Allah

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
İslam
Allah (1).png
Şia İnançları
Teoloji
Tevhid Zati Tevhid • Sıfati Tevhid • Efali Tevhid • İbadette Tevhid
Füruu Tevessül • Şefaat • Teberrük •
Adalet (İlahi Fiiler)
Hüsn ve Kubh • Beda • Emru'n Beyne'l Emreyn •
Nübüvvet
Peygamberlerin İsmeti • İslam Peygamberinin Hatemiyeti  • Gaybet İlmi  • Mucize • Kur'an'ın Tahrif Olmaması
İmamet
İnançlar İmam'ın Tayin Edilmesinin Gerekliliği • İmamların İsmeti • Tekvini Velayet • İmamların Gayb İlmi • Gaybet (Küçük Gaybet, Büyük Gaybet), İntizar, Zuhur • Ric'at
İmamlar İmam Ali (a.s) • İmam Hasan (a.s) • İmam Hüseyin (a.s) • İmam Seccad (a.s) • İmam Bakır (a.s) • İmam Sadık (a.s) • İmam Kazım (a.s) • İmam Rıza (a.s) • İmam Cevad (a.s) • İmam Hadi (a.s) • İmam Askeri (a.s) • İmam Mehdi (a.s)
Mead
Berzah • Cismani Mead • Haşir • Sırat • Amel Defteri • Mizan
Belirgin Konular
Ehlibeyt • On Dört Masum • Takiye • Merceiyyet

Allah (Arapça: الله), âlemlerin yaratıcısı ve en kâmil varlık, başta İbrahimi dinler olmak üzere dinlerin çoğunun temel kavramıdır. Allah hakkında dinlerde, mezheplerde ve insanların zihinlerinde çok farklı kavram ve tanımlar yapılmaktadır. Allah’a inançla dindarlık arasında kaçınılmaz bir ilişki yoktur ve dine inanmayan bazıları Allah’a inanmaktadırlar.

Allah, Şia kavramında, yegâne, tüm kemallerin menşei ve tüm varlıkların varlık nedenidir. Zatı ezeli ve ebedidir. Hiçbir varlık Onun benzeri değildir. Zatı, sıfatının aynısıdır. Mahiyeti olmayan besit (bileşik ve birleşik olmayan) bir gerçekliğe sahiptir. Ne dünyada ne de ahirette görülemez. Mutlak ilim ve kudret sahibidir. Her yerde mahlûkları ile tam ve kesintisiz bir şekilde huzuru vardır. Allah’ın varlığı ve bazı sıfatları his, akıl ve fıtratla ispatlanabilir, ancak sonsuz künhü zatı, sınırlı olan his ve akılla idrak edilemez.

Allah ismine taharetsiz (abdestsiz ve gusülsüz) dokunmak haramdır. Bu kelime tevhit kelimesinde, tevhide şehadette kullanılmakta ve Allah dışında başkaları için kullanmak haramdır.

Allah’a İnancın Tarihçesi

Allah, beşerin zihninde ve felsefe tarihindeki en önemli kavramlardan ve felsefe biliminin en mühim düşünsellerinden biridir. İnsanın yaratılışından ve felsefenin ortaya çıkmasından ve hatta Sokrat’tan daha önceki filozoflardan günümüze kadarki filozoflara kadar onun hakkındaki bahisler sürmüş ve bu konu hakkında bazen yeni yaklaşımlar ileri sürülmüştür.

Allah’a inanç tüm semavi dinlerin alt yapısını oluşturan öğretilerin temel taşı konumundadır. Tarih boyunca bu inanç bazen değişikliğe uğrayarak özellikleri tahrife uğramıştır; bazen Allah’ın yanında başka tanrılar farz edilmiş (şirk koşulmuş) veya Onu insancı bir tanrı olarak almışlardır.

İrfanda bilhassa ibrahimi dinlerin kalbinde yetişen irfanlarda Allah, temel ve mihveri bir kavramdır ve gerçekte bu dinlerde irfan, Allah’ı tanımak ve Ona ulaşmaktan başka bir uğraşı değildir diyebiliriz.

Dinlerdeki ve bilhassa ibrahimi dinlerdeki ilahiyat, Allah, sıfatları ve insanların Onunla olan ilişkileri hakkındaki bahisleri uhdesine almış ve bu dinlerde çeşitli kelami bahislerin oluşmasına neden olmuştur. Günümüz kelam biliminde de bu konu ciddi bir şekilde takip edilmektedir. Ayrıca bu konu, çeşitli ilahiyat konularının türemesine ve ortaya çıkmasına da neden olmuştur. Aynı şekilde Allah tecellisini ortaya koyan farklı tahliller çeşitli toplumların sanat ve kültürüne de yansımış, farklı toplumların sanat tarihi ve kutsi sanat analizlerinde de ilginç tartışmalara sahne olmuştur.[1]

İslam’da Allah

İslam dininin tüm mihveri temel kavramları Allah’tır. Allah’tan başka kimseyi ilah olarak kabul etmeyen kimselere Müslüman denir (Eşhedü en la ilahe illallah). Hz. Muhammed’i Onun elçisi olarak kabul etmekte ve gerçekte İslam Peygamberi Hz. Muhammed Mustafa’nın (s.a.a) risaleti, Yüce Allah’ı tanımaya davet içindir.[2] İslam’da dinin ortaya çıktığı çağlarda çeşitli tanrı ve putlara tapmalar yaygın olduğu için Allah’ın varlığını ispat konularına tekitten ziyade daha çok Onun bazı sıfatlarına ve tek ve yegâne olduğuna vurgu yapılmaktadır.

Tanrı’nın Kur’an’daki defalarca zikredilen özel adı, “Allah”tır (الله). Bu sözcük Allah’a delalet eden en meşhur Arapça sözcüğe dönüşmüştür. Nitekim Yahudi ve Hıristiyanlar mukaddes kitaplarının tercümelerinde onu Allah adıyla kullanmaktadırlar. Kur’an’ın da tasrih ettiği gibi Allah’ın çok sayıda ve güzel isimleri vardır.[3]

İslami inançlara göre, Allah, İslam’ın has ve özgü tanrısı değildir, bilakis önceki peygamberlerin ve Âdem’den Hatem’e kadar olan tüm peygamberlerin Allah’ıdır.[4]

Kur’an’a mutabık olarak[5] Hz. Âdem’in yaratılışı, Allah’ı tanımakla başlamış ve şirk tevhitten sonra oluşmuş ve beşerin tarih boyunca delalete düşmesinin sonucudur.

Bazı Bilimlerdeki Yeri

Etimoloji: Allah, aslen Arapça bir kelimedir.[6] Bazıları İbranicedeki “İyl” veya Süryanice ve Kildancadaki “İlaha” kelimelerinden türediğini ileri sürmüşlerdir.[7] Elbette sırf benzerlik kelimenin Arapça olmadığına ve başka dillerden alındığına delalet etmez.[8]

Sözlük fıkhı: Bu ismin türemesi hakkında görüş sahipleri arasında ihtilaflar bulunmaktadır; bazıları ismin camit olduğunu ileri sürmüştür, ancak meşhur görüş ismin türediğidir. İsmin türediği görüşünde olanlar kökü hakkında ihtilafa düşmüşlerdir. Bu konuda 20 ila 30 görüş bulunmaktadır.[9] Bunlardan en sahihi muhtemelen Allah isminin “abede” anlamında “elehe, ye’lehu uluheten” maddesinden türeyen “el-İlah” olduğu görüşüdür.[10] Ancak hamzası tahfif için kaldırılmıştır.[11] Buna göre, tüm övgülere müstehak ve ibadete layık olan mabut anlamındadır. Elbette ilah ve Allah anlamı ve kökeni konusunda farklı görüşler de ileri sürülmüştür.[12]

Edebi Bahisler: Allah ismi münada olduğunda bazen nida harfi kalkar ve onun yerine kelimenin sonuna “şeddeli” “mim” getirilerek şu şekilde olur: “Allahumme” (اللهم).[13] Elbette bazı dil bilimciler Allahumme hakkında farklı görüşlere sahiptir.[14]

Fıkıh Hükümleri

Allah ismi celalesinin öteki Esmâ ül Hüsnâ (En Güzel İsimler) gibi bazı hükümleri vardır. Örneğin fakihlerin icma ve görüş birliği ile Allah ismine abdestsiz dokunmak haramdır.[15]

Özellikleri

Bu ismin yaratıcının diğer güzel isimleri arasında 10 farklı özelliği vardır. Onlar şunlardan ibarettir:

  1. İlahî isimlerin en meşhurudur.
  2. Kur’an açısından en yüce makama sahiptir.
  3. Tanrı’ya yakarışta dua ve istekte bulunmak açısından en yüce dereceye sahiptir.
  4. Tüm ilahî isimlerin öncüsüdür.
  5. Tevhit ve ihlas kelimesi ona özgüdür (la ilahe illallah).
  6. Şehadet ve tanıklık bu isimle gerçekleşir (eşhedu enne ilahe illallah).
  7. Tanrının zatı mukaddesi için alem ve has isimdir ve yalnızca ona özgüdür. Onun dışında hiç kimse için kullanılmaz; ister hakiki bir şekilde olsun isterse mecazi bir şekilde olsun.
  8. Bu isim, tüm celal ve cemal sıfatlarına sahip ilahın zatı mukaddesine delalet etmektedir.
  9. Hiçbir isim için sıfat unvanı ile kullanılamaz.
  10. Tüm ilahî isimler o isimle okunur ve tersi sahih değildir.[16]

Kur’an’daki Sayısı

Bazı kaynaklara göre, -Allah kelimesine dönen- zamir ve benzeri şeyler hesap edilmeden Kur’an’da Allah ismi 2699 kez geçmiştir.[17] Eğer 5 kez geçen “Allahumme” kelimesi de ona eklenecek olursa 2704 kez geçmiş sayılacaktır. Bazıları ise türevleri ve bismillah ile birlikte 2807 kez olduğunu ileri sürmüşlerdir.[18]

Allah’ın Kur’an’daki İsimleri

Allah’ın zatına özgü isim olduğu meşhur olan “Allah” dışında Kur’an’da 143[19] başka isim daha zikredilmiştir. Bu isimlerden her biri Allah’ın kemal sıfatlarını vasfetmektedir.

Sarih İsimler

Kur’an’da sarih bir şekilde geçen isimler alfabetik sıralamaya göre şu şekildedir[20]:

  • “Allah”, “el-İlah”, “el-Ehed”, “el-Evvel”, “el-Ahir”, “el-A’la”, “el-Ekrem”, “el-İlm”, “Erhemerrahimin”, “Ahkeme’l-Hâkimin”, “Ahsene’l-Halikin”, “Esre’a’l-Hasibin”, “Ehle’t-Takva”, “Ehle’l-Mağfiret”, “el-Ekrab”, “el-Ebka”.
  • “el-Bari”, “el-Batın”, “el-Bedi’”, “el-Berr”, “el-Basir”.
  • “el-Tevvab”.
  • “el-Cabbar” ve “el-Cami”.
  • “el-Hekim”, “el-Halim”, “el-Hayy”, “el-Hakk”, “el-Hamid”, “el-Hasib”, “el-Hafız”, “el-Hafi”, “el-Habir”, “el-Hayır”, “el-Halik”, “Hallak”, “Hayru’l-Makirin”, “Hayru’l-Razikin”, “Hayru’l-Fasilin”, “Hayru’l-Hâkimin”, “Hayru’l-Fatihin”, “Hayru’l-Ğafirin”, “Hayru’l-Varisin”, “Hayru’l-Rahimin”, “Hayru’n-Nasırin”, “Hayru’l-Menzilin”.
  • “Zu’l-Arş”, “Zu’l-Tavl”, “Zu’l-Fazli’l-Azim”, “Zu’r-Rahmet”, “Zu’l-Kuvveti’l-Metin”, “Zu’l-Celali ve’l-İkram”, “Zu’l-Maaric”.
  • “er-Rahman,” “er-Rahîm”, “er-Rauf”, “er-Rabb”, “Rabbu’l-Arş”, “Rafiu’d-Deracat”, “er-Razzak”, “er-Rakib”.
  • “Es-Sami”, “es-Selam”, “Seriu’l-Hesab”, “Seriu’l-İkab”.
  • “eş-Şehid”, “eş-Şakir”, “eş-Şekur”, “Şedidu’l-Azab”, “Şedidu’l İkab”, “Şedidu’l-Mihal”.
  • “es-Samed”.
  • “ez-Zahir”.
  • “el-Âlim”, “el-Aziz”, “el-Afuvv”, “el-Azim”, “İlamu’l-Guyub”, “Alimu’l-Gaybi ve’ş-Şehadet”.
  • “el-Gani”, “el-Gafur”, “el-Galib”, “Gafiru’z-Zenb”, “el-Gaffar”.
  • “Faliku’l İsbah”, “Faliku’l-Hubbi ve’n-Neva”, “el-Fatır”, “el-Fettah”.
  • “el-Kavi”, “el-Kuddus”, “el-Kayyum”, “el-Kahir”, “el-Kahhar”, “el-Garib”, “el-Kâdir”, “el-Kadir”, “Kabilu’t-Tevb”, “Kaimu’n ale külli nefsin bima kesebe”, “el-Kaim”.
  • “el-Kebir”, “el-Kerim”, “el-Kâfi”.
  • “el-Latif”.
  • “el-Melik”, “el-Mümin”, “el-Muheymin”, “el-Mütekebbir”, “el-Musavvir”, “el-Mecid”, “el-Mubin”, “el-Mevla”, “el-Muhit”, “el-Mukim”, “el-Mutaal”, “el-Muhyi”, “el-Metin”, “el-Muktedir”, “el-Mustean”, “el-Mubdi”, “Meliku’l-Mülk”, “el-Muid”.
  • “en-Nesir”, “en-Nur”.
  • “el-Vahhab”, “el-Vahid”, “el-Veli”, “el-Vali”, “el-Vasi”, “el-Vekil”, “el-Vedud”.
  • “el-Hadi”.

Zikredilenlere ilave olarak Kur’an-ı Kerim A’raf, İsra, Taha ve Haşr sureleri gibi surelerde Allah’ın esmaül hüsnaya sahip olduğunu belirtmiştir: “Velillahi’l Esmau’l Hüsna”.

Sarih Olmayan İsimler

  • “Hafız” ve “Varis” isimleri “اِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَاِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ”(Hicr, 9) ve “وَاِنَّا لَنَحْنُ نُحْيٖى وَنُمٖيتُ وَنَحْنُ الْوَارِثُونَ” (Hicr, 23) ayetlerinde.
  • “Faalun ma yurid” “اِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرٖيدُ” (Hud, 107) ayetinde.
  • “Katib” ve “Fail” isimleri “وَإِنَّا لَهُ كَاتِبُونَ” (Enbiya, 94) ve “و إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ” (Enbiya, 104) ayetlerinde.
  • “Mumiytu” “وَهُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ” (Müminun, 80) ayetinde.
  • “Kaşifu’z-Zarri” ve “Şafi” isimleri “وَإِن يَمْسَسْكَ اللَّـهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ” (En’am, 17) ve “لَيْسَ لَهَا مِن دُونِ اللَّـهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ” (En’am, 17) ayetlerinde.
  • “Kaim ve Kıst” “قَائِمًا بِالْقِسْطِ” (Al-i İmran, 18) ayetinde.
  • “Müntakim” “إِنَّا مُنتَقِمُونَ” (Duhan, 16)[21] ayetinde geçmiştir.

Kur’an-ı Kerim’de Allah

Kur’an-ı Kerim’de Allah hakkında çokça konuşulmuş ve çeşitli konulara değinilmiştir. Örneğin:

  • Güzel isim ve sıfatlara sahip olması: «ولِلّهِ الاَسماءُ الحُسنی»[22]
  • Ehediyet ve besatet: «قُل هُوَ اللّهُ اَحَد»[23]
  • Zat, sıfat ve fiillerde tevhit: «اَللّهُ لا اِلهَ اِلاّ هُو»[24]، «... لا اِلهَ اِلاَّ اللّه...»[25]، «فَلَم تَقتُلوهُم ولکنَّ اللّهَ قَتَلَهُم وما رَمَیتَ اِذ رَمَیتَ ولکنَّ اللّهَ رَمی»[26]
  • Samadiyet: «الله الصّمد»[27]
  • Baba ve oğlu nefyetmesi: «لَم یلِد و لَم یولَد»[28]
  • Denginin olmaması: «ولَم یکن لَهُ کفُوًا اَحَد»[29]
  • Benzerinin olmaması: «لَیسَ کمِثلِهِ شَیءٌ»[30]
  • Zahiri gözle görülemeyeceği: «لا تُدرِکهُ الاَبصرُ...»[31]
  • Uyku ve ağırlığın galebe çalamayacağı: «لاتَأخُذُهُ سِنَةٌ ولا نَومٌ»[32]
  • Teşbih ve tenzihin cemi: «لَیسَ کمِثلِهِ شَیءٌ وهُوَ السَّمیعُ البَصیر»[33]
  • Yaratma ve yoktan var etme: «اَللّهُ خلِقُ کلِّ شَیء»[34]، «اَللّهُ یبدَؤُا الخَلقَ...»[35]
  • Hakiki sahiplik: «ولِلّهِ ما فِی‌السَّموتِ وما فِی الاَرضِ»[36]
  • Rububiyet: «اِنَّ اللّهَ رَبّی ورَبُّکم»[37]
  • Varlıklara şiddetli yakınlığı ve onlarla birlikteliği: «واعلَموا اَنَّ اللّهَ یحولُ بَینَ المَرءِ وقَلبِهِ»[38]
  • Tüm hayır ve güzelliklerin menşei: «بِیدِک الخَیرُ»[39]
  • Gaye ve son oluş: «... و اِلَی اللّهِ تُرجَعُ الاُمور»[40]، «واَنَّ اِلی رَبِّک المُنتَهی»[41]
  • Kürsisinin gökleri ve yeri kapsaması: «وسِعَ کرسِیهُ السَّموتِ والاَرضَ»[42]
  • En yüce sıfatlara sahip oluşu: «ولِلّهِ المَثَلُ الاَعلی»[43]
  • İnsanların hidayeti için elçiler göndermesi: «اَللّهُ یصطَفی مِنَ المَلئِکةِ رُسُلاً ومِنَ النّاسِ»[44]
  • İmam ve önderler karar kılması: «قالَ اِنّی جاعِلُک لِلنّاسِ اِماما»[45]
  • Tapınmanın farz oluşu ve Allah’a özgü oluşu: «واعبُدوا اللّهَ ولا تُشرِکوا بِهِ شیا...»[46]، «اَلاّتَعبُدوا اِلاَّ اللّه...»[47]
  • Allah’tan korkulmasının gerekliliği: «فَلیتَّقوا اللّهَ...»[48]

Teolojinin Farklı Metotları

Müslüman düşünürlerin Allah hakkındaki düşünce ve görüşleri üç genel kategoriye ayrılmaktadır: Kelami ya da mütekellimlerin görüşleri, felsefi ya da filozofların görüşleri, irfani ya da ariflerin ve sufilerin görüşleri. Elbette bu kategorilerin sınırları kesin ve mutlak değildir ve bazen birbirlerinden ayrılmaları oldukça güçtür. Nitekim bazen bazı mutezile görüşlüler ile meşşayi filozoflar ya da irfan ehliler ile işraki filozofların görüşleri oldukça bir birlerine yakın görüşlerdir.

Kelam’da Allah

Genel bir bakış açısıyla İslam kelamında Allah hakkında tartışılan konular şu şekilde kategorilere ayrılmaktadır:

  1. Allah’ın varlığı ve ispatı hakkındaki görüşler (Allah’ın ispat delilleri).
  2. Allah’ın tevhidi, tevhidinin ispatı ve genel olarak şirk, saneviyet (ikilik) ve teslisin (üçlük) nefyedilmesi.
  3. Allah’ın sıfatları hakkında bahisler (esma ve sıfatlar).

Felsefe’de Allah

Allah hakkındaki felsefi bahislerin yaygınlık kazanması belki de bu konuda yeni cevapların bulunması içindir. Allah hakkındaki bahisler kesinlikle çok eski çağlara dayanmaktadır ve eski Hint ve İran kültürlerinde Allah hakkında derin düşünceleri bulmak mümkündür, ancak bu konu hakkındaki felsefi bahisler, bilinen anlamıyla eski yunana dönmektedir. Bu felsefi bahisler Eflatun ve Aristo’nun düşüncelerinde zirve yapmıştır. Yunanlıların felsefi Allah’ı âlemlere itina etmeyen bir Allah’tı.

Filozofların eserlerinde Allah feyiz kaynağı âlem ötesi bir varlıktır. Aklı evvelden sonraki tüm varlıkların meydana geliş kaynağıdır. Muharrik, ilk illet, vacibu’l-vücut, mutlak vücut, zıt ve benzeri olmayan varlık gibi vasıflarla vasıflandırılmaktadır. Bu bakış açısına göre filozoflar Allah’ın varlığını ispat için örneğin hudus ve kıdemi bir kenara bırakmakta ve vücub ve imkâna yüz çevirmektedirler ve sonunda burhan-ı sıddıkin denilen delil ortaya çıkmaktadır.

Allah, İslam felsefesinde tanımlanamaz, çünkü had ve resme göre tanımlanmamaktadır ve mahiyeti yoktur. Yani Allah’ı görmek ve vasfetmek imkânsızdır. İslam dininde Allah, yegânedir ve Ondan başka mabut yoktur. O, göklerin ve yerlerin sahibidir. İnsanı yarattı ve ona akıl verdi. Tüm varlıkların ve mahlûkların yaratıcısıdır. Onun oğlu yoktur ve kimsenin oğlu değildir, O, ihtiyaçsızdır ve Ondan başka Allah yoktur.[49]

İrfan’da Allah

İrfan ehli tarafından Allah, başkalarından farklı bir şekilde tanıtılmaktadır ve hatta filozofların Allah’larının karşısındadır. Bu görüşler, sadrı İslam’dan itibaren dikkat çekmiş ve gün geçtikçe daha pişkin ve daha güzel tabir ve yorumlar ortaya koymuşlardır. İrfani bahislerde ilk ve öncelikli olarak Allah hakkında akli ve istidlalli bahislere titizlik gösterilmemkte ve buna karşın Allah ve insan arasındaki iki yönlü ilişkilere vurgu yapılmaktadır; her mefhumdan çok tüm ilişkiler aşka dayanmaktadır.

Allah’ın hakiki marifeti, irfan ehli tarafından nazari ve istidlalli bir marifet değildir, bilakis onun ön şartı ameli suluktur. Onun sonu şühud, işrak, keşfi hicap, nefsani heva ve hevesleri kendisinden uzak tutmak ve def etmek, cüzü akıldan öteye gitmek, aklın ötesindeki turlara ulaşmak, Allah’ı vasıtasız tanımak, Onun visali ve Onun varlığında yok olmaktır.[50]

Bu perspektife göre her ne kadar tüm insanlar bir şekilde Allah’a tapınmakta ve ilahî aşkla fıtri olarak yoğrulsalar da, vücutlarındaki bu yönü diriltmeli ve Allah’ı sathı olarak tanımaktan (bu tanıma feslefi ve kelami tanıma da olabilir) yüksek dereceli tanımaya geçilmelidir.

Elbette irfani bu bakış açısı kaçınılmaz olarak istidlalli bir yöne de kaymıştır. Nitekim hadis ve kadimin aşk ve muhabbetinden bahsedilmiş ya da vahdet-i şühut ve vahdeti vücuttan bahsedilmiştir. Bu tür irfani bahisler İbn Arabi’nin nazarlarında zirve yapmıştır. Bahisler Eflatuni beyanların etrafında düğümlenmiş ve sudur veya feyz konusundan bahsedilmiştir. İlahî ilim, yaratılış süreci, a’yan-ı sabite, feyz-i akdes, feyz-i mukaddes ve vahdeti vücut hakkında bahisler olmuştur.[51]

Yahudi ve Hristiyanlıkta Allah

Hıristiyanların ahdi cedidinde (dört İncil) Allah’ı, vahit, ezeli ve ortağı olmayan bir mabut olarak bulmaktayız. Nitekim Hz. İsa (a.s) Allah’ı “vahit ve hakiki” olarak tanıtmıştır.[52] Ancak bu tevhidi öğreti, müşrikçe teslis inancı ile –ki kitabı mukaddesin bazı ibaretlerinden kaynaklı yanlış ve abartılı sözlerle- karışmış ve bir çelişki ve paradoksa dönüşmüştür. Örneğin: “Onu baba, oğul ve Ruhu’l Kudüs ismiyle vaftiz edin.”[53]

Bu sebeple günümüz Hıristiyanları Allah hakkında tevhide inancın yanı sıra teslise de inanmaktadırlar. Bu da hem mantıki açıdan meselenin kabul edilemezliğini ve hem de uluhi tevhidi ortadan kaldırmaktadır.

Yahudilikte de böyle bir mesele vardır. Yahudilerin kitabı mukaddesinde Tevrat’ın sıfır bölümünde Allah, ezeli, vahit, sonsuz bir varlık olarak belirtilmiş ve Yahudiliğin temel inançlarından sayılmıştır: “Ey İsrail! Duy: Yehova Allah’ımızdır ve Yehova tektir.”[54] Lakin aynı Tevrat’ta Allah Teala öyle bir şekilde tanımlanmıştır ki tevhit inancını temelden sarsmaktadır. Örneğin: Hz. Yakup (a.s) hikâyesinden bahsetmekte ve güya Allah’la güreşe tutuşmaktadır.[55]

Başka Dillerde Allah

Allah’ı tanıtmak için çeşitli dillerde bazı kelimeler kullanılmaktadır:

İspanyolca İngilizce Arapça Almanca Fransızca Farsça Yunanca İbranice Keldanice Süryanice İnkaca Sanskritçe Latince Eski Mısırca
dios god Allah (الله) Gott dieu khoda (خدا - ایزد) theos Yahveh nabu ilu yaya deva deus aton

Teoloji Kitapları

  • Gençlere Uygun Kitaplar:

- Murtaza Bezr Efşan'ın telif ettiği: New Cevanan ve Tevhit.

- Haydar Abhari'nin telif ettiği: Hudaşinasi Kur'ani Kudekan.

  • Genel Kitaplar:

- Ali Rabbani Gulpeygani'nin telif ettiği: Akaid-i İstidlali kitabı.

- Muhammed Saidi Mehri'nin telif ettiği: Amuzeşi Kelami İslami kitabı.

- Seyyid Muhammed Hüseyin Tahrani'nin telif ettiği: Allah Şinasi kitabı.

- Bir Grup Yazarın telif ettiği: İspatı vücudu Huda kitabı.

- Ayetullah Mekarim Şirazi'nin telif ettiği: Peyamı Kur'an tefsirinin 2. cildi.

- Ayetullah Misbah Yezdi'nin telif ettiği: Amuzeş Akaid kitabı ve Maarif Kur'an kitabının 1. cildi.

  • İhtisas Kitapları

- Ayetullah Cevadi Amuli'nin telif ettiği: Tebyini berahin isbatı huda kitabı.

- Ayetullah Cevadi Amuli'nin telif ettiği: Tevhit Der Kur'an kitabı.

Kaynakça

  1. Bkz. Burkharet, Hüner Mukaddes.
  2. «قولوا لااله الااللّه تفلحوا» Biharu’l Envar, c. 18, s. 202.
  3. A’raf, 180; İsra, 110; Taha, 8; Haşr, 24.
  4. Bakara, 133; Al-i İmran, 84; Nisa, 163.
  5. A’raf, 172.
  6. Fahri Razi, Tefsiri Kebir, c. 1, s. 1363.
  7. Fahri Razi, Tefsiri Kebir, c. 1, s. 1363; Sadıki, el-Furkan, c. 1, s. 82, 83.
  8. Muhakkik, Esma ve Sıfatı İlahi, c. 1, s. 31; Subhani, Mefahimu’l-Kur’an, c. 6, s. 110.
  9. Firuzabadi, el-Kamusu’l-Muhit, c. 2, s. 1631, “ilah” maddesi.
  10. Meybudi, Keşfu’l-Esrar, c. 1, s. 6; Tabersi, Mecmeu’l-Beyan, c. 1, s. 90; Mustafavi, et-Tahkik, c. 1, s. 119.
  11. Eş-Şertuni, Ekrebu’l Mavarid, c. 1, s. 66; İbn Manzur, Lisanu’l-Arab, c. 1, s. 188, 190.
  12. Razi, Ravzu’l-Cenan, c. 1, s. 57; Fahri Razi, Tefsiri Kebir, c. 1, s. 159; Bostani, Dairetu’l-Maarif Bostani, c. 4, s. 286.
  13. İbn Manzur, Lisanu’l-Arab, c. 1, s. 188, 191; Razi, Ravzu’l-Cenan, c. 4, s. 251; Kurtubi, Tefsiri Kurtubi, c. 4, s. 35.
  14. Razi, Ravzu’l-Cenan, c. 4, s. 251; Kurtubi, Tefsiri Kurtubi, c. 4, s. 35; Tabersi, Mecmeu’l-Beyan, c. 2, s. 726; Fahri Razi, Tefsiri Kebir, c. 8, s. 3; İbn Manzur, Lisanu’l-Arab, c. 1, s. 190.
  15. Necefi, Cevahiru’l-Kelam, c. 3, s. 46.
  16. El-Kef’emi, el-Makamu’l-İsna, s. 25, 26.
  17. Ruhani, el-Mu’cemu’l-İhsai, c. 2, s. 244, 252, 262.
  18. Aştiyani, Tefsiri Sure Fatihatu’l-Kitab, s. 63.
  19. Mefahimu’l-Kur’an, c. 6, s. 105.
  20. Dairetu’l Maarif Kur’an-ı Kerim, c. 3, s. 295, 297.
  21. A’raf, 180.
  22. A’raf, 180.
  23. İhlas, 1.
  24. Al-i İmran, 2.
  25. Muhammed, 19.
  26. Enfal, 17.
  27. İhlas, 2.
  28. İhlas, 3.
  29. İhlas, 4.
  30. Şura, 4.
  31. En’am, 103.
  32. Bakara, 255.
  33. Şura, 11.
  34. Zümer, 62.
  35. Rum, 11.
  36. Al-i İmran, 109.
  37. Al-i İmran, 51.
  38. Enfal, 24.
  39. Al-i İmran, 26.
  40. Hadid, 5.
  41. Necm, 42.
  42. Bakara, 255.
  43. Nahl, 60.
  44. Hac, 75.
  45. Bakara, 124.
  46. Nisa, 36.
  47. Hud, 2.
  48. Nisa, 9.
  49. Kur’an-ı Mecid, Tevhit suresi.
  50. Bkz. Aynu’l Kuzat, s. 29, 30.
  51. Bkz. İbn Arabi, c. 1, s. 48, 56.
  52. Yuhanna, 17: 3.
  53. Matta İncili son bölüm.
  54. Tesniye, 4: 6.
  55. Tekvin, 32: 24, 32.

Bibliyografi

  • Kur’an-ı Kerim.
  • Pavel Heron, Esas İştikak Farsi, tercüme: Celal Haliki Mutlak, Tahran, ş. 1356.
  • Titus Burkharet, Hüner Mukaddes, Usul ve Reveşha, tercüme: Celal Stari, Tahran, ş. 1369.
  • Danışname Cihan İslam, Huda maddesi.
  • Subhani, Cafer, Mefahimu’l Kur’an, Kum, müessese el-İmam Sadık, k. 1412, birinci baskı.
  • Abdullah bin Muhammed Aynu’l Kuzat, Zubdetu’l Hakaik, metni arabi, tashih: Afif Usiran, tercüme: Farsça Mehdi Tedeyyün.
  • Allame Tabatabai, Seyyid Muhammed Hüseyin: er-Resailu’t-Tevhidiye, Beyrut, müessese en-Numan, k. 1419.
  • Meclisi, Muhammed Bakır, Biharu’l-Envar, Beyryut, k. 1403.
  • Muhsin Ebu’l Kasımi, Rişe Şinasi, Tahran, ş. 1374.
  • Muhammed Hüseyin bin Halef Burhan, Burhan Kati, Muhammed Muyin baskısı, Tahran, ş. 1361.
  • İzet penah, Aşinai b din Zerdüşt, ikinci baskı, intişarat mihver, . 1385.
  • İbn Manzur, Lisanu’l Arab, Ali Şiri baskısı, Beyrut, Daru ihya et-Turas el-Arabi, 1408.
  • Aştiyani, Celalettin, Tefsiri Sure Fatihatu’l-Kitab, Kum, defteri tabligat İslami, 1377.
  • el-Bostani, el-Mu’llim Bitres, Dairetu’l-Maarif Bostani, Beyrut, Daru’l Marifet.
  • el-Beyhaki, Ahmed bin Hüseyin, el-Esmau ve Sıfat, Beyrut, daru ihya et-turas el-arabi.
  • eş-Şertuni, el-Lübnani, Ekrebu’l Mavarid fi Feshi’l-Arabiyye ve’l-Şevarid, Tahran, Daru Usve, 1416.
  • el-Tabersi, Fazıl bin Hasan, Mecmeu’l Beyan fi Tefsiri’l Kur’an, Beyrut, daru’l-marifet, ofset, Tahran, Nasır Husrev, 1406.
  • el-Kurtubi, Muhammed bin Ahmed, Tefsiri Kurtubi, Beyrut, daru’l kutubu’l ilmiye.
  • el-Kef’emi, Takiyuddin İbrahim, el-Makamu’l-İsna fi tefsiri’l esmai’l hüsna, Fars el-Hasun, müessese kaim al-i muhammed.
  • Razi, Ebu’l Futuh, Ravzu’l Cinan ve Ravhu’l-Cinan, Yahiki ve Nasih baskısı, Meşhed, Astanı Kudsi Razavi, 1375.
  • Ruhani, Mahmut, el-Mu’cemu’l-İhsai li-Elfazi’l-Kur’ani’l-Kerim, Meşhed, Astanı Kudsi Razavi, 1366.
  • Subhani, Cafer, Mefahimu’l-Kur’an fi Mealimi’l-Hukumet, Cafer el-Hadi baskısı, Kum, Müessese İmam Sadık (a.s), dördüncü baskı, 1413.
  • Sadıki, Muhammed, el-Furkan fi Tefsiri’l-Kur’an, Tahran, Ferheng İslami, ikinci baskı, 1365.
  • Fahri Razi, Muhammed Ömer, et-Tefsiri’l-Kebir, Kum, İntişarat defteri tebligat, dördüncü baskı, 1413.
  • Firuzabadi, Mecuddin, el-Kaumusu’l-Muhit, Muhammed el-Meraşali baskısı, Beyrut, daru ihya et-Tutras el-Arabi, 1417.
  • Muhakkik, Muhammed Bakır, Esma ve Sıfat ilahî der Kur’an, Tahran, İslami, 1372.
  • Mustafavi, Hasan, et-Tahkik fi kelimati’l Kur’ani’l-Kerim, Tahran, vezerat ferheng ve irşad islami, 1374.
  • Meybudi, Reşiduddin, Keşfu’l-Esrar ve Uddetu’l-Ebrar, Ali Asker Hikmet baskısı, Tahran, Emir Kebir, dördüncü baskı, 1361.
  • Necefi, Muhammed Hasan, Cevahiru’l Kelam fi Şeraii’l-İslam, Beyrut, Daru İhyau’t Turas el-Arabi, yedinci baskı.