Gazve

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

Gazve (Arapça:غَزْوَة); Hz. Peygamber Efendimiz'in (s.a.a) (ister savaşmış olsun ister savaşmamış) bizzat katıldığı İslam tarihinin ilk başlarında vuku bulan savaşlara denir. Bedir, Uhud ve Hendek savaşı Allah Resulünün (s.a.a) en önemli gazvelerindendir. Gazvelerin sayısı hakkında tarihçiler arasında görüş ayrılığı bulunmaktadır. Bazıları gazvelerin sayısının 26 olduğunu söylerken bazı tarihçilerde bu sayının 27 olduğuna kanaat getirmiştir.

Gazve’nin Anlamı

“Gazvat” kelimesinin müfredi olan “Gazve” (غَزْوَه ilk harfi fethe ve ikinci harfi sükun) kelimesi “ga- ze - ve” kökünden türemiştir. Lügatte savaşmak manasına gelen bu kelimenin ismi faili “Gazi” ve cem’ide “Guzat” ve “Guzza”dır ve düşmana karşı savaşmaya ve onu talan etmeye gitmek anlamına gelmektedir.[1] Istılahta ise Hz. Muhammed’in (s.a.a) bizzat ve şahsen katıldığı her savaşa “gazve” denir.[2]

Gazvelerin Başlaması

İbn İshak, Peygamberin (s.a.a) Medine’ye geldiği hicretin birinci yılının 12 Rebiu’l Evvel ayından hicretin ikinci yılının Safer ayına kadar hiç savaşının olmadığını yazmaktadır.[3] Ancak Vakidi “Hamza”, “Ubeyde b. Haris” ve “Sa’d b. Ebi Vakkas” seriyyelerinin hicretin birinci yılında gerçekleştiğini yazmıştır.[4]

Gazvelerin Sayısı

Mes’udi Allah Resulünün (s.a.a) gazvelerinin sayısını 26 olarak zikrederken, bazıları da bu sayının 27 olduğuna kanaat getirmişlerdir. Bu ihtilafın sebebi ise; birinci grubun (26 olarak zikredenlerin) Peygamberimizin (s.a.a) “Hayber”den “Vadiyu’l Kura”ya dönmesini Hayber gazvesiyle bir saymalarından ve ikinci grubun ise (27 kabul edenlerin) Hayber gazvesini ve Vaidu’l Kura gazvesini birbirinden ayırmalarından kaynaklanmaktadır. Hayber gazvesinden sonra Vadiyu’l Kura’yı zikretmediği halde gazvelerin sayısını 27 sayan İbn İshak ise “Umretu’l Gaza”yı da gazvelerden kabul etmiştir.[5]

Peygamberimizin (s.a.a) Gazvelerinin İstatistikleri

Savaşın Adı İslam Ordusu Askerleri Düşmanların Sayısı Savaşın Yapıldığı Yer Savaşın Tarihi Savaşın Sonucu
Veddan (Ebva) Gazvesi Yaya ve atlı 200 kişi Belirsiz Veddan Hicretin 2. yılı Safer ayı İslam Ordusu Askerlerinin Kureyş'e yetişememesi
Beni Damre Kabilesi ile anlaşma
Buvat Gazvesi 200 Atlı 100 kişi Buvat Hicretin 2. yılı Rebiyülevvel ayı -----
Uşeyre Gazvesi 200 Atlı Kureyş, Beni Mudlic ve Beni Damre aşiretlerinin ortak ordusu El-Uşeyre Hicretin 2. yılı Cemaziyülevvel ayı Mudlic kabilesi ve Mudlic ve Damre kabilelerinin ortaklarıyla ateşkes anlaşması
Birinci Bedir Gazvesi 200 Atlı Kâfirlerden birinin komutasındaki küçük bir grup Bedir Hicretin 2. yılı Cemaziyülahır ayı Müşriklerin kaçması
Büyük Bedir Gazvesi 313 kişi, 2 at ve 70 deve Yaya ve atlı 950 kişi Bedir Hicretin 2. yılı Ramazan ayı Müslümanların Kureyş'e galip gelmesi
Beni Kaynuka Gazvesi Medine’li Müslümanlar Medine Yahudileri Medine Hicretin 2. yılı Şevval ayının başları Medine'nin Yahudilerden Arındırılması
Beni Süleym Gazvesi 200 Atlı Beni Süleym ve Gatafan Mekke ve Medine Arası Hicretin 2. yılı Şevval ayının sonları Beni Süleym'in kaçması
Mal ve mülklerini savaş meydanında bırakmaları
Sevik Gazvesi Çok Az Kişi 200 Kişi Karkaratu'l Küdr Hicretin 2. yılı Zilhicce ayı Kureyş’in kaçması
Gatafan (Zi-Emer) Gazvesi 450 Kişi Kabile ve Meharib Zu Emer Hicretin 3. yılı Muharrem (veya Rebiyülevvel) ayı Beni Sa'lebe’nin kaçması
Müslümanların orada bir ay ikamet etmesi.
Buhran Gazvesi 300 Atlı Beni Süleym Buhran (Hicaz'da bir maden veya Zabu'da bir vadi ismi) Hicretin 3. yılı Rebiyülahır ayı ----
Uhud Gazvesi Medine Etrafındaki Yaya ve Atlı 700 kişi 2900 ila 3000 kişi Uhud Dağının Etrafı Hicretin 3. yılı Şevval Ayı Müslümanlardan 70 kişinin şehadeti
Kafirlerin kesin zafere ulaşamaması
Müslümanların kuşatma altına alınan ordusunu kurtarılması
Hamrau'l Esed Gazvesi Yaya ve Atlı 630 kişi Kureyş'ten 9279 kişi Mekke ve Medine arasındaki Hamrau'l Esed bölgesi Hicretin 3. yılı Şevval ayı Kureyş müşriklerinin kaçması
Beni Nadir Gazvesi Medineli Müslümanların Geneli Beni Nadir Yahudileri Medine'nin Etrafı Hicretin 4. yılı Rebiyülevvel ayı Beni Nadir kabilesinin Medine etrafından göç ettirilmesi
Zatu'r Rika Gazvesi Yaya ve Atlı 400 kişi Beni Muharib Zatu'r Rika Necd Hicretin 4. yılı Şaban ayı Beni Muharib ve Beni Sa'lebenin kaçması
Üçüncü Bedir 1000 kişi 2000 kişi Bedir ------ Savaş olmadı
Dumetu'l Cendel Gazvesi Yaya ve Atlı 1000 kişi Dumetu'l Cendel Kabileleri Dumetu'l Cendel Hicretin 5. yılı Rebiyülevvel ayı Cendel kabilesinin bozguna uğrayıp kaçması
Beni Mustalik Gazvesi Yaya ve Atlı 1000 kişi Beni Mustalik El-Mureysi' Hicretin 5. yılı Şaban ayı Müşriklerin biraz direndikten sonra kaçması
Hendek Gazvesi 3000 kişi 10000 kişi Medine Hicretin 5. yılı Şevval ayı Müşriklerin kazanamadan geri dönmesi
Beni Kurayza Gazvesi 3000 kişi 600 ila 700 kişi Medine'nin Etrafı Hicretin 5. yılı Zilkade ayı İslam ordusunun Beni Kurayza'ya galip gelmesi
Beni Lihyan Gazvesi Yaklaşık 3000 kişi Lihyan Kabilesi Garan Hicretin 6. yılı Cemaziyülevvel Ayı Beni Lihyan'ın kaçması
Zi Kared Gazvesi ------ Galtan Zi Kared Hicretin 6. yılı Cemaziyülevvel Ayı Kureyş ve Müslümanlar arasında barış anlaşması
Hudeybiye Gazvesi 1600 kişi Kureyş Hudeybiye Hicretin 6. yılı Zilkade Ayı Kureyş ve Müslümanlar arasında barış anlaşması
Hayber Gazvesi 1600 kişi Hayber Yahudileri Hayber Hicretin 7. yılı Muharrem ayı Hayberlilerin yenilmesi
Umretu'l Gaza Gazvesi 1400 kişi Kureyş Mekke Hicretin 7. Yılı Zilhicce Ayı Müslümanların ruhiyesinin Güçlenmesi ve Kafirlerin ruhiyesinin zayıflaması
Mekke'nin Fethi Gazvesi 10000 kişi Kureyş ve Beni Bekr Mekke Hicretin 8. yılı Ramazan ayı Mekke'nin Fethi
Huneyn Gazvesi 12000 kişi Hevazin ve Sakif Kabileleri Taif Yakınları Hicretin 8. yılı Şevval ayı Hevazin ve Sakifin düşmesi
Taifi Kuşatma Gazvesi 12000 kişi Hevazin ve Sakif kabileleri Taif Hicretin 8. yılı Şevval Ayı Zafer kazanılamadan Medine'ye geri dönülmesi
Tebuk Gazvesi 30000 kişi Rumlar ve Müttefikleri Tebuk Hicretin 9. Yılı Recep ve Şaban Ayı Rumların Müslümanlarla mali uzlaşı isteğinde bulunması[6]

Gazvelerin İsim ve Tarihsel Sıralaması

1. Ebva Gazvesi olarak bilinen Veddan Gazvesi - Hicretin 2. yılı Safer ayı. Bu savaşta İslam ordusunun bayrağı Hamza b. Abdulmuttalib’in elindeydi.[7]
2. Buvat Gazvesi - Hicretin 2. yılı Rebiu'l Evvel[8] ya da Rebiyülahır ayı.[9] Tabersi’nin yazdığına göre bu gazvede savaş olmamıştır.[10]
3. Uşeyre Gazvesi (Batn-ı Yanbu’da yapılmıştır) - Hicretin 2. yılı Cemaziyülevvel ayı.[11] Uşeyre; Mekke ve Medine arasında bulunan bir bölgenin ismidir.[12] Bu gazvede savaş olmamıştır.[13]
4. Bedr-i U’la (Birinci Bedir) Gazvesi: Yani Safevan Gazvesi - Hicretin 2. yılı Cemaziyülahır[14] ya da Hicretin 2. Yılı Rebiyülevvel ayı.[15]
5. Bedr-i Kübra Gazvesi - Hicretin 2. yılı 17 Ramazan.[16]
6. Beni Süleym Gazvesi - Hicretin 2. Yılı Şevval ayı.[17]
7. Kaynuka Gazvesi,[18] Hicretin 2. yılı Şevval ayı.[19]
8. Sevik Gazvesi - Karkaratu'l Küdr - Hicretin 2. Yılı Zilhicce ayı.[20][21]
9. Gatafan Gazvesi; Yani Necd bölgesindeki Zi Emer Gazvesi. Hicretin 3. Yılı Muharrem (veya Rebiyülevvel) ayı. Bu gazvede Peygamber Efendimiz (s.a.a) düşmanla karşılaşmadan Medine’ye dönmüştür.[22]
10. Buhran Gazvesi, Buhran; Hicaz'ın Fer’ nahiyesinde bulunan bir maden. Hicretin 3. Yılı Rebiyülahır ayı.[23]
11. Uhud Gazvesi - Hicretin 3. Yılı Şevval ayı.[24]
12. Hamrau’l Esed Gazvesi - Hicretin 3. Yılı Şevval ayı[25]
13. Beni Nadir Gazvesi - Hicretin 4. Yılı Rebiyülevvel ayı.[26]
14. Zatu'r Rika Gazvesi, Nahl bölgesinde vuku bulmuştur - Hicretin 4. Yılı Cemaziyülevvel ayı.[27]
15. Bedri Aher – Bedru’l Vad – Bedru’s Safra - Hicretin 4. Yılı Şaban ayı.[28] Bu gazvenin Bedru’l Mev’ud olarak adlandırılması, Ebu Süfyan’ın Uhud savaşından geri dönerken bağırarak “Bir sonraki vaadimiz yılın başında ve Bedru’s Safra’da” demesinden kaynaklanmaktadır.[29]
16. Dumetu'l Cendel Gazvesi - Hicretin 5. Yılı Rebiyülevvel ayı.[30]
17. Hendek (Ahzab) Gazvesi - Hicretin 5. Yılı Şevval ayı.[31]
18. Beni Kurayza Gazvesi - Hicretin 5. Yılı Zilkade veya Zilhicce ayı.[32]
19. Beni Lihyan Gazvesi – Usfan Kabilesinin Huzeyl kabilesine gazvesi - Hicretin 6. Yılı Cemaziyülevvel ayı.[33]
20. Zi Kared Gazvesi – Gabe Gazvesi ve Feze’ Gazvesi – Bu gazve için iki tarih zikredilmiştir: Hicretin 6. Yılı Rebiyülevvel[34] ya da Rebiyülahır ayı.[35]
21. Beni Mustalik Gazvesi (Mureysi) – Hazae’ye karşı. Hicretin 6. Yılı Şaban ayı.[36]
22. Hudeybiye Gazvesi Hicretin 6. Yılı Zilkade Ayı. Diğer isimleri Sulhu Hudeybiye – Hudeybiye Anlaşması.[37]
23. Hayber Gazvesi Hicretin 7. Yılı Muharrem Ayı, Umretu’l Gaza – Hicretin 7. Yılı Zilkade ayı.[38]
24. Mekke'nin Fethi Gazvesi, Hicretin 8. Yılı Ramazan Ayı.[39]
25. Huneyn Gazvesi Hicretin 8. Yılı Şevval ayı.[40]
26. Taif Gazvesi - Hicretin 8. Yılı Şevval ayı.[41]
27. Tebuk Gazvesi - Hicretin 9. Yılı Recep ayı.[42]

Mute Savaşı

Peygamber Efendimizin (s.a.a) Mute savaşına katılmadığı halde, bu savaşa gazve denmiştir.[43]

Peygamberimizin Savaştığı Savaşlar

İbn İshak Sire’de, Tabersi İlamu’l Verea’da, Peygamber efendimizin (s.a.a) Bedir, Uhud, Hendek, Kurayza, Mustalik, Hayber, Fetih, Huneyn ve Taif gazvelerinde düşmanla savaşmıştır. Ancak Mes’udi Peygamberimizin (s.a.a) Mustalik gazvesi yerine Tebuk gazvesinde savaştığını yazmıştır.[44]

Kaynakça

  1. İbn Manzur, Muhammed b. Mükrim, Lisanu’l Arab, c. 15, s. 123, Naşir: Daru Sadır, Beyrut, çapı sevvum, 1414.
  2. Lügat Nameyi Dehhuda, Gazve kelimesinin açıklaması.
  3. Siretu’n Nebi, c. 2, s. 223.
  4. İmteu’l Esma, s. 53.
  5. Siretu’n Nebi, c. 4, s. 280 – 281; Murucu’z Zeheb, c. 2, s. 287 - 288.
  6. Hasani, 93 - 94.
  7. İbn Haldun, c. 1, s. 408; Biharu’l Envar, c. 19, s. 187.
  8. es-Siretu’n Nebeviyye, c. 1, s. 598.
  9. Beyhaki, c. 3, s. 11.
  10. İ’lamu’l Vera, c. 1, s. 164.
  11. İ’lamu’l Vera, c. 1, s. 164; es-Siretu’n Nebeviyye, c. 1, s. 599; Delailu’n Nubuvve, c. 5, s. 469.
  12. Mucemu’l Buldan, c. 4, s. 127.
  13. Cevamiu’s Siretu’n Nebeviyye.
  14. Halife b. Hayyat, Tarihi Halife, s. 20.
  15. Vakıdi, c. 1, s. 12; Uyunu’l Eser, c. 1, s. 263; A’yanu’ş Şia, c. 1, s. 246.
  16. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 1, s. 240.
  17. Delailu’n Nubuvve, c. 3, s. 163; es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 43 - 44.
  18. İbn İshak ve Mes’udi bu gazveyi gazvelerden saymamışlardır. Siretu’n Nebi, c. 4, s. 280 – 281; Murucu’z Zeheb, c. 2, s. 288.
  19. İ’lamu’l Vera, c. 1, s. 175; el-Megazi, c. 1, s. 176.
  20. Delailu’n Nubuvve, c. 3, s. 164.
  21. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 44.
  22. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 46.
  23. İbn Habib, s. 112; İbn Sa’d, c. 2, s. 24.
  24. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 60; Delailu’n Nubuvve, c. 3, s. 177; Cevamiu’s Siretu’n Nebeviyye, s. 140.
  25. El-Megazi, c. 1, s. 334.
  26. Uyunu’l Eser, c. 2, s. 70; el-Megazi, c. 1, s. 363.
  27. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 203; er-Rovzu’l Enf, c. 6, s. 221 - 222.
  28. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 209.
  29. A’yanu’ş Şia, c. 1, s. 261.
  30. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 213.
  31. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 214; Cevamiu’s Siretu’n Nebeviyye, s. 147; Enisu’l Müminin, s. 21.
  32. El-Megazi, c. 2, s. 496; Ensabu’l Eşraf, c. 1, s. 347.
  33. Delailu’n Nubuvve, c. 3, s. 364.
  34. Ensabu’l Eşraf, c. 1, s. 349.
  35. El-Megazi, c. 2, s. 537.
  36. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 289.
  37. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 308; A’yanu’ş Şia, c. 1, s. 268.
  38. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 328; Delailu’n Nubuvve, c. 4, s. 197.
  39. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 389; Er-Rovzu’l Enf, c. 7, s. 49.
  40. Delailu’n Nubuvve, c. 5, s. 156; el-Megazi, c. 3, s. 892.
  41. İ’lamu’l Vera, c. 1, s. 233; Delailu’n Nubuvve, c. 5, s. 156.
  42. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 2, s. 515; Delailu’n Nubuvve, c. 5, s. 469.
  43. Caferiyan, Sireyi Resulü Huda (s.a.a), s. 464.
  44. Tabersi, İ’lamu’l Vera, c. 1, s. 168 – 200; Murucu’z Zeheb, c. 2, s. 280 ve devamı.

Bibliyografi

  • İbn İshak, Siyretu’n Nebi, baskı: Mustafa el-Halebi, 1355.
  • İbn Habib, Muhammed, el-Muhabber, Tahkik: Ilse Lichtenstadter, Haydar Abad Diken, 1361 / 1942.
  • İbn Hazm Endulisi, Cevamiu’s Siretu’n Nebeviyye, s. 76, Daru’l Kutubu’l İlmiyye, Beyrut.
  • Vakıdi, Muhammed b. Ömer, el-Megazi, A’lemi, Beyrut, çapı sevvum, 1409.
  • İbn Haldun, Tarihi İbn Haldun, Ayeti, Abdu’l Muhammed, el-İber Tarihi İbn Haldun, Müessesei Mutalaat ve Tahkikatı Ferhenği, çapı evvel, 1363.
  • İbn Sa’d, Muhammed, Kitabu Tabakatu’l Kübra, tahkik: Edward Zakhaev, Liden, 1321 – 1325.
  • İbn Seyyid en-Nas, Uyunu’l Eser, Daru’l Kalem, Beyrut, çapı evvel, 1414.
  • İbn Hişam, Abdulmelik, es-Siretu’n Nebeviyye, tahkik: Mustafa es-Saka, İbrahim el-Ebyari, Abdulhafiz Şelebi, Daru’l Marife, Beyrut, çapı evvel.
  • Emin Amuli, Seyyid Muhsin, A’yanu’ş Şia, Daru’t Taaruf li’l Matbuat, Beyrut, 1403.
  • Belazuri, Ahmed b. Yahya, Ensabu’l Eşraf, Daru’l Fikir, Beyrut, çapı evvel, 1417.
  • Beyhaki, Ebu Bekir Ahmed b. Hüseyin, Delailu’n-Nubuvve ve Marifetu Ehvali Sahibu’ş Şeria, tahkik: Kal’eçi Abdulmuti, Daru’l Kutubu’l İlmiyye, Beyrut, çapı evvel, 1405.
  • Caferiyan, Resul, Sireti Resulü Huda (s.a.a), Kum, İntişaratı Delili Ma, 1383.
  • Haseni, Ali Ekber, Tarihi Tahliliyi Sadrı İslam, Tahran, İntişaratı Peyamı Nur.
  • Hemevi, Muhammed b. İshak, Enisu’l Müminin, Bonyadı Biset, Tahran, 1363.
  • Suheyli, Abdurrahman, er-Rovzu’l Enf fi Şerhi’s Sireti’n Nebeviyye, Daru İhyau’t Turasu’l Arabi, Beyrut, çapı evvel, 1412.
  • Tabersi, Fazl b. Hasan, İ’lamu’l-Vera bi A’lamu’l-Huda, Müessesetu A’lu’l Beyt (a.s), Kum, çapı evvel, 1417.
  • Meclisi, Biharu’l Envar, Müessesetu’l Vefa, Beyrut, 1404.
  • Makrizi, Ahmed b. Ali, İmtau’l Esma, Beyrut, Daru’l Kutubu’l İlmiyye.
  • Yakut Hemevi, Şahabuddin Ebu Abdullahi Mucemu’l Buldan, Daru Sadır, Beyrut, çapı dovvum, 1995.
  • Vakıdi, Muhammed b. Ömer, Kitabu el-Megazi, Müessesetu’l A’lemi, Beyrut, çapı sevvum, 1409.

Dış Bağlantılar