz. Peygamber'e (s.a.a) ulaşan kimselerdir.[92]

Yedili ve Onlu Kıraat Kârileri

Hicri Kameri Yüzyıla ait el yazması Kuran Yedi Kıraat Kârisi’nden pek çok nakiller yapılmıştır, ancak sonraki Kur’an uzmanları ve kıraat ilmine aşina olan kimseler nezdinde kaydetme, senet sağlamlığı ve “Yedi Kur’an Kârisi” yanındaki öğrenim süreleri açılarından daha makbul ve daha incelik gösteren her kâri arasından iki tanesine tabiri caizse standartlık bahşedildi. Dolayısıyla on dört rivayet ortaya çıktı.

Yedi Kıraat Kârisi ve On dört Ravilerinin İsimleri:

  1. Abdullah b. Amir Dımeşki (ö. 118 h.k.)
    1. Birinci ravisi: Hişam b. Ammar
    2. İkinci ravisi: İbni Zekvan
  2. Abdullah b. Kesir Mekki (H. 45-120)
    1. Birinci ravisi: el-Bezi Ahmet b. Muhammed (H. 170-243)
    2. İkinci ravisi: Kanbul lakaplı Ebu Amr Muhammed b. Abdurrahman (H. 195-291)
  3. Asım b. Ebi’n-Nücud (H. 90-180)
    1. Birinci ravisi: Havs b. Süleyman (H. 90-180)
    2. İkinci ravisi: Şu’be b. Ayyaş (H. 95-194)
  4. Zebban b. Alâi Ebu Amr Basri (H. 68-154)
    1. Birinci ravisi: Havs b. Amr ed-Duri (ö. 264 k.)
    2. İkinci ravisi: Ebu Şuayb Musa Salih b. Ziyad (H. 190-261)
  5. Hamza b. Habib Kûfi (H. 80-156)
    1. Birinci ravisi: Hallad b. Halid Kûfi, Ebu İsa Şeybani (H. 142-220)
    2. İkinci ravisi: Halef b. Hişam (H. 150-220)
  6. Nafi b. Abdurrahman Medeni (H. 70-169)
    1. Birinci ravisi: Osman b. Said Mısri (H. 110-197)
    2. İkinci ravisi: Kalun, İsa b. Mina (H. 120-220)
  7. Kesai, Ali b. Hamza (H. 119-189)
    1. Birinci ravisi: Leys b. Halid (H. 240)
    2. İkinci ravisi: Havs b. Ömer ed-Duri

Kıraatı Seb’a’ya üç kıraat daha eklendiğinde Kıraatı Aşere olacaktır ki; söz konusu üç kari şöyledir:

  1. Halef b. Hişam (H. 150-229)
    1. Birinci ravisi: İshak (Ebu Yakup İshak b. İbrahim Bağdadi ö. 286 h)
    2. İkinci ravisi: İdris, Ebu’l Hasan Abdulkerim.
  2. Yakup b. İshak (117-205 h.k.)
    1. Birinci ravisi: Reveys, Muhammed b. Mütevekkil (ö. 234 h.)
    2. İkinci ravisi: Ruh, Ebu’l Hasan Ruh b. Abdulmümin Hezeli (ö. 234 h)
  3. Ebu Cafer Yezit b. Ku’kaa (ö. 130 h)
    1. Birinci ravisi: İsa, Ebu’l Haris İsa b. Verdan Medni (ö. 160 h)
    2. İkinci ravisi: İbni Cemmaz, Süleyman b. Müslim (ö. 170 h)

Kur’an araştırmacıları ve Şia usulcüleri Kıraat-i Seb’a ve Kıraat-i Aşere’nin hüccet olup olmadığını tartışmışlardır.[93]

Mekki ve Medeni

Ehlisünnet ve Şia âlimlerini de kapsamak üzere Kur’an araştırmacıları surelerin (ve ayetlerin) Mekki mi Medeni mi olduğunu anlamak için üç kural/ölçü ortaya koymuşlardır:

  1. Mekânsal Kural: Hicretten sonra olsa dahi Mekke’de ve Mekke’ye dair konu içerikli nazil olanlar sureler Mekki ve Medine’de ve Medine’ye dair konu içerikli nazil olan sureler ise Medeni’dir.
  2. İnsanları dikkate alan kural (Toplumsal kitle özelliklerini ölçü alan kural): Mekke ehline hitap eden sure ve ayetler (genellikle Ya eyyühe'n-nas veya Ya beni Âdem şeklinde hitap eden) Mekki ve Medine ehline hitap eden (genellikle Ya eyyühellezine şeklinde hitap eden) sure ve ayetler ise Medeni’dir.
  3. Zamansal Kural: Tahkik ehli bu kuralı daha kapsamlı ve daha belirleyici kabul etmiştir (Cami’i efrat mani’i ağyar). Bu kural şöyledir: Hicretten önce nazil olmuş sure ve ayetler Mekki ve hicretten sonra nazil olan sure ve ayetler ise Medeni’dir; ister Mekke’de, ister Medine’de, isterse yolculuk ve gazvelerde nazil olmuş olsun. [94] Mekki ve Medeni sure ve ayetlerin tanınması işitsel olup, asıl ölçü Hz. Peygamber(s.a.a), sahabe ve tabiin’den ulaşmasıdır.

Nasih ve Mensuh

Nesh” lügatte mananın iptal ve izale edilmesi demek olup, Ulum-u Kur’an terminolojisinde ise şöyledir: Önceki şer’i bir hükmün -ki zahiren devam etmesi gerektiği halde- sonraki bir şer’i hükümle kaldırılmasıdır. öyle ki; iki hükmün bir araya gelmesinin ya zati itibariyle, ya apaçık nefyetme delilince yahut icmanın özel delili gereğince veya apaçık nassa göre mümkün olmaması gerekir.[95] Daha anlaşılır bir ifadeyle beyan etmek gerekirse, şöyle söylenebilir: Şer’i bir hükmün diğer bir şer’i hükümle kaldırılmasıdır.[96] Keza müminlerin bir ayeti, o ayetin hükmünü veya hem ayet, hem de hükmünün kıraat etme zorunluluğunun son bulmasıdır.[97]

Kur’an-ı Mecid’in bizzat kendisi Nesh’in vaki olduğunu doğrular. Nitekim Kur’an’da şöyle buyrulmuştur: “Biz herhangi bir âyetin hükmünü yürürlükten kaldırır veya onu unutturur (ya da ertelersek), yerine daha hayırlısını veya mislini getiririz. Allah'ın gücünün her şeye hakkıyla yettiğini bilmez misin?”[98] Aynı şekilde şöyle buyrulur: “Biz bir âyeti değiştirip yerine başka bir âyet getirdiğimiz zaman -ki Allah, neyi indireceğini gayet iyi bilir- onlar Hz. Peygamber'e (s.a.a), "Sen ancak uyduruyorsun" derler. Hayır, onların çoğu bilmezler.”[99] Başka bir ayette: “Allah, dilediğini siler, dilediğini de sabit kılıp bırakır. Ana kitap (Levh-i Mahfuz) O'nun yanındadır.”[100] Ehlisünnet ve Şia Kur’an araştırmacılarına göre Nesh hem Kur’an’da hem de sünnette caizdir.[101]

Şe'ni Nüzul (Nüzul Sebepleri)

Kur’an ayetleri temelde ikiye ayrılır. Söz konusu sınıflandırmanın büyük bir kısmını hiçbir motivasyon olmaksızın ve başkaları dikkate alınmaksızın ilahi iradeyle Hz. Peygamber'e (s.a.a) vahyedildiğini bildiren ayetler oluşturur. Çok az olan diğer bir kısmını ise bir hadisenin ardından veya sorulan bir soru, yahut ortaya atılan bir konu üzerine inen ayetler oluşturur. Şeni nüzul veya nüzul sebebi, Hz. Peygamber'in (s.a.a) zamanında meydana gelen bir hadise veya bir sorunun, ayet veya ayetlerin inmesine vesile olmasından ibarettir. Pek çok Kur’an ayetlerinde “yes'elüneke” (ve bu kelimenin türevleri) ve “yesteftuneke” gibi kelimelerle Hz. Peygamber'e (s.a.a) ilahi hüküm veya ilahi hikmet sorulmuştur. [102]

Muhkem ve Müteşabih

“İhkam” kalıbından türetilen “Muhkem” sağlamlaştırmak anlamındadır. Muhkem ayetten maksat, manası açık ve anlaşılır ayetlerdir. Ragıp İsfehani’nin deyimiyle: “İster lafız ve isterse mana açısından şüphe götürmeyen ayettir.” Ahkâm, öğüt, adap ve ahlakı içeren ayetlerin çoğunluğu bu kabildendir. Buna karşılık benzerlik, benzeşmek, birbirinin aynısı olmak anlamına gelen “Müteşabih” kelimesi “şüphe” ve “iştibah/Yanlışlık” kelimesiyle aynı kökten gelir. Rağıb İsfehani, müteşabih ayeti şöyle tanımlar: “Zahiriyle batını bir olmayan.” Şeyh Tusi bu konuda şöyle yazmıştır: “İfade tarzı gayet açık olması nedeniyle her hangi bir izaha ihtiyaç duyulmaksızın, zahirinden neyin kastedildiği anlaşılan ayetlere “Muhkem ayteler” denir. İfade tarzı açık olmayıp, anlaşılabilmesi için izaha gerek duyulan ve emare olmaksızın anlatılmak istenen konunun tam olarak anlaşıldığından emin olunamayan ayetlere ise “Müteşabih ayetler” denir.”[103]

Başka bir tanımda “Müteşabih” için şöyle denilmiştir: Anlam açısından insanı şek ve şüpheye düşürebilecek birkaç anlam içeren lafızdır, dolayısıyla tevile ve tefsire muhtaçtır; Bu tip ayetler hem doğru hem de yanlış tevile açıktır. İnsan ve gökyüzünün yaratılışı, ilahi takdir ve Allah'ın sıfatları ve ilahi fiillerin çoğu bu ayetlere örnek verilebilir.[104] Kur’an ayetlerinin çoğu “Muhkem” ve pek azı “Müteşabih”tir (yaklaşık 200 ayet)[105] Bazı mütekellimler, aşağıdaki ayetlere dayanarak “Müteşabih” ayetlerin varlığını inkâr etmişlerdir:

“Bu (Kur'an), insanlar için bir açıklama, Allah'a karşı gelmekten sakınanlar için bir hidayet ve bir öğüttür.” Al-i İmran 138. “Elif Lâm Râ. Bu Kur'an; âyetleri, hüküm ve hikmet sahibi (ve her şeyden) hakkıyla haberdar olan Allah tarafından muhkem (eksiksiz, sağlam ve apaçık) kılınmış, sonra da Allah'tan başkasına kulluk etmeyesiniz diye tafsilatıyla açıklanmış bir kitaptır.” Hud 1. Bununla birlikte başka Kur’an araştırmacıları da aşağıdaki ayette olduğu gibi bazı ayetlere dayanarak Kur’an’ın tamamının “Muhkem” veya “Müteşabih” olduğunu söylemişlerdir:

“Allah, sözün en güzelini; yani âyetleri, (güzellikte) birbirine benzeyen ve (hükümleri, öğütleri, kıssaları) tekrarlanan bir kitap olarak indirmiştir.” Zümer 23

Ahbariler de buna yakın bir görüşü kabul ederek, Kur’an’ı anlamanın, Peygamber ve Masum imamlardan (a.s) nakledilen rivavet ve hadisler dışında mümkün olmadığını kabul etmişlerdir.[106]

Kur’an-ı Kerim’in bizzat kendisi, gayet açık bir dille Muhkem ve Müteşabih ayetlerinin varlığını ortaya koyar ve her birisi için bir açıklama yapar: “O, sana Kitab'ı indirendir. Onun (Kur'an'ın) bazı âyetleri muhkemdir, onlar kitabın anasıdır. Diğerleri de müteşabihtir. Kalplerinde bir eğrilik olanlar, fitne çıkarmak ve onun olmadık yorumlarını yapmak için müteşabih âyetlerinin ardına düşerler. Oysa onun gerçek manasını ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar, "Ona inandık, hepsi Rabbimizin katındandır" derler. (Bu inceliği) ancak akıl sahipleri düşünüp anlar.” Ali İmran 7. Elbette belirtmek gerekir ki, Hud suresinin başında zikredilen ayet ile burada naklettiğimiz ayet arasında her hangi bir çelişki söz konusu değildir. zira Allame Tabatabai'nin de belirttiği ve tefsir metodu olarak da kendisinin bizzat tefsirinde uyguladığı üzere, Kur'an'ın bazı ayetleri diğer bir kısmını tefsir ve tevil etmektedir. Yani ayetler arasında icmal ve tafsil durumuna dikkat etmek gerekir. Ör: Fatiha suresinde: «Bizi, nimet verdiklerinin yoluna hidayet et» buyuruyor. Nisa suresinde bu hidayet olmuşların «Peygamberler, Sıddıklar, Şehitler ve Salihler» olduğu beyan edilmiştir. aynı zamanda bu ayet, Fatiha suresinin ayetinin bir tafsil ve tefsiri hükmündedir. Sonuç olarak söylemek istediğimiz şudur: Kurandan veya hadislerden birine takılıp, ona göre anlam çıkarıp, tevillere gitmek doğru değildir. Her işin bir mütehassısı olduğu gibi her bir ilim dalında da o bilim dalı üzerine eğilmiş, ömür vermiş kimselerin görüşlerine müracaat etmek gerekir.

Tehaddi (Meydan Okuma) ve İ’caz (Aciz Bırakma)

Mekke kâfirleri Hz. Peygamber'in (s.a.a) daveti ve ilahi kelamla karşı karşıya kaldıklarında, duymamak için kulaklarına pamuk tıkıyor ve başkalarını da bundan sakındırıyorlardı. [107] "Bu, ancak bir insan sözüdür."[108] diyor veya "Duyduk, istesek biz de bunun benzerini elbette söyleyebiliriz.”[109] ve benzeri iddialarda bulunuyorlardı. Allah Teâlâ onların bu sözlerine karşı meydan okumaktadır. Yani Allah Teâlâ, Kur’an’ı vahiy olarak kabul etmeyen inatçı kâfirleri, Kur’an’ın bir benzerini getirmeye davet ediyor.[110] Allah Teâlâ konuyla ilgili olarak şöyle buyuruyor:

“Yoksa "onu (Kur'an'ı) uydurdu" mu diyorlar? De ki: "Eğer doğru söyleyenler iseniz, haydi Allah'tan başka gücünüzün yettiklerini de (yardıma) çağırıp, siz de onun gibi uydurma on sûre getirin."[111] Başka bir ayette ise şöyle buyruluyor:

“Eğer kulumuza (Muhammed'e) indirdiğimiz (Kur'an) hakkında şüphede iseniz, haydin onun benzeri bir sûre getirin ve eğer doğru söyleyenler iseniz, Allah'tan başka şahitlerinizi de yardıma çağırın (ve bunu ispat edin).”[112] Kur’an ayetlerinde yer alan bu meydan okuyucu sözler, bütün ırklara ve her zaman dilimine hitap etmektedir. Hz. Peygamber (s.a.a) yaşadığı asr-ı saadet dönemi üzerinden henüz kısa bir zaman geçmişti ki, “Müseyleme” gibi yalancı peygamberler Kur’an’la mukabele etmeye kalkışmış ve birbiriyle alakası olmayan, içeriksiz cümlelerle ve hatta yüce anlam ifade eden cümleleri yanyana getirmek şöyle dursun, sıradan cümleler kurmaktan dahi aciz kalmışlardır. Böylelikle Kur’an’ın mucize olduğu gerçeklik kazanmıştır.[113]. Elbette belirtmek gerekir ki, Müseyleme basit bir şahsiyet değildi. Bilakis zamanın en büyük edip ve şairlerinden biri, aynı zamanda dâhi denilecek bir zekaya da sahip bir kişiliği vardı. İslam'a kast edenler bu zatı tahrik edip fikrini çelmiş sonra da böyle bir işi başarabileceği konusunda kendisini ikna etmişlerdir. Müseyleme uzun müddet inzivaya çekilerek düşünüp taşınıp, Kur'an'ın üslubunu da çalmak kaydıyla, kurmuş olduğu cümlelerle sadece etrafındaki insanların alay konusu olmuştur. Ör: Meşhur cümlelerinden birinde Karia suresinin üslubunu taklit ederek şöyle diyor: Fil! Nedir o fil?! Sen Fil'in ne olduğunu nereden bilebilirsin?! Onun uzun bir hortumu ve kısa bir kuyruğu vardır. Görüldüğü gibi içi boş, hiç bir anlam ifade etmeyen, insanlığın hiç bir derdine deva teşkil etmeyecek saçma sapan bir cümleler yığını. Bir de siz bu zeki, dâhi ve zamanın en büyük şairlerinden biri olan bu zatın, aynı üslup ile Kur'an hacimli bir kitap yazdığını düşünün?! Allah, kullarını iyi bildiği için Kuran bedelinde kitap istemiyor, belki kısa surelerden birinin dahi bedelini getiremeyeceklerini buyurarak, hatta bütün insanların ve cinlerin birbirinin yardımına koşarak dahi amelen böyle bir şey yapamayacaklarını iddia ve ispat ediyor.

Kur’an’ın İ’cazı

Kur’an’ın i’cazının anlamı hakkında ortaya atılan görüşler:

  1. Kur’an’ın eşi ve benzeri olmayan fesahat ve belagatinin i’cazı (Edebi eşsizlik/Dilsel i’caz Teorisi).
  2. Kur’an’ın Ton ve kafiye uyumu açısından i’cazı.
  3. Kur’an’ın benzersiz maarif ve öğretilerinin i’cazı.
  4. Kur’an hükümlerinin fıtrat ve akl-ı selimle uyuşması ve her iki âlemi de kapsaması.
  5. Kur’an'ın delil ve bürhanlarının kesinlik içermesi ve faslü’l hitap (son noktayı koyma) özelliği taşıması.
  6. Geçmiş ve geleceğe dair gaybi haberleri kapsaması.
  7. Yaratılış sırlarına ilmi olarak değinmesi.
  8. Kur’an’ın pek çok hadiselerin vuku bulduğu anda ve yirmi üç yılda nazil olmasına karşın açıklamalarında istikamete sahip oluşu ve çelişki ve ihtilaf taşımaması.
  9. Allah Teâlâ’nın, muhalifleri Kur’an’ın benzerini getirmekten aciz bıraktığına dair buyrukları (Sarfe Teorisi).

Önceki peygamberlerin mucizeleri çoğunlukla hissiyata (beş duyuya) hitap ediyordu; ancak Hz. Peygamber-i Ekrem’in (s.a.a) ölümsüz mucizesi olan Kur’an akli-ilmi (kültürel) bir mucizedir. Meşhur deyimle, Her peygamberin mucizesi kendi zamanının gelişim şartlarına uygundu, Hz. Peygamber'in (s.a.a) yaşadığı dönemde Arap kabileleri arasında şiir ve edebiyat çok ileri bir sanat olarak kabul edildiği için, Allah Teâlâ Hz. Peygamber-i Ekrem (s.a.a) için dilsel ve edebi mucizeyi seçti.[114] Kur’an’ın i’cazı hakkında yukarıda sıralanan görüşler arasında iki görüş tercihe şayandır:

  1. İmamiye âlimlerinin ezici çoğunluğu ve Cahiz, Gazi Abdülcabbar, Zemahşeri, Abdülkahir Cürcani ve Sekkaki gibi Ehlisünnet’in Kur’an araştırmacıları ve edebiyatçıları ve Hace Şemseddin Muhammed Hafız gibi büyük İslam âlimleri Kur’an’ın dilsel eşsizlik ve edebi i’cazını kabul etmişlerdir.
  2. Sarfe görüşü. Bu görüş esasına göre Kur’an’ın i’cazı benzersiz fesahat ve dilsel-edebi cümlelerinde değil, bilakis Allah Teâlâ’nın Kur’an’ın bir benzerinin getirilmesinden insanları aciz bırakmasıdır. İmamiye âlimlerinden Seyit Murtaza ve Şeyh Tusi “Sarfe Kuramı”nı kabul etmiştir. Ne var ki bu kuram zayıf ve eleştirilen bir kuramdır, zira bu anlayış Kur’an’ın zati, edebi, dilsel ve içeriksel değerinin i’cazını kabul etmemektedir. Seyit Murtaza ve Şeyh Tusi gibi İmamiye’nin büyük âlimlerinin, Mutezile mektebine mensup Nazzam’ın (Sarfe kuramının kurucusu sayılır), İbn-i Hazm-ı Zahiri ve bazı Eş’ari âlimlerinin Sarfe kuramını kabul etmelerinin sebebi şu olabilir: Her kavmin edebi eserlerinin yüce bir konuma sahip olup, mukabele edilememe özelliğine sahip olmasından dolayı, Kur’an’ın edebi ve dilsel i’cazı yeterli değildir.[115]

Kur’anın Hadis ve Kadim Olması

Kur’an-ı Mecid hakkında ortaya atılan kelami ve akidevi konulardan bir tanesi de şudur: Allah’ın kelamı olan Kur’an acaba tıpkı Allah’ın zatı gibi “Kadim” ve “Halık” mıdır? Yoksa dünya ve yaratılan diğer şeylerin tamamı gibi “Hadis” ve “Mahlûk” mudur? Bu konu “Kelam” ilminin şekillenmesiyle ortaya atılmış ve hatta bazılarına göre asıl itibariyle “Kelam” ilmi, ilahi kelam hakkında ortaya atılan konuların vesilesiyle oluşmuştur. Bizzat Kur’an’ın bildirdiği gibi “Tekellüm” Allah’ın sıfatlarındandır.[116] Eş'arilik Kur’an’ın “Kelam-ı Nefsi”, “İlahi Zat’la Kaim”, İlahi Zat’ın kıdemiyle kadim ve zati bir sıfat olduğuna inanır. Ancak Mutezile ve Şia, ilahi “Tekellüm”ün Allah’ın fiili sıfatı olduğuna, Kur’an’ın “Kelam-ı Lafzi” ve “Hadis” olduğuna inanır.[117] Bu mesele Müslümanların usul ve furuu din meselesi olmadığı gibi din veya mezhebin zorunluluk içeren konularından da değildir. Ancak Kur’an hakkında ortaya atılan bu mesele hicri üçüncü yüzyılın başında; Harun Reşid’in hilafetiyle başlayıp Memun, Mu’tasım ve Vasık dönemlerinde yoğunluk kazanmış ve Mütevekkil döneminde de son bulmuştur.[118]

Kur’an’ın Zahirinin Hüccet Olması

Kur’an'ın Zahirinin Hüccet/delil olduğu konusu, daha çok Fıkıh Usulü terminolojisinde bahsi geçen konulardan ve ıstılahlardan birisidir. Bundan kastedilen şudur: Arapça bilen veya başka bir dile tercüme edildiği takdirde Kur'an ile muhatap olan insanlar, acaba sözün zahirine bakarak Kur’an’ı doğru anlayabilirler mi? Anladıkları miktar onlar için yeterli mi? bu idraklerinden sorumlu mudurlar Yoksa başkalarına veya diğer kaynaklara müracaat etmek zorunda mıdırlar? Ayetullah Hoi (r.a) bu konuyu ele alan makalesinde şöyle yazıyor: “Hiç şüphesiz Hz. Peygamber (s.a.a) Kur’an’ın hedeflerinin anlaşılması için kendine has bir yöntem icat etmemişti, bilakis kendi kavmiyle, kavminin aşina olduğu anlama ve konuşma yöntemleriyle konuşuyor, onların anlamını anladıkları, ayetlerini düşündükleri ve emirlerini yerine getirip nehiylerinden kaçındıkları bir Kur’an’ı getiriyordu. Kur’an’ın bazı ayetleri açıkça bunu ortaya koymuştur.”[119] Kur’an’ın başka ayetlerinde ise Kur’an’ın içeriğine ve zahirinden anlaşılan şeylerin dikkate alınmasının gerekliliğine işaret edilmiş ve zahiriyle amel edilmesinin zorunluluğu beyan edilmiştir.[120] Burada göz ardı edemeyeceğimiz bir nokta vardır. Kur'an-ı Kerim nazil olduğu yıllarda Hz. Peygamber (s.a.a) onların arasındaydı. ayetlerin nasıl pratiğe dökülmesi gerektiği ve ameli yönleriyle nasıl uygulamaya geçirileceği konusunu onlara öğretmekteydi. Aksi halde o günkü insanlar da Kuran ayetlerinin zahirinden yanlış çıkarımlarda bulunabiliyorlardı. Örneğin: Peygamberin has ashabından biri olan Ammar b. Yasir, teyemmüm ayeti nazil olduğunda cenabet guslü yerine teyemmüm etmek isterken soyunup toprağın üzerinde yuvarlanarak vücudunun her yerine toprak temas ettirmek suretiyle teyemmüm etmiş olacağını düşünüyor ve bunu uyguluyor. daha sonra peygamber (s.a.a) teyemmümün kolaylık amacı taşıdığını ve nasıl yapılacağını göstermesiyle düzeltmeler yapılmıştır. Hac, namaz, kefen ve defin işleri vs. ameli olarak uygulama gerektiren ayetlerin hemen hepsinde aynı sorunu yaşamak mümkündür. ayrıca Kur'an'ın bazı ayetleri muhkemdir ve onların zahiri delil olsa dahi müteşabih ayetler hakkında aynısını söylemek mümkün olmayacaktır. anlaşılmayan noktada aramızda kendisine ulaşabileceğimiz bir peygamber veya masum imam da bulunmadığına göre, nüzul zamanıyla yaşadığımız asır arasında bunca zaman aralığının bulunması vb. durumları düşünüp değerlendirdiğimiz zaman, herkesin ayetlerin zahirinden anladığını hüccet bilmesi demek, insanlar adedince inançların türemesi demektir. Bu durumun olmaması için asrımızda her ne kadar peygamber veya masum imam olmasa da bu işi idrak etmek üzere ömrünü vermiş Kuran ilimleri ve tefsir üzerine ihtisas yapmış bilginlerin tefsirlerine ve görüşlerine müracaat etmek zorunludur.

Tefsir ve Tevil

Tefsir, lügatte şerh etmek ve açıklamak anlamında olup Kur’an’da bir kez bu manada kullanılmıştır.[121] Ulum-u Kur’an âlimlerinin Tefsir kelimesi için yaptıkları birkaç tanım şöyledir:

  1. “Kur’an ilmi”[122]
  2. “Arap dilinin kanunları ve üslubuyla belgelendirilmesi kaydıyla Kur’an’da Allah’ın, bizzat Kur’an’ın, Hz. Peygamber (s.a.a) ve onun vasilerinin hedeflerini akıl, Kur’an, sünnet ve icma ile çelişmeksizin beşerin anlayabileceği bir dille anlatmaktır.”[123]
  3. “Allah Teâlâ’nın hedeflerine işaret etmesi yönüyle beşerin gücü nispetinde Kur’an hakkında bahseden bir ilimdir.”[124]
  4. “Kur’an’ın nüzulu, senedi, lafızları ve hükümleriyle alakalı konular etrafında bahseden bir ilimdir.”[125]

Suyuti tefsir ilmi yapma yetkisine sahip bir müfessirin, 15 ilim dalında hüner sabi olması gerektiğini yazmıştır:

  1. Lügat
  2. Nahiv
  3. Sarf
  4. İştikak
  5. Maani
  6. Beyan
  7. Bedi’
  8. Kıraat İlmi (ve Kıraat ihtilafları)
  9. Usulü Din (özelikle Kelam İlmi)
  10. Usulü Fıkıh
  11. Nüzul sebeplerini tanıma
  12. Nasıh ve Mensuh’u tanıma
  13. Fıkıh
  14. Mücmel ve müphemi açıklayan hadisler
  15. Mevhibet İlmi (İlmi Vehbi): Allah Teâlâ, bildiğine amel eden kuluna verdiği ve ona miras bıraktığı ilimdir. Bu tanımlamayla şu hadise işaret edilmektedir: “Kim bildiğine amel ederse Allah Teâlâ ona bilmediğini de öğretir.”

Suyuti bunları dile getirdikten sonra şöyle diyor: Bu ilim ve sanatları bilmeksizin Kur’an tefsir eden kimse Tefsir-i Bi'r-Rey (Kendi yanından yorum ve görüş bildirmek) yapmıştır ki bu tarz tefsir bizzat hz. peygamber (s.a.a) tarafından yasaklanmış/nehyedilmiştir.[126]

Tevil lügatte döndürmek ve çevirmek anlamındadır.[127] Bu kelime Kur’an-ı Kerimde kullanılmıştır.[128] İlk asırlarda tefsir ile tevil arasında fark yoktu. Hatta Taberi kendi tefsirinde sürekli tevil kelimesinden yararlanarak bu kelimeyi "tefsir" anlamında kullanmıştır. Gazali “Müsteşfa” kitabında şöyle yazıyor: “Tevil, bazen müteşabih ayetlerde olduğu gibi kelam ve mananın tevili için kullanılır. Bazen Hz. Yusuf’un kıssasında olduğu gibi rüya ve hükümlerin tevil edilmesi ve bazen de Hz. Musa’nın kıssasında salih birisinin kendi yaptıklarını Musa’ya yorumladığı gibi amellerin tevil edilmesi anlamında kullanılmıştır. Istılahta ise; Arap dilinin öngördüğü şekilde ve mecaz sanatındaki benzeme yönleriyle alakalı kurallara uyulmak suretiyle bir lafzın gerçek anlamından çıkartılıp mecazi anlamda kullanılmasına denir ki bu da; bir şeyin benzeri bir şeyle veya o şeyin benzerliği sebebiyle veya o şeye yakın bir şeyle isimlendirilmesi gibidir.” Bazıları tevili “Müteşabihatın Yorumlanması” olarak bilmiş ve “Kelamın zuhur denilen aşikâr manasının karşısında kelamın keşfedilen ikinci manasına batın demişlerdir.”[129] Et-Temhid’in yazarı, "Tevil" için getirdiği bir diğer tanımda şöyle diyor: Kelamın zahirinde gizlenen ve lafzın dışında açık emareyle anlaşılan mana ve mefhumdan ibarettir.[130] Ragıb İsfehaniMüfredat” kitabında şöyle der: “ Genellikle tefsir lafızlarda ve tevil ise manada kullanılır. Tefsir kelimelerinin manaları ve tevil ise cümlelerin manalarıdır.” Bazıları tefsirin ibaretlerin vez’i ile alakalı tevilin de emarelerden yararlanılan manalarla alakalı olduğunu söylemiştir. Muhammed Hüseyin Zehebi[131] tefsir ve tevil için çeşitli tanımları ve ikisi arasındaki farkları ortaya koyduktan sonra şöyle yazar: “Tefsir rivayet hakkında ve tevil dirayet hakkındadır.”[132] Kur’an-ı Natık (Konuşan Kur’an veya Canlı Kur’an), Ehlibeyt İmamları (a.s), sahabe ve sonraki Kur’an araştırmacıları tevil yapabilir ve bunların dışında Kur’an’ın tevili herkesin işi değildir.[133]

Tecvit ve Tertil

Basitçe tanımlamak gerekirse Kur’an’ı doğru okuma kurallarına tecvit ilmi ve Kur’an’ı doğru okuma sanatına da tertil denir. Tecvit, şer’i ve Kur’anî ilimlerdendir. Tecvit ilminin tarihi, asr-ı saadete yani Hz. Peygamber (s.a.a) hayatta olduğu döneme yani o hazretin Kur’an kelimelerinin doğru telaffuz edilip okunmasına ihtimam gösterdiği zamana dayanır. İslam ümmeti Kur’an’ın anlamını ve hükümlerini anlamak için kendisini zorunlu hissettiği gibi, kıraat imamlarından işittikleri kelime ve harflerin doğru telaffuz edilmesi için de gayret gösteriyordu. Nesilden nesle intikal ederek günümüze gelen ve aslı itibariyle Hz. Peygamber'e (s.a.a) ve onun sünnetine dönen Kur’an kıraati ile muhalefet etmek veya onu reddetmek caiz değildir. Tecvit ilmi, Kur’an kıratını, Hz. Peygamber (s.a.a) zamanındaki kıraate benzetmeyi hedeflemektedir.[134]

Tecvit, kıraat ilminin bölümlerindendir. Tecvitle kıraatin farkı şudur: Kıraat ilmi, Kur’an kelimelerinin hem i’rab hem de telaffuz açısından doğru okunup, hakkını vererek düzgün bir şekilde okunmasını üstlenen ilimdir. Tertil ise kelimelerin doğru şekilde birbirleriyle ilişkilendirilmesinden ibarettir. Tertil Kur’an-ı Kerim’in doğru, anlaşılır ve tane tane okunmasıdır. Kur’an’da birkaç kez tertil üzerinde durulmuş ve Müzzemmil suresinin üçüncü ayetinde açıkça şöyle buyrulmuştur: “Kur'an'ı tertille yani ağır ağır ve tane tane/anlaşılır bir şekilde oku.” Emirü’l Müminin’e bu ayette geçen tertilden neyin kastedildiği sorulduğunda şöyle buyurmuştur: “Tertil harflerin doğru eda edilmesi ve Kur’an’ın durulması gereken yerlerine aşina olunmasıdır.”[135] İbni Cezeri, tertilin tanımında şöyle der: “Yavaş ve acele etmeksizin okumaktır ve Kur’an acele edilmeksizin nazil edilmiştir.” (Ve acele edilmeksizin de okunması gerekir).[136]

Sıra Alfabetik Sıralama Surenin Adı Ayet Numaraları Nüzul Sırası Mekki / Medeni
1 63 Fatiha 7 5 Mekki
2 16 Bakara 286 87 Medeni
3 1 Al-i İmran 200 89 Medeni
4 104 Nisa 176 92 Medeni
5 84 Maide 120 112 Medeni
6 12 Enam 165 55 Mekki
7 7 A'raf 206 39 Mekki
8 13 Enfal 75 88 Medeni
9 23 Tövbe 129 113 Medeni
10 114 Yunus 109 51 Mekki
11 110 Hud 123 52 Mekki
12 113 Yusuf 111 53 Mekki
13 37 Ra'd 43 96 Medeni
14 2 İbrahim 52 72 Mekki
15 30 Hicr 99 54 Mekki
16 103 Nahl 128 70 Mekki
17 6 İsra 111 50 Mekki
18 80 Kehf 110 69 Mekki
19 90 Meryem 98 44 Mekki
20 54 Taha 135 45 Mekki
21 9 Enbiya 112 73 Mekki
22 29 Hac 78 103 Medeni
23 98 Müminun 118 74 Mekki
24 108 Nur 64 102 Medeni
25 67 Furkan 77 42 Mekki
26 45 Şuara 227 47 Mekki
27 106 Neml 93 48 Mekki
28 75 Kasas 88 49 Mekki
29 60 Ankebut 69 85 Mekki
30 38 Rum 60 84 Mekki
31 82 Lokman 34 57 Mekki
32 43 Secde 30 75 Mekki
33 3 Ahzab 73 90 Medeni
34 42 Sebe 54 58 Mekki
35 64 Fatır 45 43 Mekki
36 112 Yasin 83 41 Mekki
37 49 Fussilet 182 56 Mekki
38 48 Sad 88 38 Mekki
39 41 Zümer 75 59 Mekki
40 62 Gafir 85 60 Mekki
41 68 Fussilet 54 61 Mekki
42 47 Şura 53 62 Mekki
43 39 Zuhruf 89 63 Mekki
44 34 Duhan 59 64 Mekki
45 25 Casiye 37 65 Mekki
46 4 Ahkaf 35 66 Mekki
47 87 Muhammed 38 95 Medeni
48 65 Feth 29 111 Medeni
49 31 Hucurat 18 106 Medeni
50 71 Kaf 45 34 Mekki
51 35 Zariyat 60 67 Mekki
52 55 Tur 49 76 Mekki
53 102 Necm 62 23 Mekki
54 77 Kamer 55 37 Mekki
55 36 Rahman 78 97 Medeni
56 111 Vakıa 96 46 Mekki
57 32 Hadid 29 94 Medeni
58 86 Mücadele 22 105 Medeni
59 33 Haşr 24 101 Medeni
60 96 Mümtehine 13 91 Medeni
61 50 Saf 14 109 Medeni
62 26 Cumua 11 110 Medeni
63 97 Münafikun 11 104 Medeni
64 20 Tegabun 18 108 Medeni
65 53 Talak 12 99 Medeni
66 19 Tahrim 12 107 Medeni
67 95 Mülk 30 77 Mekki
68 76 Kalem 52 2 Mekki
69 28 Hakka 52 78 Mekki
70 94 Mearic 44 79 Mekki
71 107 Nuh 28 71 Mekki
72 27 Cin 28 40 Mekki
73 91 Müzemmil 20 3 Mekki
74 88 Müdessir 56 4 Mekki
75 78 Kıyamet 40 31 Mekki
76 10 İnsan 31 98 Medeni
77 89 Mürselat 50 33 Mekki
78 101 Nebe 40 80 Mekki
79 99 Naziat 46 81 Mekki
80 57 Abese 42 24 Mekki
81 22 Tekvir 29 7 Mekki
82 14 İnfitar 19 82 Mekki
83 93 Mutaffifin 36 86 Mekki
84 11 İnşikak 25 83 Mekki
85 15 Buruc 22 27 Mekki
86 52 Tarık 17 36 Mekki
87 8 A'la 19 8 Mekki
88 61 Gaşiye 26 68 Mekki
89 66 Fecr 30 10 Mekki
90 17 Beled 20 35 Mekki
91 46 Şems 15 26 Mekki
92 83 Leyl 21 9 Mekki
93 51 Duha 11 11 Mekki
94 44 İnşirah 8 12 Mekki
95 24 Tin 8 28 Mekki
96 59 Alak 19 1 Mekki
97 73 Kadir 5 25 Mekki
98 18 Beyyine 8 100 Medeni
99 40 Zilzal 8 93 Medeni
100 56 Adiyat 11 14 Mekki
101 72 Karia 11 30 Mekki
102 21 Tekasur 8 16 Mekki
103 58 Asr 3 13 Mekki
104 109 Hümeze 9 32 Mekki
105 70 Fil 5 19 Mekki
106 74 Kureyş 4 29 Mekki
107 85 Maun 7 17 Mekki
108 81 Kevser 3 15 Mekki
109 79 kafirun 6 18 Mekki
110 105 Nasr 3 114 Medeni
111 92 Mesed 5 6 Mekki
112 5 İhlas 4 22 Mekki
113 69 Felak 5 20 Mekki
114 100 Nas 6 21 Mekki

Kur’an Kıssaları

Kur’an’ın başından sonuna kadar içerdiği ve tekrar ettiği konulardan bir diğeri de genellikle özel nükteler içerip, ibretlerle dolu olan enbiya/peygamberlerin ve kavimlerin kıssalarıdır. Kur’an kıssalarının araştırılıp tanınması işi Kur’an ilimlerinin bölümlerinden birisidir. Daha önce söylendiği gibi Kur’an’ın açıklama yöntemi, birbirine bağlı ve tek düze bir açıklama yöntemi değil, bilakis çeşitli güllerden oluşmuş bir buket gül misali çeşitli konuların iç içe işlendiği bir yöntem olup, bir kıssanın başından sonuna kadar kesinti olmaksızın ele alındığı pek nadirdir. Kur’an’da baştan sona kesintisiz bir şekilde anlatılan kıssalar şunlardan ibarettir: Yusuf suresinde Hz. Yusuf (a.s) ve kardeşlerinin kıssası, Taha suresinde Hz. Musa’nın (a.s) kıssası, Sa'd suresinde Hz. Davud’un (a.s) kıssası, Neml suresinde Hz. Süleyman’ın (a.s) kıssası, Nuh suresinde Hz. Nuh’un (a.s) kıssası ve Hud suresinde Hz. Hud’un kıssası. Yunus suresinde Hz. Yunus’un kıssası, Hz. İbrahim’in (a.s) kıssası yalnızca İbrahim suresinde ele alınmadığı gibi sadece Hz. İbrahim değil, bilakis diğer peygamberlere ait kıssalar da konu edilmiştir. Hz. İbrahim’in (a.s) kıssasının çoğunluğunu Bakara ve diğer surelerde aramak gerekir. Kur’an’ın 15 suresinde Hz. İbrahim’e (a.s) işaret edilmiştir. Keza Hz. Musa’nın (a.s) kıssası Kur’an’ın 21 suresine yayılmıştır.

Kur’an kıssalarında sadece nebilerin ele alınmamış, bilakis Kehf suresinde Ashab-ı Kehf veya Kasas suresinde Karun gibi nebi olmayanların kıssalarına da yer verilmiştir.

Kur’an’da yer alan bazı şahsiyetlerin kıssaları şunlardan ibarettir: Adem (a.s), Azer, İblis, İdris, İrem-e Zati’l İmad, İshak, İsmail, Ashabu’l- Uhdud, Ashabu’r-Res (Ashab-ı Kehf ile aynıdır), Ashabu’s-Sebt, Ashabu’s-Sefine, Ashabu’l-Kehf, Beni Adem, Beni İsrail, Tebbe’, Semud, Calut, Cin, Havva (isim söylenmeksizin), Havariyyun, Hızır (Racülün Salih), Davud, Zü’l-Karneyn, Zü’l-Kifl, Rum, Zekeriya, Züleyha (isim söylenmeksizin), Zeyd b. Harise, Zeynep binti Cahş (isim söylenmeksizin), Samiri, Sebe, Sehere, Süleyman, Şuayb, Salih, Talut, Ad, Üzeyir, İsa b. Meryem, Firavun, Karun, Ken’an b. Nuh (isim getirilmeksizin), Lokman, Lut, Hz. Muhammed, Medyen, Meryem, Mütefikaat, Musa, Nasara, Nemrut, Nuh, Habil, Kabil, Harut, Marut, Harun, Haman, Hud, Ye'cüc, Me'cüc, Yahya, Yakup, Yunus ve Yahuda.[137]

Fıkıh veya Kur’an Hükümleri

Fıkıh ve Usul ıstılahında şeriat hükümlerinin ilk ve en önemli kaynağı olan Kur’an’a “Kitap” denilir. “Kur’an ilahi kanunlar bütünü ve hadislerin değerlendirilme ölçüsüdür ve ölçü olmaya da devam edecektir. Dolayısıyla Kur’an’ın Hz. Peygamber'e (s.a.a) nüzulünden günümüze kadar İslam fakihlerinin kaynağı olmuş, olmaya devam edecektir ki fekahat ve içtihadın tarihi süreci bu iddianın tanığıdır.”[138]

Bilindiği gibi Kur’an’da yaklaşık 500 tane fıkhi veya ahkâm ayeti vardır.[139] Ne var ki Kur’an’dan fıkhi çıkarımda bulunmak (istinbat) pek çok maarifi, Arap dili ve edebiyatına hâkim olmayı (lügat, nahif, meani ve beyan gibi), Kur'an ilimlerini (nasih - mensuh, muhkem ve müteşabih ve nüzul sebepleri gibi), şer’i ilimleri ve fıkıh ve usule dair ilke ve kuralları bilmeyi gerektirir. Zikri geçen ilimlerin elde edilmesinden sonra bir araştırmacı örneğin Kur’an’da gelen her “Emir” kipinin farzı bildirmediği gibi her farzın da “Emir” kipiyle açıklanmadığını anlayacaktır. Bazen “Nehy”, “Nefy ve Ahbar” kalıbında “İnşa”nın yerini tutar. Pratikte içtihat derecesine ya da içtihadın yakın bir derecesine ulaşmayan bir kimsenin Kur’an’dan fıki çıkarımda bulunmasının ilmi güvenirliği ve itibarı yoktur. Dolayısıyla Kur’an zahirlerinin hücciyetinin kolaylıkla kabul edilmemesinin sebebi budur. Elbette bu açıklamayla Kur’an’ın yalnızca sünnetin aracılığıyla anlaşılabileceğine inanan “Ahbariler”in sözünü teyit etmek istemiyoruz, zira “Ahbariler” Pak Masum İmamların (a.s) kendi sözlerinin doğruluk ölçüsü olarak Kur’an’ı ölçü saydıklarından gafildirler. Aksine bu açıklamayla “Usulcüler”in konumunu ve içtihadın gerekli ve önemli olduğunu teyit ediyoruz. Sonuç itibariyle araştırmacıların söyledikleri gibi Kur’an-ı Mecid “Katiyyü’s-Sudur” olduğu gibi aynı zamanda “Zannü’d-Delale”dir. İslam mezhepleri fıkıhçı ve Kur’an araştırmacıları Kur’an hükümleri konusunda pek çok kitap yazmışlardır.[140]

Kur’an Tercümesi

Kur’an’ın tercüme edilip edilmemesi hususunda asırlarca İslam âlimleri ve mezheplerin önde gelenleri arasında görüş farklılığı vardı. Fakihlerin çoğu ve Ehlisünnetin dört mezhep imamı (Ebu Hanife’nin dışında ki ilk önce caiz olduğunu ve sonra Arapçanın bilinmemesi durumunda caiz olduğunu söylemiştir) namazda Fatiha ve surenin Arapça dışında okunmasının caiz olmadığına hükmetmişlerdir. Bazıları ise asıl itibariyle Kur’an’ın hiçbir dile tercüme edilmesinin doğru olmadığı çıkarımında bulunmuşlardır. Ancak Kur’an’ın tercümesinin tarihi çok eskilere dayanmaktadır ve Salman Farisi’nin “Bismillahirrahmanirrahim”i “Bağışlayıcı Allah’ın adıyla” şeklinde tercüme ettiği bilinen bir gerçektir.[141] Bu konuda çok önemli görüşler vardır. Serahsi “Mebsut”[142] adlı kitabında şöyle yazmıştır: “Farslar, Salman Farisi’ye Fatiha suresini Farsça yazmasını istemiş ve o da yazmıştır. Sonra Farslar namazda Fatiha suresini dilleri Arapça telaffuzuna alışana kadar Farsça okuyorlardı. Derken bu olayı Hz. Peygamber Ekrem’e (s.a.a) anlattılar ve Hz. Peygamber’de (s.a.a) inkâr etmedi.” Abdüllatif Tıbavi (1910-1981) konuyla alakalı “Ahkamu Tercümeti’l Kur’ani’l Kerim” başlığını taşıyan bir makale yazmıştır.[143] Tıbavi bu makalesinde tarihsel eleştiride bulunarak Hz. Peygamber (s.a.a) döneminde Farsların Müslüman olmadıklarını, dolayısıyla Hz. Peygamber'in (s.a.a) böyle bir sorunla karşılaşmadığını ortaya koyarak bu sözü reddetmiştir. Muhammed Hamidullah, söz konusu makalenin basıldığı aynı dergide[144] Tıbavi’nin sözünü reddederek rivayette “Biladu Fars” değil, “Kavmin mine’l Fars” şeklinde geldiğini ve sahabe ve Yemen sakinleri arasında pek çok Müslüman İranlının yer aldığını ortaya koymuştur.[145]

İlk ve meşhur fakihlerden olan Ebu Hanife namazın Fars dilinde kılınabileceğine dair ilk fetva veren kimsedir. Ebu Hanife’nin görüşünü kabul eden yaranlarından bazıları namazda Kur’an’ın Türkçe, Hintçe ve Süryanice gibi dillere tercüme edilmesini caiz bilmişlerdir. Bununla birlikte Ebu Hanife’yle aynı çağda yaşayan Ebu Yusuf ve Şeybani Ebu Hanife’ye muhalefet ederek yalnızca Arapça kıraatinden aciz olan kimsenin Kur’an’ı Farsça kıraat etmesinin caiz olduğunu söylemişlerdir. Araştırmacıların bazıları ise Ebu Hanife’nin bu sözünden döndüğünü söylemiştir.[146] Eskilerden Suyuti ve muasır âlimlerden Muhammed Reşit Rıza “el-Menar” tefsirinde Ebu Hanife’nin verdiği fetvasından döndüğünü ileri sürmüştür.[147] Güya Hanefi mezhebine tabi olanlar geçmişten şimdiye kadar bu fetvaya amel etmemiş ve sürekli namazlarını Arapça kılmışlardı. Kur’an’ın tercüme edilmesi görüşünü benimseyenlerin en sağlam delilleri Kur’an’ın şu ayetidir: “Allah, bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle yükümlü kılar.” Bakara 286. Şafii Kur’an’ın Arapça dışında okunmasının caiz olmadığı hükmünü vermiştir, zira Kur’an Arapça indirilmiş ve başka dillere tercüme edilmesi durumunda Kur’an olmaktan çıkacaktır; Kur’an’ın mucize olması Arapça olmasına bağlıdır ve başka dillere tercüme edildiğinde Kur’an’ın i’cazı ortadan kalkacaktır. Ancak Arapça kıraatinden aciz olan kimse namazda surelerin yerine “Tespih” ve “Tehlil” söylemesi gerekir. Cahiz Arapça şiirin tercümesinin mümkün olmadığına, zira Arap’ın hikmetinin (şiirinin) Arapça dışına çevrilmesi durumunda Arap’ın i’caz ve sanatının heder edildiğine; Kur’an’ın tercümesinin şiirden daha zor ve tehlikeli olduğuna inanır.[148]

Şia âlimleri namaz dışında Kur’an’ın tercüme edilmesinin caiz ve hatta zorunlu olduğunu kabul etmişlerdir.[149]

Kur’an İlimleri

“Ulum'i Kur’an” nispeten yeni bir ıstılahtır, ancak bu ıstılahın somut örneğinin tarihi kökeni çok eskiye dayanır. Bu ıstılahtan, Kur’an etrafında şekillenip gelişen ve tarih, tefsir ve içerikle alakalı olarak Kur’an’ı tüm boyutlarıyla tanımayı hedefleyen ilimler kastedilmiştir. Bu ilimler şunlardan ibarettir:

  1. Kur’an Tarihi
  2. Tefsir İlmi
  3. Kıraat, Tecvit ve Tertil İlmi
  4. İlmi Resmi Osmanî; yani Kur’an’ın resmi hattı ve eski yazım şekillerinin nasıllığı üzerinde duran ilim
  5. Kur’an İ’caz İlmi
  6. Nüzul Sebepleri İlmi
  7. Nasıh ve Mensuh İlmi
  8. Muhkem ve Müteşabih İlmi
  9. Mekki ve Medeni Sureleri Tanıma İlmi
  10. İ’rab İlmi
  11. Kur’an Lügatlerini Tanıma İlmi
  12. Kıssalar İlmi
  13. Kur’an Hükümleri veya Kur’an Fıkhı

Kur’an’ın tercüme sanatının Tefsir İlmine dâhil edilmesi mümkündür. Kur’an ilimlerinin geçmişi çok eskiye dayanır; nasih - mensuh ve nüzul sebepleri gibi hadis ve nakle dayandırılan bazı Kur’an ilimlerinin Hadis İlimleri kadar geçmişi vardır. Bununla birlikte İlmi Resmi Osmanî, Kur’an’ın toplanması ve nihai nüsha haline getirilmesiyle birlikte ortaya çıkmıştır. İslam mezhepleri fakihlerinin pek çoğu İlm-i Resmi Osmanî’yi değiştirmenin şer’en caiz olmadığına inanmış ve hali hazırda elimizde var olan Kur’an’ın en eski kaynaklara dayanan nüshanın dikkate alınmasıyla “Resmü’l Hattı Osmanî” hattıyla yazıldığını söylemişlerdir. Kur’an’ın söz konusu resmi hattıyla günümüz Arapça ve Farsça hattı arasında farklılıklar vardır ve Farsça kullananlar, hatta tahsilliler bile okumakta zorlanmaktadır. Zira “Elif” harflerinin pek çoğu yazılmamıştır örneğin “سلطان Sultan” yerine elifsiz “سلطن Sultan” (Ta harfinin üzerine kısa elif yazılmış) ve “یا نوح Ya Nuh” yerine Ya harfinin üzerine kısa elif yazılarak “ینوح Yanuh” şeklinde yazılmıştır. Ancak Resmü’l Hattı Osmanî’yi olduğu gibi ve değiştirilmeden kalması gerektiğini kabul edenler haklıdırlar. Çünkü yazılım düzeltmeleri ve her dilin yazım kurallarına uyumlu olacak şekilde hat düzenlemelerinin sonu yoktur ve asıl itibariyle ne yaparsak yapalım sonuçta Kur’an’ı doğru okumak özel eğitimi gerektirmektedir. Keza yalnızca bilmek ve tahsil etmek, Kur’an’ın doğru okunması için yeterli değildir.[150]

Kıraat ilmi ve Kıraat ihtilaflarının tanınmasının geçmişi Hz. Peygamber (s.a.a) ve sahabe asrına uzanır. Ancak Kur’an İ’caz İlmi veya Kur’an İ’rab İlmi gibi bazı ilimler sonraki asırlarda ortaya çıkmıştır. Zerkani şöyle diyor: “Ulumu’l Kur’an dalında yazılan ilk eser Hufi olarak tanınan Ali b. İbrahim b. Said’in (H. 330) el-Burhan fi Ulumi’l Kur’an adlı eseridir. Otuz ciltlik bu eserin on beş ciltlik nüshası Daru’l Kutubi’l Mısriye kütüphanesinde korunmaktadır. Kur’an ilimlerinin hepsini veya ezici bir çoğunluğunu kapsayan eserler şunlardan ibarettir:

  • Fununu’l Efnan fi Ulumi’l Kur’an; İbni Cevzi (H. 597)
  • el-Mücteba fi Ulumi’l Kur’an; İbni Cevzi ( Her iki eser de Kahire’deki Daru’l Kütubi’l Mısriyye kütüphanesindedir).
  • Cemalü’l Kurra; Alemü’d-Din Sehavi (H. 641)
  • el-Mürşidü’l Veciz; Ebu Şame (H. 665), (Bu eser basılmıştır).
  • el-Burhan fi Ulumi’l Kur’an; Beru’d-Din Zereşki (H. 794), Muhammed Ebu’l Fazl İbrahim tarafından tashis edilerek dört cilt şeklinde hazırlanmış bu nefis eser en temel kaynaklardan birisidir.
  • Mevakiu’l Ulum min Mevakıi’n-Nucum; Celallettin Belkînî (H. 824)
  • el-İtkan fi Ulumi’l Kur’an; İran asıllı Mısırlı muhaddis ve Kur’an araştırmacısı Celaleddin Suyuti (H. 911). Bu eser Ulumu Kur’an dalından en önemli eserlerden sayılmış ve Farsçaya da tercüme edilmiştir.

İslam dünyasında yeni dönemde Ulum'il Kur’an hakkında yazılan en önemli kitapların bazıları şunlardan ibarettir:

  • Menahilü’l İrfan fi Ulumi’l Kur’an; Muhammed Abdülazim Zerkani, iki cilt.
  • Mebahisü fi Ulumi’l Kur’an; Subhi Salih.
  • el-Mucizetü’l Kübra; Muhammed Ebu Zühre (“Büyük Mucize” adıyla Zebihi Bey Farsçaya tercüme etmiştir).[151]

Kur’an Basımı

Kur’an’ın basılma tarihi Avrupa ve dünyada kitap basılmasının yaygınlık kazandığı dönemlere rastlar. Kur’an’ın Arapça metni ilk defa Venedik’te “Paganini” aracılığıyla 1503-1523 yılları arasında basılmış[152] ve nüshalarının tamamı Papa’nın emriyle toplatılmıştır. Daha sonra İbrahim Hinckelman 1694 yılında Hamburg’da söz konusu Kur’an nüshasını basmıştır. Avrupa’da en eski ve en sahih Kur’an baskısı Flogel basımıdır (1836). İşaret edildiği gibi İtalya ve Alman baskısından sonra Müslümanlar için ilk defa Kur’an metni 1787 yılında Rusya’da Sankt Peterburg’da basıldı.[153]

İran’da Kur’an’ın ilk basımı hakkında ihtilaf vardır. Bazıları ilk Kur’an basımını Tebriz’de Hicri 1242 yılında gerçekleştiğini[154] bazıları ise Hicri 1246 yılında basıldığını söylemiştir.[155]

Kur’an-ı Mecid’in ilmi ve münakkah (her türlü yazım hatalarından arındırma) basımının Mısır baskısı olması önemli bir noktadır. Subhi Salih şöyle yazıyor: “Kahire’de 1923 yılında Kur’an’ın nefis basımı Birinci Melik Fuad’ın tayin ettiği heyetin eşliğinde ve Ezher şeyhlerinin gözetimi altında yayınlandı. Asım Kıraati’nin Havs rivayeti esasına göre basılmış bu Kur’an, İslam âleminde büyük bir ilgi ve alakayla karşılandı.”[156] Suriyeli meşhur hattat Osman Taha’nın hattının temel alınarak yazılan Kahire mushafı, Suriye’de çeşitli boylarda ve yüksek tirajlarda basıldı. Daha sonra hicri kameri on beşinci yüzyılın başlarında Melik Faht Kurultayı, Kur’an Âlimleri Heyetini tayin etti ve son derece ilmi çalışmaların neticesinde gerçekte Kahire mushafı olan Osman Taha’nın nüshasının, teknolojik mükemmel baskısını İslam âlemine sundu. Her yıl söz konusu bu nüshadan iki milyon nüsha basılıp dünyanın her yerinden gelen hacılara ve dini kuruluşlara hediye edilmektedir. Resmü’l Hattı Osmanî hattının esas alınması suretiyle yazılan ve İmamiye Şiasına da dayandırılan bu nüsha avam halk ve âlim taifesini de kapsamak üzere İslam âlemi tarafından kabul görmüş ve İslam âleminin resmi mushafı olarak telakki edilmiştir ki bu mesele, Ehlisünnet ve Şia’nın bir araya gelmesinde çok önemli bir role sahiptir.[157]

Tefsir İlmi
Önemli Tefsirler

Şia Açısından:

Ehli Sünnet Açısından:

Tefsir Yöntemleri

Tefsir Kısımları
Tefsir Kavramları


Kur’an Araştırma Kaynakları

a) Kur’an Kavramları Sözlükleri

Lisanü’l Arap’tan tutun da ondan öncesi Mucemü’l Vasit’e ve daha sonraki sözlüklere kadar yazılan eserlerin tamamı Kur’an kavramları üzerinde yapılan çalışmaları ortaya koymaktadır. Bu genel kaynaklara ek olarak Kur’an-ı Mecid’in lafızlarını ele alan özel sözlükler ilk asırda yazılmıştır. Bu alanda kaleme alınan en eski eser “Mesaili Nafi b. Ezrak” tır (Nafi’nin Kur’an kelimeleri hakkında İbn-i Abbas’a soruları) ve Suyuti bunların tamamına “İtkan” kitabında yer vermiştir.[158] Söz konusu eserde yer alan lügatler “Mucemu Garibi’l Kur’an” başlığıyla basılmış ve kelimelerin yaklaşık tamamı İbn-i Ebi Talha kanalıyla İbn-i Abbas’tan rivayet edilmiştir. Kur’an kelimelerini ele alan en eski kavram sözlükleri şunlardır:Ebu Ebeyd Muammer b. Müsenna (H. 210)'nın, “Mecazü’l Kur’an”. Bu sözlük gerçekte sözlük olmanın ötesine taşarak zor ve mecazi metinlerin şerhini de yapmıştır. “Tevilü Müşkili’l Kur’an” ve “Tefsirü Garibi’l Kur’an”. Bu eserlerin her ikisi de İbn-i Kuteybe’ye aittir (H. 276). “Müfredat-ı Rağıp İsfehani” (H. 401). Tam ismi “Mucemu Müfredat-i Elfazi Kur’an” olan bu eser defalarca basılmış ve son zamanlarda Farsça'ya da tercüme edilmiştir. Damgani’nin “Kamusu’l Kur’an” adlı eseri de Farsça'ya tercüme edilmiştir. Tıflisi’nin “Vücuhu Kur’an”, adlı eseri “Lisanü’t-Tenzil” (müellifi meçhuldür) ve Mir Seyit Şerif Curcani’nin “Tercümanü’l Kur’an” gibi Arapça-Farsçadır. Şia müelliflerinden Fahrettin b. Muhammed’in Kur’an ve hadis ıstılahlarını içeren “Mecmeu’l Bahreyn” ve Hemu’nun “Tefsirü Garibi’l Kur’an” kitabıyla çağdaş asırda Şia yazarlardan iki lügat kitabı hatırlatılmaya değerdir: Seyit Ali Ekber Kurşi’nin “Kamusu Kur’an” (üç ciltte yedi cüz) ve Hasan Mustafavi’nin “et-Tahkik fi Kelimati’l Kur’ani’l Kerim”, on dört cilt.

b) Kur’an Ansiklopedileri

  1. “el-Mevsuatü’l Kur’aniyeti”, Değerleyen İbrahim el-Ebyari ( 11 cilt, 1405 k)
  2. “Dairetü’l Feraid”, Seyit Muhammed Bakır Muhakkik.

c) Kur’an İndeksleri

Kur’an indeksleri kelime ve konu indeksi olmak üzere iki kısımdır. Kur’an kelimelerinin indeksine “Keşşafü’l Ayat” 'da denilmiştir. “Ayet bulma” olarak da isimlendirilen “Keşfü’l Ayat” ile kelime bulma olarak isimlendirilen “Keşşafü’l Kelimat” arasında teknik fark vardır. Zira ayetin aranıp bulunmasını içeren “Keşşafü’l Kelimat” da yalnızca anahtar kelimelerin fihristi yapılmış ve anahtar olmayan harf ve kelimelere (örneğin ellezi veya ellezine) yer verilmemiştir. Ancak Keşşafü’l Ayat’da harfleri de kapsayacak şekilde Kur’an’ın tüm kelimelerinin tam fihristi yapılmıştır. Bununla birlikte her ikisi arasında yapısal ortaklık ve benzerlik vardır. Kur’an-ı Mecid’in Keşfü’l Kelimat’ı hakkında yapılan en meşhur çalışmalardan birisi Alman Müsteşriki ve Kur’an Araştırmacısı Gustav Leberecht Flügel’in (1802-1870) “Nucümü’l Furkan fi Etrafi’l Kur’an” adlı eseridir. Yeni asırda meşhur Kur’an araştırmacısı ve Farsça dilinde Kur’an tarihi yazarlarının en iyisi Şadervan Mahmut Ramyar’ın (Ş. 1363) Keşfü’l Ayati Elifba’ya benzer bir şekilde hazırladığı Fihristü’l Elfaz veya Fihristü’l Kelimat kitabıdır. Bu eserin elifba sıralaması kelimelerin asli köküne göre değil kelimelerin görünüşüne göredir, dolayısıyla İranlılar kolaylıkla bu kitaptan yararlanabilir. Keşfü’l Ayat konusunda yazılan en yaygın ve en meşhur kitap Muhammed Bakır Fuad Abdülbaki’nin (1882-1968) “el-Mücemü’l Müfehris li’l Elfazi’l Kur’ani’l Kerim” adlı eseridir. Bu kitapta, kelimelerin kökü esas alınarak elifba sırasına göre ve ayetin bir bölümüyle birlikte Kur’an’ın anahtar kelimeleri zikredilmiştir. Bu alanda yapılan son çalışma muasır Kur’an araştırmacılarından Dr. Mahmut Ruhani’nin kelimelerin kökü esasına göre değil, harflerin elifba sıralamasına göre hazırladığı “el-Mucemü’l Ahsa li Elfazi’l Kur’ani’l Kerim” adlı üç ciltlik çalışmasıdır. Bu alanda yapılan bir diğer çalışma Fransız Müsteşrik Jol Labum’un (1876 k) “Tefsilü’l Ayat” kitabıdır. Çok meşhur olmasına rağmen en faydasız eserlerden olan bu çalışmada Kur’an’ın tamamı 18 fasıl ve toplam 350 konuya ayrılmıştır. Kur’an-ı Kerim’in konulu indeksini içeren kapsamlı ve yöntemsel çalışması Kamuran Fani ve Behaüddin Hurremşahi tarafından hazırlanan “el-Fihrisü’l Mevzui li’l Kur’ani’l Kerim” kitabıdır.

d) Kur’an Araştırmaları Eserlerinin İndeksi

Kur’an araştırmacıları için en faydalı ve en gerekli kaynaklarından birisi de Kur’an araştırmaları eserlerinin indeksi ve Kur’an hakkında yazılan kitapların tanınması hakkında yapılan çalışmalardır. Nedim’in “Fihrist”, Katip Çelebi (Haci Halife)’nin “Keşfü’z-Zünun” ve Aga Bozorg Tahrani’nin “ez-Zeria” kitaplarında konu başlıkları veya konu başlıkları altında dağınık olarak Kur’an çalışmalarını içeren yüzlerde kitabın tanıtımı yapılmıştır. Bu alanda yapılan en önemli çalışmalar şöyledir:

  1. Fuad Sezgin, Tarihü’t-Turaki’l Arabî, tek cilt.
  2. Ahmet Münzevi (Tahran, Ş. 1348), Fihristi Nushahayi Hatti Farisi.
  3. Muhammed el-Humeyni, Fihrist-ü Muhatıbat Daru’l Kütübi’z-Zahiriyye.
  4. Charlez Amruz Usturi, Edebiyat-i Farisi ber Mebnayi Telifi Usturi, mütercimler: Yahya Aryin Pur, Siruz İzdi ve Kerim Keşaverz.
  5. Dr. Seyit Muhammed Bakır Hucceti, Fisrist-i Mevzui Nushahayi Hatti Arabi.

Yeni asırda Kur’an hakkında yazılan kitapların tanınması konusunda yazılan en önemli kitaplardan birkaçı şunlardır:

  1. Şevah İshak, Mucemu Musennefati’l Kur’ani’l Kerim (4 cilt, Riyad, H. 1403).
  2. Abdülcebbar er-Rufai, Mucemu’d-Dırasati’l Kur’aniye.
  3. Amirü’l Hulv, Mucemu’d-Dırasati’l Kur’aniye.
  4. Kur’an hakkında yazılan kitapların tanınması konusunda Urduca bir kitap yayınlanmıştır. Bu alanda yapılan en kapsamlı çalışma Huccetü’l İslam ve’l Müslimin Muhammed Hasan Bukai’nin “Kitapname-yi Bozorgi Kur’an’i Kerim” adlı kitabıdır.

Dış Bağlantılar

Dipnot

  1. Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1630-1631
  2. Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1632
  3. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1631
  4. Alusi Tefsiri, c.1; s. 8-9
  5. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1631
  6. Bkz: “İtkan”, Farsça tercümesi, c.1, s.181 sonrası, Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an…, s.1631.
  7. Tevbe Suresi, 6
  8. Ayrıca bkz. Feth, 15; Kaf, 2; Buruc, 21
  9. EnbiyaSuresi, 50
  10. ŞuaraSuresi, 192.
  11. BakaraSuresi, 2; HicrSuresi, 1.
  12. Nisa, 174
  13. Yunus, 57
  14. Tefsiru'l-Kur'anu'l-Kerim, Mustafa Humeyni, c.1; s.7.
  15. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1631.
  16. Kaf, 2; Buruc, 21.
  17. Hicr, 87.
  18. Yasin, 2.
  19. Vakıa, 77.
  20. Hicr, 1.
  21. Sa'd, 29
  22. Fussilet, 41
  23. Bakara, 2
  24. Lokman, 3
  25. Şura, 51.
  26. Bakara, 97.
  27. میر محمدی زرندی، تاریخ و علوم قرآن، ۱۳۶۳ش، ص۷
  28. Vasfi, Garavi, Ulum-u Kur'an, 1393 h.ş. s. 46; Marifet, Et-Temhid, 1412 h.k. c.1, 55-56
  29. Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1637
  30. Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1633
  31. Tabatabai, Kur’an der İslam, s. 76
  32. Tabatabai, Kur’an der İslam, s 64
  33. Tarih-i Kur’an, s133; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1633
  34. Bakara, 185
  35. Kadir, 1
  36. İskenderlu, Ulum-u Kur'an,1379 h.ş. s. 41
  37. Misbah Yezdi, Kur'an Şinasi, 1389 h.ş. c.1, s. 139; İskenderlu, Ulum-u Kur'an,1379 h.ş. s. 41
  38. İskenderlu, Ulum-u Kur'an,1379 h.ş. s. 42
  39. İskenderlu, Ulum-u Kur'an,1379 h.ş. s. 42 ve 49
  40. Ferhengi Amari-yi Kelimati Kur’ani Kerim, Dr. Mahmut Ruhani, c.1/23; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1631.
  41. Tarih-i Kur’an, Ramyar, 543; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1631
  42. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1631-1632
  43. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1632
  44. Et-Temhid, c1-98/93; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  45. Tarih-i Kur’an, Ramyar, s 211; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  46. Tarih-i Kur’an, Ramyar, s 213; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  47. Tarihi Kur’an, Ramyar, s. 255; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  48. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 280; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  49. Tarihi Kur’an, Ramyar, s. 281; Tercümeyi İtkan, 1/201,205; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  50. Seyyid el-Hoyi, El-Beyan fi Tefsir'il-Kur'an, s. 251
  51. Müttaki Hindi, Kenzu'l-Ummal, 2/571-587
  52. Tabatabai, Kur’an der İslam, s 113; es-Secistani, Kitabu’l Mesahif, s16; Suyuti, el-İtkan, c 1, s 161
  53. Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  54. Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  55. Tarih-i Kur’an, Ramyar, s.423; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  56. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 407-431; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  57. (Hz. Ali’ye -a.s- nispet verilen Mushaf, İbni Mes’ud’un mushafı ve diğer sahabelerin mushafının keyfiyeti, Osman’ın yaptığı işin doğruluğu ve Hz. Ali’nin (a.s) onu teyit etmesi ve Pak İmamların (a.s) Mushaf-ı Osmani’yi kabul etmeleri hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için bkz: Tahrif Napeziri-yi Kur’an).Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  58. Marifet, Et-Temhid, 1412 h.k. 1/341
  59. Hürr-ü Amili, Vesailu'ş-Şia, 1412 h.k. 4/821
  60. Marifet, Et-Temhid, 1412 h.k. 1/342
  61. Ramyar, Tarihi Kur’an, s 601-603; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1642
  62. Kahire, 1324 k, 1/37; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1642
  63. Mecelletü Mecmei’l Lugati’l Arabiyeti bi Demeşk, el-Mücelled 54, cüz 3, Şaban 1399 k/1979 m, s 635-660
  64. Mecelletü Mecmei’l Lugati’l Arabiyeti bi Demeşk, el-Mücelled 55, cüz 1, Sefu’l Hayr 1400 k/1980 m, s 632-665
  65. Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1642
  66. el-Merru Gaynani, Ali, el-Hidayetü fi’l Furu’, Hind, 1302 k, c 1/86; Hurremşahi, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1642
  67. Bkz: Kitabu’l Heyevan, Tahkik: Abdüsselam Muhammed Harun, Kahire, 1353 k, c 1/74-75; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1643
  68. Bkz: Rey ve Nazari Sari Ayetullah Hoyi der el-Beyan, Ta’lika 5; Hurremşahi’nin nakli, Danişname-yi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1643
  69. Bakara, 106; Nahl, 101; Bakara, 252; Al-i İmran, 7; Yusuf, 1; Nur, 1.
  70. Tarihi Kur’an, Ramyar, 570; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1632
  71. Bakara, 23; Tevbe, 64; Nur, 1.
  72. Hud, 13.
  73. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1632
  74. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1632-1633
  75. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1633
  76. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1633
  77. Tabatabai, Kur’an der İslam, s 76
  78. Tabatabai, Kur’an der İslam, s 64
  79. Tarihi Kur’an, s133; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1633
  80. et-Temhit, c1-98/93; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  81. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 211; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  82. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 213; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  83. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 255; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  84. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 280; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  85. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 281; Tercümeyi İtkan, c 1/ 201,205; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  86. Tabatabai, Kur’an der İslam, s 113; es-Secistani, Kitabu’l Mesahif, s16; Suyuti, el-İtkan, c 1, s 161
  87. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1634
  88. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  89. Tarihi Kur’an, Ramyar, s423; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  90. Tarihi Kur’an, Ramyar, s 407-431; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  91. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1635
  92. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1636
  93. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1636-1637
  94. Tercümeyi İtkan, 46/1-47; Menahilü’l-İrfan, 1/186-187; Tarih-i Kur’an, Ramyar, s 601-603; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1637
  95. et-Temhit, c 2/270; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1637
  96. Menahilü’l-İrfan, c2/72; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1637
  97. Tefsiru Beyzavi; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1637
  98. Bakara, 106.
  99. Nahl, 101.
  100. Ra’d, 39.
  101. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1637
  102. 60. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1637
  103. Tibyan, Zeyli Tefsiri Ayei 7 Sureyi Ali İmran; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1637-1638
  104. et-Temhit, c 3/8; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1638
  105. et-Temhit, c 3/14; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1638
  106. et-Temhit, c 3/15; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1638
  107. Fussilet, 26.
  108. Müddessir, 25.
  109. Enfal, 31.
  110. Tur, 33-34.
  111. Hud, 13-14.
  112. Bakara, 23-24. Tercüme-yi Fuladvend
  113. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1638
  114. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1638-1639
  115. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1639
  116. Nisa, 103.
  117. Hui; el-Beyan, “Hudusu’l Kur’an ve Kıdemuhu”, s 432; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1639
  118. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1639
  119. Muhammed Suresi 24; Zümer Suresi 27; Şuara Suresi 192-195
  120. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1639
  121. Furkan, 32.
  122. Kemali, Seyit Ali, Kanun-u Tefsir, s 27; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1639
  123. Kemali, Seyit Ali, Kanun-u Tefsir, s 46-47; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1639-1640
  124. Zerkani, Menahilu’l-İrfan, c1/471; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s 1640
  125. Zerkani, Menahilu’l-İrfan, c1/471; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s 1640
  126. Tercümeyi İtkan, c 1/570-572; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1640
  127. Kamus.
  128. Ali İmran, 7; Nisa, 59.
  129. et-Temhit, c 3/28; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1640
  130. et-Temhit, 3/30-31; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1640
  131. Kanuni Tefsir, s 31; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1640
  132. Et-Tefsiru ve’l-Müfessirun, 1/22; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1640
  133. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1640
  134. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1640
  135. en-Neşr, İbnü’l Cezeri, c 1/209; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1640
  136. en-Neşr, İbnü’l-Cezeri, c 1/207; Hurremşahi’nin nakli, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1640
  137. Hurremşahi, Danişnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1641
  138. Cennati, Muhammed İbrahim, Menabiu İçtihat ez Didgahi Mezahibi İslami, s 6; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1641
  139. Cennati, Muhammed İbrahim, Menabiu İçtihat ez Didgahi Mezahibi İslami, s 13-14; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1641
  140. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1642
  141. Ramyar, Tarihi Kur’an, s 601-603; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1642
  142. Kahire, 1324 k, 1/37; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1642
  143. Mecelletü Mecmei’l Lugati’l Arabiyeti bi Demeşk, el-Mücelled 54, cüz 3, Şaban 1399 k/1979 m, s 635-660
  144. Mecelletü Mecmei’l Lugati’l Arabiyeti bi Demeşk, el-Mücelled 55, cüz 1, Sefu’l Hayr 1400 k/1980 m, s 632-665
  145. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1642
  146. Bkz: el-Merru Gaynani, Ali, el-Hidayetü fi’l Furu’, Hind, 1302 k, c 1/86; Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1642
  147. C. 9/313, 319-320.
  148. Bkz: Kitabu’l Heyevan, Tahkik Abdüsselam Muhammed Harun, Kahire, 1353 k, c 1/74-75; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1643
  149. Bkz: Rey ve Nazari Sari Ayetullah Hui der el-Beyan, Ta’lika 5; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1643
  150. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1643
  151. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1643-1644
  152. Dairetü’l Mearifi Farsi; Subhi Salih; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1646
  153. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1644
  154. Tarihu Cem’i Kur’ani Kerim, Celali Nayini, 406; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1644
  155. “Kur’anhayi Çapi”, Kazım Müdir Şaneçi, Meşkut, Şomare 2, s 135; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1644
  156. Mebahisu fi Ulumi’l Kur’an, s 100; Hurremşahi’nin nakli, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s.1644
  157. Hurremşahi, Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c.2, s. 1644
  158. Metni Asli, c . 2/67-105.

Bibliyografi

  • Kur’an-ı Kerim, Tecüme Muhammed Mehdi Fuladvend, Tahran: Daru’l Kur’ani’l Kerim, 1418 k/1376 ş.
  • Daneşnameyi Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c 2, Bahauddin Hurremşahi, Tahran: Dustani Nahid, 1377.
  • es-Secistani, Abdullah b. Süleyman, Kitabu’l Mesahif, Beyrut: Daru’l Kutubi’l İlmiye, 1405 k/1985 m.
  • Tabatabai, Seyit Muhammed Hüseyin, Kur’an der İslam, Musahhih: Muhammed Bakır Behbudi, Tahran: Daru’l Kutubi’l İslamiye, 1376 ş.
  • Suyuti, Celaleddin, el-İtkan fi Ulumi’l Kur’an, Tahkik: Seyit el-Mendup, Lübnan: Daru’l Fikr, 1416 k/1996 m.