İslam

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
İslam
Allah (1).png

İslam (Arapça: الاسلام Al-Islam), kendisinden sonra hiç bir dinin gelmediği İbrahimi ve ilahi dinlerin en sonuncusudur. Bu dinin başlangıcı ve Allah tarafından ilk indirilişi, Arabistan yarımadasında bulunan Mekke şehrinde, 610 miladı yılında gerçekleşmiştir. Bu dini getiren zat, Hz. Muhammed’dir (s.a.a) Bu nedenle peygamberlerin hatemi lakabıyla lakaplanmıştır. İslam dininin mukaddes ve semavi kitabı, Kuran-ı Kerim, onların kıblesi, Kâbe evidir. Bu ev, Mekke şehrindedir. Bu dinin günden güne yayılması, İslâm peygamberinin (s.a.a) Medine’ye hicreti ile başlamıştır. İslâm peygamberinin (s.a.a) öğretisi ahkam, ahlak ve inanç esasları temeline dayanmaktadır. Bu dinin inanç temellerinden en önemlisi, Tevhit inancı ve ibadet esaslarından en önemlisi ise Namazdır.

İslam dininde iki ana mezhep vardır. Birisi Şiilik, diğeri Ehlisünnet ekolüdür. Bu iki ekolün her birisi de kendi arasında farklı fırkalara bölünmektedir. Bu mezhep ile diğer fırkalar arasında en önemli ihtilaf konusu, “İmamet” veya bir başka deyişle İslam peygamberinin yerine oturması gereken, hilafet unvanını taşıyacak kişinin kim olduğu konusudur.

Kısa Bir Tanıtım

Dinler arası yapılan bir taksimde, İslâm dini, ilahi dinlerden biri unvanıyla, tevhidi ve İbrahimi dinler arasında yer almaktadır. Müslümanlar, bir tek Allah’ın varlığına inanırlar. Peygamberleri, Allah tarafından, Allah’ın sözlerini halka tebliğ etmekle mükellef olan Hz. Muhammed ibni Abdullah’tır (s.a.a).

Allah tarafından Hz. Peygamber Ekrem’e vahiy yoluyla indirilen sözlerin tamamı, “Kur'an” adı altında toplanmıştır. Kur'an, Müslümanların mukaddes ve semavi kitabıdır.

İslam’ın başlangıcı, Arabistan yarımadasının Mekke şehrinde tahakkuk etmiştir. Mekke şehrinde bulunan Kabe evi, Müslümanların kıblesidir. Müslümanlar, Kabe’ye doğru namaz kılarlar. Namaz, Müslümanların ibadet açısından en önemli amelidir. Mal ve can yönünden imkânı olan Müslümanlara, “Hac” unvanıyla Kâbe evini ziyaret etmek ve kendine has bir takım ameller ile ibadetlerini yerine getirmek üzere bu mekâna yolculuk etmeleri, vacip kılınmıştır. Müslümanların yıllık hac merasiminde toplanmaları Müslümanların en önemli toplantılarından ve ibadi hareketlerinden en önemlisidir.

İslam Sözcüğü

«İslâm» sözcüğü, “S-L-M”[1] kökünden gelmiş, “Sıhhat, afiyet ve her türlü ayıp, noksanlık ve fesattan uzak olmak”[2] anlamında kullanılmıştır. Aynı zamanda bağımlılık,[3] genel anlamda itaat ve diğer bir ifadeyle kayıtsız şartsız, sırf teslimiyet ten ibarettir.[4] İlahi hükme iman ve ibadette ihlas[5] anlamında da kullanılmaktadır.

“İslam” kelimesi, terimsel anlamı itibariyle, Arabistan yarımadasında mesken tutmuş Araplar tarafından, İslam’dan önce, genel anlamıyla «Tercih etmek, el çekmek» anlamında kullanılmaktaydı. Araplar, “Esleme” fiilini, elinde bulundurduğu çok değerli ve aziz olan bir şeyden el çekebilen kimseler için veyahut çok değerli bildiği ve çok sevdiği bir şeyi başkalarına verebilen veya ondan vaz geçebilen ve onu isteyene takdim edebilen, böyle insanlar için bu tabiri kullanılmakta idi. Özellikle de eğer bu değerli şey o zatın bizzat kendisi olacak olursa, zira insanın kendi nefsi, kendisi için en değerli şeydir. Bunun gibi durumlar için, genel olarak bu tabir kullanılmaktaydı. Bu durumda İslam, genel bir itaat ve kayıtsız şartsız sırf teslimiyetten ibarettir diyebiliriz.[6]

Seyyid Hüseyin Nasır, şöyle diyor: Müslüman, kendi isteği ve kendi iradesi ile kendisini ilahi iradeye itaatkâr kılmış kimsedir.[7] Allame Tabatabai’nin tabiriyle: Bu dine, “İslam Dini” adının verilmesinin nedeni şudur: Bu dinde kul, Her türlü noksanlıktan münezzeh olan ilahi iradeye teslim olmuştur.[8]

Kuranda, “İslam” kelimesi kullanılmıştır. Bazı Kuran ayetlerine binaen, İslam dışında hiçbir din makbul değildir[9] ve İslam dini geldikten sonra, Allah yanında muteber olan tek din, İslam dinidir.[10] İslam peygamberinden (s.a.a) nakledilen birçok hadisin içeriğine bakıldığında, kendi getirmiş olduğu dine, İslâm adını vermiş ve kendisinin takipçileri de Müslüman unvanıyla yâd edilmiştir.[11]

Müslüman

Müslüman, İslam dininin getirmiş olduğu inanç sistemini ve değerlerini kabul eden kimsedir. «Eşhedu enla ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden Resulullah» cümlesini söyleyen her insan İslam dinine girmiş olur. Bu cümleleri zikretmek, gerçekte Allah’ın birliğine ve İslam peygamberinin (s.a.a) risaletine inanmak anlamındadır. Bu ikrar olmaksızın, o kişi İslam dairesinin dışındadır ve kafir olarak adlandırılır.[12] “Müslüman” kelimesi hakkında yapılan bu tarif, gerçekte İslam’ı kabul etmenin ilk mertebesi/adımı sayılmaktadır. Bu mertebede, hatta kişinin kalbinden/ gönlünden geçenler ile diliyle söylediği birbirinden farklı dahi olabilir.

Bu anlamda İslam’a karşılık gelen, imanın birinci mertebesidir. Bu da şehadeteyn’in içeriğine öz bir şekilde kalben inanmaktır. Yani Allah’ın varlığına ve peygamberin nübüvvetine kalben icmalli bir şekilde inanmak ve kabul etmekten ibarettir. Bu da Füruû din dediğimiz, bazı şer’i amelleri yerine getirmekten ibarettir. İslam’ın bu merhalesi, imam Sadık’tan (a.s) nakledilen bir hâdiste beyan edilmektedir. İmam sadık şöyle buyuruyor:[13]

"İslam, dil ile Allah’tan başka mâbudun olmadığına ve Allah rasûlü'nün (s.a.a) nübüvvet ve risaletini tasdik ettiğine dair şahadet etmenden ibarettir.
Bu iki şahadet sayesinde, kan dökmeler engellenir, kız alınıp verilir, aynı zamanda miras olayı cereyan eder ve İslam toplumu bu zahiri hükümler üzerine şekillenir. Ancak iman, İslam’ın eserlerinin kalpte oluşması, sabitleşmesi ve insanlığın hidayet bulmasından ibarettir."

İkinci Merhale: Her ne kadar bazı durumlarda hatalara düşüle bilse de Kalpten gelen bir teslimiyet ve bağımlılık ile Hak taalaya olan bir çeşit tafsilatlı bir bağımlılık ve ona tâbi olarak ortaya çıkan salih amellere mukayyet olmaktan ibarettir. Kısaca söylemek gerekirse, bu merhalede olmak, bazı günahlara düşmek ile çelişmemektedir.

İslamın bu mertebesine karşılık gelen, imanın ikinci mertebesinde karar kalmaktan ibarettir. Bu da Allah’ın hak dinine olan tafsilatlı bir inançtan ibarettir Allah taala bu konuda şöyle buyuruyor: «Müminler, yalnızca o kimselerdir ki, Allah’a ve resulüne iman ederler daha sonra da şüpheye düşmezler aynı zamanda mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihat ederler bunlar iddialarında sadık ve doğru olan kimselerdir»[14]

Hz. Ali (a.s) şöyle buyuruyor:[15]

“İslam, teslimden ibarettir; teslim ise yakindir.”

Üçüncü merhale: İnsan, salih ameller işlerse, nefsi fazilet sıfatları ile ahlaklanırsa, yani diğer hayvani isteklerinden ve şehvetlerinden kendi nefsini korursa bir diğer tabirle nefis, kolaylıkla şehvet ve gazabın aşırılıklarının önüne geçebilecek duruma gelirse, bu durumda insan, Allah’a, sanki onu görüyormuş gibi kulluk eder. Böyle inanan bir kimse, Allah’ın kendisini gördüğünü bilir ve bu durumda olan birisi artık iç âleminde kendi başına hiçbir azgın güce itaat etmez ve Allah’ın emir ve nehiylerine tamamen itaat eder. Böylece Allah’ın kaza ve kaderine karşı gelemez. O artık bütün varlığıyla Allah’ın hükmüne teslim olmuştur. Zira Allah teala şöyle buyuruyor:

«Hayır! Rabbine ant olsun ki iman etmemişlerdir (Yani imanları kâmil değildir) ancak aralarında meydana gelen ihtilaflarda seni hakem kılar ve senin verdiğin hükme hiçbir rahatsızlık hissetmek sizin teslim olurlar ve senin hükmüne razı olurlarsa, işte o zaman onlar gerçek anlamda iman etmiş olurlar.»[16]

İşte bu, İslamın üçüncü derecesidir. Bunun karşısında imanın üçüncü mertebesi yer almaktadır.

Bu, bir inanç merhalesidir ki, aşağıdaki ayet bu iman merhalesine işaret etmektedir: «Rabbi, ona teslim ol dedi. O da alemlerin Rabbine teslim oldum dedi»[17]

Aynı şekilde imam Sadık’tan (a.s) nakledilen hadis de bu manaya işaret etmektedir. O hazret şöyle buyuruyor:[18]

"Eğer halktan bir grup Allah’a ortak koşmak sızın, onu birleyerek ibadet eder, namazlarını kılar, zekâtlarını verir, hacca gider ve Ramazan ayı orucunu tutarlar da bunun yanı sıra Allah’ın veya o'nun resulünün yapmış olduğu şeylerden biri ne itiraz edecek olurlarsa, örneğin: Niçin şöyle yaptı da böyle yapmadı gibisinden yapılan bir itiraz ile şirke düşerler. Her ne kadar bunu dile getirmeyip, sadece gönüllerinde saklamış olsalar dahi, müşriktirler."

Dördüncü merhale, İnsan, bir önceki merhalede İslam ve teslim mertebesinde olmasıyla birlikte Rabbani bir inayet sonucu, mülkün tamamen Allah’a ait olduğunu müşahede eder. Artık bu durumda mülk yalnızca Allah’a aittir ve Allah'tan başka malik yoktur; hiçbir şey kendisine sahip değildir; ne kendisinin ne de başka bir şeyin sahibidir. Ancak eğer Allah onu herhangi bir şeye sahip kalmışsa bu istisnadır. Buna binaen ondan başka Rab de yoktur. Bu ilahi bir bahşiştir ve Allah'ın kendi fazlından bahşetmiş olduğu bir feyizdir ve insanın bunu elde etmek hususunda herhangi bir dehaleti yoktur. şayet aşağıda zikredilen ayet imanın ve İslam’ın bu merhalesine işaret etmiş olsun. Ayette şöyle buyuruyor: «Ey Rabbimiz bizi kendine teslim olanlardan karar kıl ve bizim neslimizden de senin emrine teslim olanlar olsun. Sana nasıl ibadet etmemiz gerektiğini bize göster ve bizim tövbelerimizi kabul et. Çünkü sen çok şefkatli ve tövbeleri kabul edensin.»[19]

İslam’ın bu mertebesine karşılık, imanın dördüncü mertebesi karar kılınmıştır. Bu mertebe, insanın bütün varlığını kapsamaktadır. Öyle ki Allah, imanın bu mertebesi hususunda şöyle buyurmaktadır: «İyi biliniz ki Allah'ın veli kulları üzerinde ne bir korku vardır ne de onlar üzüleceklerdir. Onlar öteden beri takvayı esas alanlar ve gerçek iman eden kimselerdir.»[20]

İmam Sadık’tan (a.s) bu iman mertebesi hakkında şöyle buyurduğu rivayet edilmektedir:[21]

“Allah resulü (s.a.a) Haris b. Malik b. Numan-ı Ensari ile karşılaştı ve ona şöyle sordu: Ey Hârise! Durumun nasıldır? Ne haldesin?
Hârise dedi: Ey Allah'ın resulü! Gerçek iman üzereyim.
Hazret buyurdu: Her şeyin bir hakikati vardır ve her gerçek için bir alamet vardır; senin imanının gerçek olduğuna dair alametin nedir?
Arz etti: Ey Allah'ın resulü! Kalbim dünyadan kesilmiştir ve bunun sonucunda, geceler uyuyamıyorum, sıcak günlerde oruç tutuyorum; güya rabbimin arşının hesap için serildiğini gözlemlemekteyim; Cennet ehlini görüyorum. Onlar cennettedirler ve birbirlerini ziyarete gidiyorlar. Güya cehennem ehlinin feryatlarını duyuyorum.
Hazret buyurdu: Bu, Allah’ın kalbini aydınlatmış olduğu bir kuldur. Daha sonra Harise’ye döndü ve buyurdu: Kalp gözlerin açılmış, onun değerini bil ve bu konuda dirayetli ol.”

İslam Peygamberi

İslam dininin kurucusu, hazreti Muhammed b. Abdullah b. Aabdulmuttalip’tir. İslami kaynaklara göre, Allah'ın, insanlara en son gönderdiği peygamberdir. Müslümanlar, onu en üstün insan ve en güzel örnek olarak biliyorlar. Müslümanların çoğunluğun inancına göre, hazreti Muhammed (s.a.a), ismet makamına ve gaybi ilmine sahip bir kimseydi. O hazret, Arap ırkından, Kureyş kabilesine mensup olup, Mekke şehrinde ikamet etmekteydi. O hazret, fil yılında Mekke'de dünyaya geldi. Daha çocukluk yaşlarında, anne ve babasını kaybetmiş, büyükbabası Abdulmuttalibin yanında kalmış, daha sonraları amcası Ebu Talib’in yanında yetişkinlik çağına ermiştir. Yaşamı boyunca, hiçbir zaman Mekke’de revaçta bulunan putperestliğe yönelmemiştir. Mekke halkı onu, “Emin” sıfatıyla tanıyorlardı. Allah, o hazreti 40 yaşında peygamberliğe seçti. Allah’ın Cebrail vasıtasıyla, Mekke'de bulunan Hira mağarasında ona ilk gönderdiği haber/vahiy, yani ilk ayet, 40 yaşına bastığı yılda, nazil olmuştur.

İslam'ın Semavi Kitabı

Müslümanların mukaddes ve semavi kitabı, Kur'an-ı Kerim’dir. Onların dini amelleri ve inançlarının temel kaynağı sayılmaktadır. İslam inançları esasınca, Kuran’ın metinleri ilahi vahiyden ibarettir ve Allah tarafından, vahiy meleği olan Cebrail vasıtasıyla Hz. Peygamber'e (s.a.a) nazil olmuştur. Müslümanların inancı gereği, Kuran’da hiçbir şekilde batıl ve yanlışlığa yol yoktur. Nazil olduğu günden şimdiye kadar hiçbir tahrif onda vaki olmamıştır.

Kur'an 114 sûre halinde düzenlenmiş ve her sûre de belli sayıda ayetlerden ibarettir.

Öğretileri

İslam, kapsamlı ve gerçekçi bir mekteptir. Bu dinde, insan ihtiyaçlarının bütün yönlerine dikkat edilmiştir. İslam öğretilerinin tamamı bir cihetten üç bölümde toplanabilir: İtikat, ahlak ve ahkâm.[22]

  • İnançlar veya itikatlar: Birtakım inançlar grubuna verilen bir addır. Bu da İslam’ın dünya görüşü, insana ve doğaya bakışı ve onların Allah ile olan irtibatlarına yönelik inanç sisteminden ibarettir.
  • Ahlak: Yani her Müslümanın kendisini onlarla süslemesi ve kalbini birtakım zıtlıklardan arındırması gereken birtakım hasletler den ibarettir
  • Ahkâm: Yani insanın beden uzuvlarıyla yaptığı faaliyetleri ile ilgili birtakım düsturlardan ibarettir. Bu faaliyetler, insanın geçimi, ahireti, kişisel ve toplumsal durumlarının tamamını kapsamaktadır.

İtikatlar

İslam inançlarının temelini, tevhit, nübüvvet ve mead olarak üç temel esas üzerine gruplandırmak mümkündür. Onlara temel inançlar denilir. Yani her Müslümanın inanması gereken üç temel esas. Diğer İslami inançların hepsinin kökü, bu üç asıl inanç temeline dayanmaktadır. Bu temel inançların her birisi, Müslümanları diğer dinlerden ve diğer din mensuplarından ayırt etmektedir. Şia mezhebinde “İmamet” konusu da inanç esaslarından sayılmaktadır. İslam’ın inanç sistemi, gerçekte İslam’ın dünya görüşünden ibarettir.

Tevhid

İslam dünya görüşünde en önemli inanç, Tevhittir. Yani bir olan Allah'ın varlığına ve onun gerçek bir varlık olduğuna inanmaktır. İslam inançlarında, Allah bütün varlığın yaratıcısı ve onların terbiye edicisidir. Allah'ın birliğine olan inanç: Zatta tevhit, sıfatta tevhit ve Fiilde tevhit olarak taksim edilebilir; tevhidin bu üç kısma taksimi, gerçekte teorik/nazari bir inanç sisteminden ibarettir ve yalnızca inanç kalıbında her Müslüman kişinin kişisel inancıyla birlikte bulunmaktadır.

Ameli/Pratik tevhit ise teorik inanç sisteminin ve teorik tevhit inancının, pratik sonucundan bir başka deyişle pratiğe dökülmesinden ibarettir. Bu ameli tevhit de kendi arasında birtakım kısımlara taksim olmaktadır. Bunlar: İbadette tevhit, itaatte tevhit, kanun koyuculukta tevhit ve hakimiyette tevhid şeklinde kendini göstermektedir.[23]

Nübüvvet

Müslümanların inancına göre, Allah insan nevini hidayet etmek için, onların arasından birtakım insanları seçmiş ve peygamber unvanıyla insanlara göndermiştir. Bu kimseler, islam edebiyatında Nebi ve Resul olarak adlandırılırlar; onların sayısı 124 bin kişiye ulaşmaktadır; onlardan beş tanesi Ulu’l-azm idiler ve bu büyük zatlar, birtakım özel görevler üstlenmişlerdir. Bu peygamberler kendi ayinlerini ve kitaplarını getirmişlerdir. En son semavi kitap olan Kuranda bu peygamberlerden Yirmi altı kişinin ve onların getirmiş oldukları kitaplardan bahsedilmiştir, ilahi peygamberlerin sonuncusu hazreti Muhammed’dir ve onun getirmiş olduğu din, İslam dinidir ve ondan sonra ne peygamber gelmiş ve ne de gelecektir.

İmamet

İmamet, yani İslam peygamberinden sonra din ve dünya işlerinde halkın başına geçecek Peygamber’in makamına oturmaya layık kişi, anlamındadır. Bu konuda iki temel görüş vardır. Müslümanlar arasında Şia inancına göre İslam peygamberi Allah'ın emrine tabi olarak kendi makamına oturacak olan halifesini belirlenmiş ve halkın da ona itaati vaciptir. Bu halife, imam Ali b. Ebutaliptir ve ondan sonrada imam Hasan (a.s) ve imam Hüseyin (a.s) bu imamet makamına atanmışlardır. Şia inancı gereği, daha doğrusu on iki imam şiası olarak bilinen bu fırkanın inancı gereği, imam Hüseyin’den sonra onun neslinden gelen dokuz imam daha bu imamet makamına ulaşmışlardır. Onların on ikincisi imam mehdi, bütün âleme adaleti yaymak üzere zuhur edecektir.

Diğer bazı Şia fırkaları Zeydiye ve İsmailiye gibi bazı Şia fırkaları imam Hüseyin’den sonra gelen imamlar hakkında daha doğrusu, imamların imameti hakkında farklı görüşlere sahiptirler. Ehlisünnet, İslam’ın iki büyük gurubundan biri olan bir mezhep unvanıyla, farklı bir bakış açısına sahiptirler. Onların inancına göre İslam peygamberi kendisinden sonra halife belirtmemiştir ve halk o hazretin vefatından sonra kendi aralarından Ebu Kuhafe’nin oğlu olan Ebubekir'i halife seçmişlerdir ve onunla biat etmişlerdir ondan sonra Ömer İbn Hattab ve Osman İbn Affan’ı ikinci ve üçüncü halife unvanıyla seçmişlerdir.

Maad/haşir

Ölülerin tekrar dirileceğine ve ölümden sonra yeni bir yaşama ulaşacakları konusunu dinlerin temel inançlarından olduğu gibi, özellikle İslam’ın da temel inançlarından biridir. Öldükten sonra dirilme inancı, ölüm anındaki gerçekleşen bazı olaylar ve ondan sonra berzah döneminin başlaması ve öldükten sonra yeniden diriliş sonrası gerçekleşecek bazı durumlar ve bazı hadiseler, kıyamet gününde ölülerle ilgili birtakım hesap kitapları kapsamaktadır. Haşir, mizan, kitapların verilmesi, sırat ve benzeri konular Müslümanların temel inançlarındandır.

Öteki İnançlar

Ameli Görevler

İslam dini öğretilerinin en önemli kısmı, her bir Müslüman ferdin amellerine bakar. Bu görevler, ahkâm ı amelî olarak da adlandırılır. Fıkıh ilmi bunun için yazılmıştır. Bu görevleri tanımanın ve bilmenin temeli Kuran ve sünnettir. Sünnetten maksat, hz. Peygamberin (s.a.a) ve masum imamların (a.s) sözleri, fiilleri ve davranışlardır. Genel anlamda her Müslüman ferdin ameli görevlerini İbadetler, ahlak, medeni ve toplumsal konular (muamelat) olarak üç grupta toplamak mümkündür.

İbadetler

İbadet, İslam dininde yalnızca Allah'ın emirlerine itaat anlamında, birtakım amellerin yapılmış olması anlamına gelir. İbadi ameller ya vaciptirler, veya müstehaptırlar. İslam’da vacip ibadi amellerin en önemlisi günlük namazlardır. Diğer önemli bazı vacip ibadetler şunlardan ibarettir: Ramazan ayının orucu, zekat, humus, Allah'ın evi olan Kabe’yi ziyaret anlamında hac ve cihattan ibarettir

Ahlak

İslam’ın asıl metinleri olan Kur’an ve masumların sünnetinde ahlaki davranışlarla ilgili çok sayıda öğretiler mevcuttur. Beğenilen ve beğenilmeyen davranışlar, güzel ahlak ve kötü ahlak ve kemalata ulaşmanın ameli yolları, başkalarının hukukuna riayet etmek ve toplumsal ilişkileri düzenlemek, ayrıca aile hukuku İslam’ın ahlak öğretilerinin kapsamı içerisinde ve tavsiyeler arasında yer almaktadır.

Medeni ve Toplumsal Görevler

İslam’da günlük yaşamla ilgili işlerin çoğu hakkında şer’i desturlar mevcuttur. Örneğin: İzdivaç, talak (boşanma), alışveriş, kira, depozit, helal ve haram içecek ve yiyecekler, avlanma, cinayet işleri ile ilgili hükümler vb. konuların her biri hakkında özel hükümler vardır. Bu hükümler, fıkıh ilminde muamelat hükümleri babında bahsedilmiştir

Müslüman Toplumları

Bugün dünya ülkelerinin çoğunda Müslümanlar mevcutturlar. Dünya Müslümanlarının sayısı, takriben bir buçuk milyara ulaşmıştır

Fırkalar

Müslümanlar günümüzde iki büyük mezhep: Şia ve Ehlisünnet adı altında iki gruba ayrılmışlardır bu iki mezhebin her birisi kendi içinde çeşitli fırkalara bölünmüşlerdir. Şia ve Ehlisünnet arasında en önemli ihtilaf konusu “İmamet” yani hz. Peygamberin (s.a.a) yerine oturacak olan halifenin kim olması gerektiği konusudur. Bu ihtilaf, İslam peygamberinin (s.a.a) vefatından hemen sonraki günlerde kendini göstermiştir. Bu iki mezhebi birbirinden ayıran asıl konu, imamet konusuyla özetlenebilir ve bu iki mezhep, inanç ve ameli ahkâm konusunda da birbirleri ile birtakım farklılıklara sahiptirler. Hz. Peygamber'in (s.a.a) ashabına bakış konusu da bu farklılıklardan bir diğeridir.

Şia

İslam’ın iki temel mezhebinden biri unvanıyla Şia, kendi arasında birçok fırkaya bölünmüş bu fırkaların hepsinde ortak nokta Hz. Peygamberden sonra hz. Ali’nin (a.s) imameti konusudur.

Ehli Sünnet

Ehlisünnet, sayı bakımından Şialardan daha çokturlar. Bu mezhebin takipçileri de kendi aralarında birtakım fırkalara ayrılmışlardır; bu fırkalar inanç ve fıkıh açısından iki mihverde toplanmaktadırlar. İnanç açısından bakış açıları, onların üç türlü yönelişe sahip olmalarına neden olmuştur. Mutezile, Eşaire ve Maturidiye olarak üç gruba bölünmüşlerdir. Fıkhi hükümleri anlamak konusunda yani füruû din konusunda da dört mezhep ile sınırlanmış lardır: Hanefî, Mâlikî, Şafii ve Hanbelî.

İslam Coğrafyası

Müslüman toplum çoğunlukla Asya kıtasında ve özellikle Ortadoğu’da yaşamaktadırlar. Müslümanların sayıca en çok olduğu ülke, Endonezya’dır

İslam'ın İmanla İrtibatı

İslam ve iman terimlerinin anlam bakımından birbiriyle olan irtibatı hakkında, “Bunlar birbiriyle anlam bakımından aynı manayı mı içermektedirler yoksa farklı anlamlar mı ifade etmektedirler” konusunda bilim adamlarınca ve mütekellimler tarafından muhtelif görüşler takdim edilmiştir. Hariciler arasında ve daha sonraki yıllarda Mutezile tarafından şu görüş revaç bulmuştur: İslam ve iman, mefhum açısından aynı anlamı ifade etmektedirler.[24]

Ancak İmamiye mütefekkirleri ve düşünürleri ve Ehlisünnet mütekellim lerinden bir grup, Kur'an'daki bazı ayetlere dayanarak bu iki terim'in farklı anlamlar ifade ettiklerine dair görüş belirtmişlerdir. Bakillani, Hucurat suresinin on dördüncü ayetine dayanarak şöyle bir sonuç almaktadır: İslam, imana nispeten daha genel bir anlam ifade etmektedir. İmanın yeri kalptir. İslam ise zahire bakar ya da amellere yöneliktir.[25] Aynı şekilde İbni Kesir, Ahzap suresinin otuz beşinci ayetine dayanarak, iman sıfatının İslam’dan sonra gelen bir vasıf olduğuna işaret etmektedir. Zira ayette şöyle buyuruyor: «Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar mümin erkekler ve mümin kadınlar.» Bu ayete dayanarak İslam’ın, imana nispetle daha genel bir ifade olduğu sonucuna varmıştır.[26]

Allame Tabatabai, Hucurat suresinin on dördüncü ayeti ve Ahzap suresinin otuz beşinci ayetini esas alarak, mümin erkekler ve mümin kadınlar vasfının Müslüman erkek ve Müslüman kadınlar vasfından ayrılmış olması ve ayetteki ifadeden anlaşılan, bu iki terim'in birbirinden kesinlikle farklı anlamlar içerdiğine dair güçlü bir delil olduğunu vurgulamıştır.[27]

Elbette belirtmek gerekir ki, Kuranda gelen bazı ayetlerde de İslam ve iman öyle bir şekilde beyan edilmiş ki, bu ikisi arasında bir anlam birliği olduğunu da ifade etmektedir. Ancak bazı Eş’ari mütekellimleri, bu ayetlerin içeriğinin islam ve imanın mistak açısından birliğine işaret olabileceği, ama bu durumun kesinlikle anlam birliğine delalet etmediği görüşüne kail olmuşlardır.[28]

Bu konuya şöyle bir açıklık getirmek mümkündür: İslam’ın imana nispetle daha genel bir ifade oluşu, şu anlamdadır: İslam, daha iptidai ve başlangıç merhalesidir ve şehadeteyni zikretmek suretiyle peygamberlerin sonuncusu olan hatem-i enbiyanın (s.a.a) şeriatını kabul etmek anlamındadır. Ancak iman, buna ilaveten kalbe dayalı bir itikat ve batıni bir inançtır.[29] Diğer bir tabirle islâm, dil ile ikrar ve itaat etmektir, uzuvlarla yapılan bir ameldir. Ama iman, kalbe ait bir itikat ve inanç ile birlikte gelen bir bağımlılıktan ibarettir.[30]

Kaynakça

  1. Lisanu’l-Arap, c. 6, s. 345.
  2. Mu'cem-u Mekayis fi’l-Lügat, c. 3, s. 90-91; Me'cmeu’l-Beyan fi Tefsiri’l-Kur'an, c. 2, s. 715; Et-Tahkik fi Kelimat-ı Kurani’l-Kerim, c. 5, s. 191-192, «s-l-m» maddesi.
  3. Lisanu’l-Arap, c. 6, s. 345; Mecmau’l-Bahreyn, c. 2, s. 407; Mekayisu’l-Lügat, c. 3, s. 90, «s-l-m» maddesi.
  4. Huda ve İnsan der Kuran, s. 256.
  5. Mecmau’l-Bahreyn, c. 2, s. 407, «s-l-m»
  6. Huda ve İnsan der Kuran, s. 256.
  7. Armanha ve Vakiyethayi İslam, s. 31.
  8. El-Mizan fi Tefsir-i Kuran, c. 16, s. 193.
  9. Âl-i İmran, 85
  10. Âl-i İmran, 19
  11. Bkz. Reyşehri, Mizanu’l-Hikmet, c. 3, s. 1338-1345.
  12. El-Mizan, c. 1, s. 454-457.
  13. Usul-u Kafi, c. 2, s. 25, h. 1.
  14. Hucurat, 15
  15. Usul-u Kafi, c. 2, s. 45, h. 1.
  16. Nisa, 65
  17. Bakara, 131
  18. Usul-u Kafi, c. 2, s. 398, h. 6.
  19. Bakara, 128
  20. Yunus, 62-63
  21. Biharu’l-Envar, c. 67, s. 287, h. 9.
  22. El-Mizan, c. 1, s. 267; c. 10, s. 168. Ve s. 293; c. 18, s. 159; Mecmua-i Maarif-i Kuran, Hudaşinasi, 1s. 2-14; Mecmua-i Asar-ı Mutahhari, c. 2, s. 63-64.
  23. 23- Bkz. Suphani, Cafer, El-İlahiyat, c. 2.
  24. Et-Tefsiru’l-Münir fi’l-Akideti ve’ş-Şeriati ve’l-Menhec, c. 1, s. 318; El-Esna fi Şerh-i Esmaullahu’l-Hüsna, c. 2, s. 134.
  25. El-İnsaf fima Yecib İtikaduhu vela Yucuzu El-Cehle bihi, s. 89-90.
  26. Tefsiru’l-Kuranu’l-Azim, c. 3, s. 496.
  27. El-Mizan, c. 16, s. 313-314.
  28. Şerhu’l-Makasid, c. 5, s. 207.
  29. Mecmau’l-Beyan, c. 9, s. 207; Tefsiru’s-Sakaleyn, c. 5, s. 102-103; El-Mizan, c. 18, s. 328.
  30. El-Mizan, c. 18, s. 328.

Bibliyografi

  • İbni Manzur, Muhammed b. Mükerrem, Lisanu’l-Arap, Kum, Edebu’l-Hawza, 1405 h.k
  • İbni Faris, Ahmet, Mucemu’l-Mekayis fi’l-Lügat, Tahkik: Şahabuddin Ebu Amr, Beyrut, Daru’l-Fikir, 1415 h.k
  • Tebersi, Fazl b. Hasan, Mucemu’l-Beyan fi Tefsiri’l-Kuran Beyrut, Daru’l-Marifet-i ve’l-Ofset, Tahran, Nasır Hüsrev, 1406 h.k
  • Mustefevi, Hasan, Tahran, Et-Tahkik fi Kelimat-ı Kurani’l-Kerim, Vezareti Ferheng ve İrşad-ı İslami, 1374 h.ş
  • Tureyhi, Fahreddin, Mecmau’l-Bahreyn, Tahran, Murtezevi, 1375 h.ş
  • Tuşihiko İzotso, Huda ve İnsan der Kuran, Tercüme: Ahmet Aram, Tahran, Neşr-i Ferheng-i İslami, 1374 h.ş
  • Nasır, Hüseyin, Armanha ve Vakiiyyethai İslam, Tercüme: İnşallah Rahmeti, Tahran, Cami, 1382 h.ş
  • Tabatabai, Muhammed Hüseyin, El-Mizan fi Tefsiri’l-Kuran, Kum, Defter-i İntişaratı İslami Camietu’l-Müderrisiyn-i Howze-i İlmiye, 1417 h.k
  • Teberi, Muhammed b. Cerir, Camiu’l-Beyan an Te’vili’l-Kuran, Tashih: Sıtki Cemil Attar, Beyrut, Daru’l-Fikir, 1415 h.k
  • İbni Aşur, Tefsiru’t-Tahrir ve’t-Tenvir, Tunus, Ed-Daru’t-Tunusiye Lin-Neşr, tarihsiz.
  • Reşit Rıza, Muhammed, Tefsiru’l-Menar, Kahire, Daru’l-Menar, 1373 h.k
  • Kuleyni, Muhammed b. Yakup, Usul-u Kafi, Tashih: Ali Ekber Gaffari, Beyrut, Daru’t-Taaruf, 1401 h.k
  • Meclisi, Muhammed Bakır, Biharu’l-Envar, Beyrut, Daru İhyau’t-Terasu’l-Arabi, 1403 h.k
  • Fadlullah, Seyit Muhammed Hüseyin, Tefsiru min Vahyi’l-Kuran, Beyrut, Daru’l-Milak, 1419 h.k
  • Misbah Yezdi, Muhammed Taki, Mecmuai Maarif-i Kuran, Hudaşinasi, Kum, Der Rah-ı Hak, 1365 h.ş
  • Mutahhari, Murtaza, Mecmuai Asar, Kum, Sadra, 1383 h.ş
  • Ez-Züheyli, Vehbe, Et-Tefsiru’l-Münir fi’l-Akideti ve’ş-Şeriati ve’l-Menhec, Beyrut, Daru’l-Fikri’l-Muasır, 1411 h.k
  • El-Kurtubi, Muhammed b. Ahmet, El-Esna fi Şerhi Esmaullah el-Hüsna, Daru’s-Sahabe Lituras, 1416 h.k
  • Bakıllani, Ebubekir, El-İnsaf fima Yecibu İtikadihi ve La Yecuzu’l-Cehli bihi, Tashih: Ahmet Haydar, Beyrut, Alemu’l-Kütüp, 1407 h.k
  • İbni Kesir Demeşki, İsmail, Tefsiru’l-Kuranu’l-Azim, Tashih: Yusuf Maraşlı, Beyrut, Daru’l-Marifet, 1409 h.k
  • Taftazani, Saduddin, Şerhu’l-Makasid, Tashih: Abdurrahman Umeyre, Kum, Şerif Razi, 1409 h.k
  • Arusi Huveyzi, İbni Cuma, Tefsiru Nuru’s-Sakaleyn, Tashih: Resuli Mehellati, İsmailiyan, 1373 h.ş

Dış Bağlantılar