Samarra

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Samarra
Example alt text
Koordinatlar 34°12′00″N 43°52′00″E
Resmi Adı Samarra
Ülke Irak
İl Salahaddin İli
Yöresel Adı Samerre (سامَرّة)
Kuruluş Yılı

Hicri 221 - Miladi 835

Example alt text
Nüfusu 300,000
Dil Arapça

Irak

Samerra (Arapça: سامراء; Samarra); Necef, Kerbela ve Kazımeyn şehirlerinin yakınında bulunan Irak’ın turistik dört şehrinden biridir. Ayrıca bu şehir Şiaların önemli ziyaretgâhlarından biri sayılmaktadır. Bağdat ve Tikrit arasında yer alan Samerra şehri, Salahaddin eyaletinin merkezidir. Bu şehir hicri kameri 221 yılında, Abbasi Halifesi el-Mu‘tasım Billah tarafından hilafet merkezi yapılmıştır. Samerra şehri, “Askeriyeyn” olarak adlandırılan Şii imamlarından İmam Ali Naki (a.s) ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) türbelerinin buradaki varlığı nedeniyle meşhur olmuştur. Şii kaynaklara göre İmam Mehdi’de (a.f) bu şehirde dünyaya gelmiştir.

Samarra Olarak Adlandırılma Sebebi

Yakut Hamevi, Samarra’yı Hz. Nuh’un (a.s) oğlu Sam’ın kurduğunu ve adının da Nuh’un oğlu Sam’ın yolu anlamına gelen “Sam Rah”tan; aldığını belirtmiştir.[1]

İbn Battuta da Samarra’nın Sam için kurulan şehir manasına gelen “Sam Ra”dan alındığını nakletmiştir.[2] Bu konu hakkında bazıları Samerra’ya, Irak - Şam güzergâhı olması hasebiyle “Şam Rah” adı verildiğini belirtirken, bazıları da bu ismin eski Roma kelimesinden olan “Sumera”dan türediğini zikretmişlerdir.[3] Tarihi metinlere göre bu şehir, Sasaniler döneminde İran’ın egemenliği altındaymış ve halkı da İran padişahlarına vergi ödemekle yükümlüymüşler. Tarihçiler Samerra’nın “Sâ-i Mürre” (hesap yeri) olarak adlandırılmasının sebeplerinden birinin de bu konu olduğunu belirtmişlerdir.[4]

Bazıları da Samarra’nın İslam öncesinde ve Sasaniler döneminde, Şapur’un “Zu’l-Ektaf” eliyle kurulduğunu söylemiştir.[5]

“Sâmerrâ”, “Surre Men Ree”, “Surre Men Râ”, “Sâe Men Reâ”, “Asker” ve Tirhan isimleri Samerra şehrinin diğer isimleridir.[6]

Coğrafi Konumu

Samerra, Bağdat’ın kuzeyinde ve Dicle nehrinin doğusunda yer almaktadır. Salahaddin eyaletinin merkezi olan bu şehir, Bağdat’a 124 km uzaklıktadır. Samerra, doğudan Kerkük’e, kuzeyden Neyneva’ya, batıdan el-Anbar eyaletine ve güneyden ise Bağdat’a uzanmaktadır.

Tarihçe

Hicri kameri 221 yılında (836), Abbasi halifelerinden Harun’un oğlu Mu’tasım’ın hükümeti döneminde, İslam hükümetinin başkenti Bağdat’tan Samerra’ya taşındı. Samerra hicri 276 yılına kadar da başkent olarak kaldı. Bu intikalin sebebi, Mu’tasım’ın Türkler’den teşkil ettiği büyük ordu olarak gösterilmektedir. Bağdat’ın o kadar askeri barındıracak kapasitesinin olmaması ve şehir hayatına uyum sağlayamayan askeri birliklerin halka sıkıntı yaratması sonucunda Mu’tasım, çözümü onlar için yeni bir şehir kurmakta bulmuş ve bunun için de Samerra’yı seçmiştir. Mu’tasım burayı bayındır hale getirerek Daru’l-Hilafe olarak tanımlamış ve Türk askerlerini de buraya yerleştirmiştir. Samerra Mu’tasım’ın döneminde güç ve bayındırlık noktasında en yüksek düzeye ulaşmış ve oraya saraylar, gezi yerleri, pazarlar, camiler ve büyük yapıtlar inşa edilmiştir. Bu güç ve ihtişam Abbasi halifelerinden Mu’temid’in hükümeti (hükümeti: 256 – 279 h.k) dönemine kadar devam etmiş ve en sonunda da Bağdat’ı yeniden başkent yapmıştır.[7]

İki Şii İmam Samarra’da

Ana Madde: İmam Hadi (a.s) ve İmam Hasan Askeri (a.s)

Mütevekkil, hicretin 233. Yılında İmam Hadi’yi (a.s) Medine’den Samarra’ya getirtme kararı aldı. Mütevekkil’in, halkın İmam Hadi’ye (a.s) olan ilgisini ortaya koyan raporlardan dolayı onu Samerra’ya çağırttığı belirtilmiştir.[8] Mütevekkil, İmam Hadi’yi (a.s) önce Medine’den Bağdat’a oradan da Samarra’ya getirtmiştir. Orada 20 yıl 9 ay boyunca yaşamış ve Mu’taz’ın hükümeti döneminde zehirletilerek şehit edilmiş ve yine orada toprağa verilmiştir.[9]

İmam Hasan Askeri de (a.s) babası ile birlikte h. 233/ m. 847 yılında Samarra’ya getirildi ve yaşamının geri kalanını orada sürdürdü.[10] İmam Hasan Askeri (a.s) hicretin 260. Yılının Rebiülevvel ayının birinde hastalandı ve aynı ayın sekizinde 28 yaşında iken Samarra’da vefat etti ve babasının toprağa verildiği eve defnedildi.[11] Tabersi (vefat: 548) şöyle yazmaktadır: Ashabımızın (yani Şia ulemalarının) çoğu, İmam Hasan Askeri’nin (a.s) zehirletilerek öldürüldüğüne inanmaktadır.[12]

Samarra İlim Havzası

Ana Madde: Samerra İlim Havzası

Hicri Kameri 1290 yılının Şaban Ayında, Şia taklit mercilerinden Seyyid Muhammed Hasan Şirazi Samerra’ya göç etti ve orada İlim Havzası tesis etti. Bu ilim havzasında Seyyid Hasan Sadr, Seyyid Muhsin Emin, Muhammed Cevad Balagi, Aga Bozork Tahrani gibi büyük alimler yetişti. Tahrim-i Tenbaku (tütün anlaşmasının iptali) fetvası Mirza Şirazi’nin Samerra’daki ikameti zamanında verilmiştir.

Şiaların Çıkışı

Mirza Şirazi’nin hicri 1312 yılında Samerra’da vefat etmesinin ardından, Şialar yavaş yavaş bu şehirden ayrılarak özellikle Irak’ın güneyindeki diğer Şii yerleşim yerlerine; yani Kerbela ve Necef’e göç ettiler. Dolayısıyla Samerra yavaş yavaş Ehlisünnetin yerleşim yerine dönüştü. Dağılan Baas rejiminin hükümeti döneminde ise Şiaların bu şehirdeki varlığı yok denecek kadar azalmıştır.

Samarra’daki Abbasi Hükümdarları

Samarra'nın Eski Hali

Yarım asırdan fazla bir dönemde Samerra’da hükümet eden sekiz Abbasi halifesinin isimleri şöyledir:

Samarra’nın Tarihi Eserleri

Samarra Ulu Cami Minaresi – Malviye Minaresi
  • “Camiu’l-Mütevekkil” olarak bilinen Samerra ulu camisi (Mütevekkiliye Camisi): Abbasi halifelerinden Mütevekkil zamanında inşa edilen bu cami Irak’ın en eski camilerinden birisidir.
  • İmam Hasan Askeri’nin (a.s) evinin zemin katı olan Serdab-ı Mukaddes: Raporlara göre İmam Mehdi (a.f) babası hayatı döneminde ve ondan sonra defalarca bu mekânda görülmüştür. Bundan dolayı Serdab-ı Gaybet olarak da isimlendirilmiştir.
  • Samerre Ulu Cami Minaresi – Malviye Minaresi: Maliveye minaresi Samerra ulu camisinin kuzey tarafında yer almaktadır. Uzaktan bakanların dikkatini üzerine çeken bu minare, yıllar geçmesine rağmen henüz ayaktadır.
  • Mütevekkiliye: Mütevekkil tarafından Samerra’da inşa edilen antik bir kenttir. Günümüzde kalıntıları Samerra’nın kuzeyinden müşahede edilmektedir.
  • Ebu Dulaf Camisi: Bu cami Abbasilerin komutanlarından olan, Şii inancı sahip Ebu Dulaf Kasım b. İsa adınadır.
  • Samarra Sarayları: Abbasi halifeleri tarafından yapılan ve günümüzde harabeye dönen bu saraylardan geriye sadece duvar ve sütunların kalıntıları kalmıştır.[13]

Samarra’daki Ziyaretgahlar

İmam Hadi'nin (a.s) Türbesinden Bir Kare
Serdab-ı Gaybet

Askeriyeyn Türbesi

Ana Madde: Askeriyeyn Türbesi

İmam Hadi (a.s) ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) türbelerinin bulunduğu bu mekan, bu şehrin en önemli ziyaretgahlarından biri sayılmaktadır.

Ana Madde: Askeriyeyn Türbesinin Tahribi

Askeriyeyn Türbesi iki kez teröristler tarafından tahrip edilmiştir. Bu mukaddes türbeye ilk saldırı 22 Şubat 2006’da, ikinci saldırı ise yaklaşık 16 ay sonra; yani 13 Haziran 2007 tarihinde yapıldı. İslam düşmanlarınca yapılan ilk tahrip saldırısında 200 kg fazla TNT kullanılmış ve bunun sonucunda da türbenin kubbesi ve altından minareleri çökmüştür. İkinci terör saldırısında ise altın minareler tahrip olmuştur. Bu terör saldırılarından ardından bu iki İmam’ın mukaddes türbelerinin restorasyonuna yeninde başlanılmıştır.

Serdab-ı Mukaddes

Ana Madde: Serdab-ı Mukaddes

Serdab-ı Gaybet olarak da bilinen bu mekan, İmam Hasan Askeri’nin (a.s) evinin zemin katıdır. Bu mekan günümüzde Askeriyeyn türbesinin kuzeybatısında yer almaktadır. Bu mukaddes mekanın, İmam Hadi (a.s) ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) sıcak yaz aylarında yaşadıkları ve ibadet ettikleri yer olduğu söylenmektedir. Raporlara göre İmam Mehdi (a.f) babası hayatı döneminde ve ondan sonra defalarca bu mekanda görülmüştür.

Samarra’da Defnolunanlar

  • Şiaların onuncu imamı, İmam Hadi (a.s).
  • Şiaların on birinci imamı, İmam Hasan Askeri (a.s).
  • İmam Zaman’ın (a.f) annesi Nergis Hatun’un kabri Askeriyeyn imamlarının zarihinin içinde ve baş kısımlarında yer almaktadır.
  • İmam Cevad’ın (a.s) kızı ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) halası Hekime Hatun, Askeriyeyn imamlarının ayak kısmında toprağa verilmiştir.
  • İmam Hadi’nin (a.s) oğlu ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) kardeşi Hüseyin b. Ali el-Hadi.
  • İmam Hadi’nin annesi olan Ummu’l-Fazl lakaplı Semane veya Semmane Magribiyye evladının yanında defnedilmiştir.
  • İmam Hasan Askeri’nin (a.s) annesi Susan.
  • Maliki Eşter’in oğlu İbrahim Eşter Nahai’nin kabri Samerra yakınlarındaki Duceyl bölgesindedir.
  • Şia muhaddislerinden Cumeyl b. Derrac, Duceyl bölgesindeki Tarımiyye köyüne defnedilmiştir.
  • Şii muhaddis ve ravilerinden Ebu Haşim Caferi’nin mezarı Askeriyeyn imamlarının zarihinin içinde bulunmaktadır.
  • İbn Sikkit, Ebu Yusuf Yakub b. İshak Ahvazi.
  • Şii Rical alimlerinden Necaşi; Neccaşi 372 yılında dünyaya gelmiş ve 450 yılında da Matîrâbâd (veya Maytere) köyünde vefat etmiştir. Matirabad; Samarre nahiyesinde bulunan bir köyün adıdır.[14]
  • On üçüncü asrın taklit mercilerinden Aga Rıza Hamedani.[15]
  • Zeydu’n-Nar lakaplı Zeyd b. Musa b. Cafer (a.s).[16][17]
  • İmamzade Seyyid Muhammed adıyla bilinen Muhammed b. Ali el-Hadi’nin kabri, Samerra şehrine 45 km uzaklıktaki Beled şehrinde[18] bulunmaktadır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. Mucemu’l-Buldan, c. 3, s. 172 - 173.
  2. Er-Rıhle, c. 1, s. 147.
  3. Er-Rıhle, c. 1, s. 147.
  4. Mucemu’l-Buldan, c. 3, s. 172 - 173.
  5. Movsuatu’l-Atabatu’l-Mukaddese, c. 9, s. 19.
  6. Mucemu’l-Buldan, c. 3, s 172 - 173.
  7. Ma’seri’l-Kubra fi Tarihi Samerra, c. 1, s. 31 ve sonrası; Movsuatu’l-Atabat, c. 12, s. 80 ve sonrası.
  8. İbn Cevzi, Tezkiretu’l-Havas, c. 2, s. 493.
  9. El-Hatib el-Bağdadi, Tarihi Bağdat, c. 12, tahkik: Mustafa Abdulkadir Ata, Beyrut, Daru’l-Kutubu’l-İlmiyye, 1417 / 1997, s. 56.
  10. Caferiyan, Hayatı Fikri ve Siyasiyi İmamanı Şia, s. 500.
  11. Şeyh Mufid, el-İrşad, s. 510.
  12. Tabersi, İ’lamu’l-Vera bi A’lami’l-Huda, c. 2, s. 131 - 132.
  13. Emakini Ziyareti ve Seyahetiyi Irak, s. 73 - 75. Atabatı Aliyatı Irak.
  14. Sıhhati Serderudi, Gozideyi Simayı Samerra Se Musi, s. 116.
  15. Atabatı Aliyatı Irak.
  16. İbn Babıveyh, s. 494.
  17. İbn Hazm, s. 61.
  18. İhsan Mukaddes, s. 312.

Bibliyografi

  • İbn Babıveyh, Uyunu Ahbaru’r-Rıza (a.s), Kum, 1384 / 1426.
  • İbn Hazm, Cemheretu Ensabi’l-Arab, Beyrut, 1403 / 1983.
  • İhsan Mukaddes, Rahnemayi Emakini Ziyareti ve Seyaheti der Irak, Neşr, Meş’ar, s. 312.
  • Caferiyan, Resul, Hayatı Fikri ve Siyasiyi İmamanı Şia (a.s), Kum, Ensariyan, beşinci baskı, 1381.
  • Movsuatu’l-Atabatu’l-Mukaddese.
  • Mucemu’l-Buldan.
  • Er-Rihle, İbn Batuta.
  • Me’seru’l-Kubra fi Tarihi Samerra.
  • Emakini Ziyareti ve Seyahetiyi Irak.
  • Atabatı Aliyatı Irak.
  • Sıhhati Serderudi, Muhammed, Gozideyi Simayı Samerra Sinayı Se Musi, Meş’ar, Tahran, 1388.