Samarra

WikiShia sitesinden
(Samerra sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Samarra
Example alt text
Koordinatlar 34°12′00″N 43°52′00″E
Resmi Adı Samarra
Ülke Irak
İl Salahaddin İli
Yöresel Adı Samarre (سامَرّة)
Kuruluş Yılı

Hicri 221 - Miladi 835

200px
Nüfusu 300,000
Dil Arapça

Irak

Samarra (Arapça: سامراء; Samarra); Necef, Kerbela ve Kâzımeyn şehirlerinin yakınında bulunan Irak’ın turistik dört şehrinden biridir. Ayrıca bu şehir Şiaların önemli ziyaretgâhlarından biri sayılmaktadır. Bağdat ve Tikrit arasında yer alan Samarra şehri, Salahaddin eyaletinin merkezidir. Bu şehir hicri kameri 221 yılında, Abbasi Halifesi el-Mu‘tasım Billah tarafından hilafet merkezi yapılmıştır. Samarra şehri, “Askeriyeyn” olarak adlandırılan Şii imamlarından İmam Ali Naki (a.s) ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) türbelerinin buradaki varlığı nedeniyle meşhur olmuştur. Şii kaynaklara göre İmam Mehdi’de (a.f) bu şehirde dünyaya gelmiştir.

Samarra Olarak Adlandırılma Sebebi

Yakut Hamevi, Samarra’yı Hz. Nuh’un (a.s) oğlu Sam’ın kurduğunu ve adının da Nuh’un oğlu Sam’ın yolu anlamına gelen “Sam Rah”tan; aldığını belirtmiştir.[1]

İbn Battuta da Samarra’nın Sam için kurulan şehir manasına gelen “Sam Ra”dan alındığını nakletmiştir.[2] Bu konu hakkında bazıları Samarra’ya, Irak - Şam güzergâhı olması hasebiyle “Şam Rah” adı verildiğini belirtirken, bazıları da bu ismin eski Roma kelimesinden olan “Sumera”dan türediğini zikretmişlerdir.[3] Tarihî metinlere göre bu şehir, Sasaniler döneminde İran’ın egemenliği altındaymış ve halkı da İran padişahlarına vergi ödemekle yükümlüymüşler. Tarihçiler Samarra’nın “Sâ-i Mürre” (hesap yeri) olarak adlandırılmasının sebeplerinden birinin de bu konu olduğunu belirtmişlerdir.[4]

Bazıları da Samarra’nın İslam öncesinde ve Sasaniler döneminde, Şapur’un “Zu’l-Ektaf” eliyle kurulduğunu söylemiştir.[5]

“Sâmerrâ”, “Surre Men Ree”, “Surre Men Râ”, “Sâe Men Reâ”, “Asker” ve Tirhan isimleri Samarra şehrinin diğer isimleridir.[6]

Coğrafi Konumu

Samarra, Bağdat’ın kuzeyinde ve Dicle nehrinin doğusunda yer almaktadır. Salahaddin eyaletinin merkezi olan bu şehir, Bağdat’a 124 km uzaklıktadır. Samarra, doğudan Kerkük’e, kuzeyden Neyneva’ya, batıdan el-Anbar eyaletine ve güneyden ise Bağdat’a uzanmaktadır.

Tarihçe

Hicri kameri 221 yılında (836), Abbasi halifelerinden Harun’un oğlu Mu’tasım’ın hükûmeti döneminde, İslam hükûmetinin başkenti Bağdat’tan Samarra’ya taşındı. Samarra hicri 276 yılına kadar da başkent olarak kaldı. Bu intikalin sebebi, Mu’tasım’ın Türkler’den teşkil ettiği büyük ordu olarak gösterilmektedir. Bağdat’ın o kadar askeri barındıracak kapasitesinin olmaması ve şehir hayatına uyum sağlayamayan askeri birliklerin halka sıkıntı yaratması sonucunda Mu’tasım, çözümü onlar için yeni bir şehir kurmakta bulmuş ve bunun için de Samarra’yı seçmiştir. Mu’tasım burayı bayındır hale getirerek Daru’l-Hilafe olarak tanımlamış ve Türk askerlerini de buraya yerleştirmiştir. Samarra Mu’tasım’ın döneminde güç ve bayındırlık noktasında en yüksek düzeye ulaşmış ve oraya saraylar, gezi yerleri, pazarlar, camiler ve büyük yapıtlar inşa edilmiştir. Bu güç ve ihtişam Abbasi halifelerinden Mu’temid’in hükûmeti (hükûmeti: 256 – 279 h.k) dönemine kadar devam etmiş ve en sonunda da Bağdat’ı yeniden başkent yapmıştır.[7]

İki Şii İmam Samarra’da

Ana Madde: İmam Hadi (a.s) ve İmam Hasan Askeri (a.s)

Mütevekkil, hicretin 233. yılında İmam Hadi’yi (a.s) Medine’den Samarra’ya getirtme kararı aldı. Mütevekkil’in, halkın İmam Hadi’ye (a.s) olan ilgisini ortaya koyan raporlardan dolayı onu Samarra’ya çağırttığı belirtilmiştir.[8] Mütevekkil, İmam Hadi’yi (a.s) önce Medine’den Bağdat’a oradan da Samarra’ya getirtmiştir. Orada 20 yıl 9 ay boyunca yaşamış ve Mu’taz’ın hükûmeti döneminde zehirletilerek şehit edilmiş ve yine orada toprağa verilmiştir.[9]

İmam Hasan Askeri de (a.s) babası ile birlikte h. 233/ m. 847 yılında Samarra’ya getirildi ve yaşamının geri kalanını orada sürdürdü.[10] İmam Hasan Askeri (a.s) hicretin 260. yılının Rebiyülevvel ayının birinde hastalandı ve aynı ayın sekizinde 28 yaşında iken Samarra’da vefat etti ve babasının toprağa verildiği eve defnedildi.[11] Tabersi (vefat: 548) şöyle yazmaktadır: Ashabımızın (yani Şia ulemalarının) çoğu, İmam Hasan Askeri’nin (a.s) zehirletilerek öldürüldüğüne inanmaktadır.[12]

Samarra İlim Havzası

Ana Madde: Samarra İlim Havzası

Hicri Kameri 1290 yılının Şaban Ayında, Şia taklit mercilerinden Seyyid Muhammed Hasan Şirazi Samarra’ya göç etti ve orada ilim havzası tesis etti. Bu ilim havzasında Seyyid Hasan Sadr, Seyyid Muhsin Emin, Muhammed Cevad Balagi, Aga Bozork Tahrani gibi büyük alimler yetişti. Tahrim-i Tenbaku (tütün anlaşmasının iptali) fetvası Mirza Şirazi’nin Samarra’daki ikameti zamanında verilmiştir.

Şiaların Çıkışı

Mirza Şirazi’nin hicri 1312 yılında Samarra’da vefat etmesinin ardından, Şialar yavaş yavaş bu şehirden ayrılarak özellikle Irak’ın güneyindeki diğer Şii yerleşim yerlerine; yani Kerbela ve Necef’e göç ettiler. Dolayısıyla Samarra yavaş yavaş Ehlisünnet'in yerleşim yerine dönüştü. Dağılan Baas rejiminin hükûmeti döneminde ise Şiaların bu şehirdeki varlığı yok denecek kadar azalmıştır.

Samarra’daki Abbasi Hükümdarları

Dosya:Samarra Eski.jpg
Samarra'nın Eski Hali

Yarım asırdan fazla bir dönemde Samarra’da hükûmet eden sekiz Abbasi halifesinin isimleri şöyledir:

Samarra’nın Tarihî Eserleri

Samarra Ulu Cami Minaresi – Malviye Minaresi
  • “Camiu’l-Mütevekkil” olarak bilinen Samarra Ulu Camii (Mütevekkiliye Camisi): Abbasi halifelerinden Mütevekkil zamanında inşa edilen bu cami Irak’ın en eski camilerinden birisidir.
  • İmam Hasan Askeri’nin (a.s) evinin zemin katı olan Serdab-ı Mukaddes: Raporlara göre İmam Mehdi (a.f) babasının hayatı döneminde ve ondan sonra defalarca bu mekânda görülmüştür. Bundan dolayı Serdab-ı Gaybet olarak da isimlendirilmiştir.
  • Samarra Ulu Cami Minaresi – Malviye Minaresi: Malviye minaresi Samarra Ulu Cami'nin kuzey tarafında yer almaktadır. Uzaktan bakanların dikkatini üzerine çeken bu minare, yıllar geçmesine rağmen henüz ayaktadır.
  • Mütevekkiliye: Mütevekkil tarafından Samarra’da inşa edilen antik bir kenttir. Günümüzde kalıntıları Samarra’nın kuzeyinden müşahede edilmektedir.
  • Ebu Dulaf Camisi: Bu cami Abbasiler'in komutanlarından olan, Şii inanca sahip Ebu Dulaf Kasım b. İsa adınadır.
  • Samarra Sarayları: Abbasi halifeleri tarafından yapılan ve günümüzde harabeye dönen bu saraylardan geriye sadece duvar ve sütunların kalıntıları kalmıştır.[13]

Samarra’daki Ziyaretgâhlar

İmam Hadi'nin (a.s) Türbesinden Bir Kare
Serdab-ı Gaybet

Askeriyeyn Türbesi

Ana Madde: Askeriyeyn Türbesi

İmam Hadi (a.s) ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) türbelerinin bulunduğu bu mekan, bu şehrin en önemli ziyaretgâhlarından biri sayılmaktadır.

Ana Madde: Askeriyeyn Türbesinin Tahribi

Askeriyeyn Türbesi iki kez teröristler tarafından tahrip edilmiştir. Bu mukaddes türbeye ilk saldırı 22 Şubat 2006’da, ikinci saldırı ise yaklaşık 16 ay sonra; yani 13 Haziran 2007 tarihinde yapıldı. İslam düşmanlarınca yapılan ilk tahrip saldırısında 200 kg'dan fazla TNT kullanılmış ve bunun sonucunda da türbenin kubbesi ve altından minareleri çökmüştür. İkinci terör saldırısında ise altın minareler tahrip olmuştur. Bu terör saldırılarının ardından bu iki İmam’ın mukaddes türbelerinin restorasyonuna yeniden başlanılmıştır.

Serdab-ı Mukaddes

Ana Madde: Serdab-ı Mukaddes

Serdab-ı Gaybet olarak da bilinen bu mekan, İmam Hasan Askeri’nin (a.s) evinin zemin katıdır. Bu mekan günümüzde Askeriyeyn türbesinin kuzeybatısında yer almaktadır. Bu mukaddes mekanın, İmam Hadi (a.s) ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) sıcak yaz aylarında yaşadıkları ve ibadet ettikleri yer olduğu söylenmektedir. Raporlara göre İmam Mehdi (a.f) babasının hayatı döneminde ve ondan sonra defalarca bu mekanda görülmüştür.

Samarra’da Defnolunanlar

  • Şiaların onuncu imamı, İmam Hadi (a.s).
  • Şiaların on birinci imamı, İmam Hasan Askeri (a.s).
  • İmam Zaman’ın (a.f) annesi Nergis Hatun’un kabri Askeriyeyn imamlarının zerihinin içinde ve baş kısımlarında yer almaktadır.
  • İmam Cevad’ın (a.s) kızı ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) halası Hekime Hatun, Askeriyeyn imamlarının ayak kısmında toprağa verilmiştir.
  • İmam Hadi’nin (a.s) oğlu ve İmam Hasan Askeri’nin (a.s) kardeşi Hüseyin b. Ali el-Hadi.
  • İmam Hadi’nin annesi olan Ummu’l-Fazl lakaplı Semane veya Semmane Magribiyye evladının yanında defnedilmiştir.
  • İmam Hasan Askeri’nin (a.s) annesi Susan.
  • Maliki Eşter’in oğlu İbrahim Eşter Nahai’nin kabri Samarra yakınlarındaki Duceyl bölgesindedir.
  • Şia muhaddislerinden Cumeyl b. Derrac, Duceyl bölgesindeki Tarımiyye köyüne defnedilmiştir.
  • Şii muhaddis ve ravilerinden Ebu Haşim Caferi’nin mezarı Askeriyeyn imamlarının zerihinin içinde bulunmaktadır.
  • İbn Sikkit, Ebu Yusuf Yakub b. İshak Ahvazi.
  • Şii Rical alimlerinden Necaşi; Neccaşi 372 yılında dünyaya gelmiş ve 450 yılında da Matîrâbâd (veya Maytere) köyünde vefat etmiştir. Matirabad; Samarre nahiyesinde bulunan bir köyün adıdır.[14]
  • On üçüncü asrın taklit mercilerinden Aga Rıza Hemedani.[15]
  • Zeydu’n-Nar lakaplı Zeyd b. Musa b. Cafer (a.s).[16][17]
  • İmamzade Seyyid Muhammed adıyla bilinen Muhammed b. Ali el-Hadi’nin kabri, Samarra şehrine 45 km uzaklıktaki Beled şehrinde[18] bulunmaktadır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. Mucemu’l-Buldan, c. 3, s. 172 - 173.
  2. Er-Rıhle, c. 1, s. 147.
  3. Er-Rıhle, c. 1, s. 147.
  4. Mucemu’l-Buldan, c. 3, s. 172 - 173.
  5. Movsuatu’l-Atabatu’l-Mukaddese, c. 9, s. 19.
  6. Mucemu’l-Buldan, c. 3, s 172 - 173.
  7. Ma’seri’l-Kubra fi Tarihi Samarra, c. 1, s. 31 ve sonrası; Movsuatu’l-Atabat, c. 12, s. 80 ve sonrası.
  8. İbn Cevzi, Tezkiretu’l-Havas, c. 2, s. 493.
  9. El-Hatib el-Bağdadi, Tarihi Bağdat, c. 12, tahkik: Mustafa Abdulkadir Ata, Beyrut, Daru’l-Kutubu’l-İlmiyye, 1417 / 1997, s. 56.
  10. Caferiyan, Hayatı Fikri ve Siyasiyi İmamanı Şia, s. 500.
  11. Şeyh Mufid, el-İrşad, s. 510.
  12. Tabersi, İ’lamu’l-Vera bi A’lami’l-Huda, c. 2, s. 131 - 132.
  13. Emakini Ziyareti ve Seyahetiyi Irak, s. 73 - 75. Atabatı Aliyatı Irak.
  14. Sıhhati Serderudi, Gozideyi Simayı Samarra Se Musi, s. 116.
  15. Atabatı Aliyatı Irak.
  16. İbn Babıveyh, s. 494.
  17. İbn Hazm, s. 61.
  18. İhsan Mukaddes, s. 312.

Bibliyografi

  • İbn Babıveyh, Uyunu Ahbaru’r-Rıza (a.s), Kum, 1384 / 1426.
  • İbn Hazm, Cemheretu Ensabi’l-Arab, Beyrut, 1403 / 1983.
  • İhsan Mukaddes, Rahnemayi Emakini Ziyareti ve Seyaheti der Irak, Neşr, Meş’ar, s. 312.
  • Caferiyan, Resul, Hayatı Fikri ve Siyasiyi İmamanı Şia (a.s), Kum, Ensariyan, beşinci baskı, 1381.
  • Movsuatu’l-Atabatu’l-Mukaddese.
  • Mucemu’l-Buldan.
  • Er-Rihle, İbn Batuta.
  • Me’seru’l-Kubra fi Tarihi Samarra.
  • Emakini Ziyareti ve Seyahetiyi Irak.
  • Atabatı Aliyatı Irak.
  • Sıhhati Serderudi, Muhammed, Gozideyi Simayı Samarra Sinayı Se Musi, Meş’ar, Tahran, 1388.