Öncelik: a, kalite: c
linksiz
kategorisiz
navbox'siz
yönlendirmesiz
kaynaksız

Vacip

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

Füru-u Din

Namaz

Farz: Günlük Namazlar • Cuma Namazı • Bayram Namazı • Ayat Namazı • Meyyit Namazı

Müstahap: Gece Namazı • Gufeyle Namazı • Cafer-i Tayyar Namazı • Cemaat Namazı • Zilhicce Ayı Namazı • İmam Mehdi’nin Namazı • Şükür Namazı • Nafile Namazlar


Diğer İbadetler
Oruç • Humus • Zekât • Hac • Cihad • Emr-i Bi'l Ma'rûf Ve Nehy-i Anil Münker • Tevella • Teberra • Fitre Zekatı


Taharet Hükümleri


Abdest • Gusül • Meyyit Guslü • Müstahap Gusüller • Teyemmüm • Necaset • Mutahhirat • Cebire • İstibra


Medeni Hükümler
Vekalet • Vasiyet • Zemanet • Kefalet • İrs


Aile Hükümleri
Evlilik • Muta Nikâhı • Çok Eşlilik • Mehir • Emzirmek • Cinsel İlişki • İstimta • Nüşuz • Boşanma • Cenabet


Yasama Hükümleri
Kazavet • Diyat • Hudud • Kısas


İktisadi Hükümler
Alış Veriş (Bey') • İcare • Borç • Faiz • İstitaet


Diğer Hükümler
Sadaka • Adak • Taklid • Yiyecek ve İçecekler • Vakıf


İlgili Konular
Bulüğ • Fıkıh • Fetva • Ameli Hükümler • Tavzihu'l Mesail
Vacip • Haram • Müstahab • Mubah • Mekruh

Vacip (Arapça: الواجب); İslam dininde bir fıkıh terimi olup, yapılması gerekli ve yapılmaması ilahî azaba ve azarlanmaya neden olan amel ve eylemdir. Vacibin çeşitli kısımları ve farklı kategorileri vardır. En önemli şeri vacipler, füru-u din olan on maddedir.

Tanımı

Vacip, sözlükte lazım, gerekli, vazgeçilmez ve fıkıh teriminde şeri hükmü vucup (farz), yapılması gerekli, terk edilmesi günah ve Allah tarafından kınanmaya neden olmak demektir.[1]

Vucub ile vacibin arasındaki fark şudur; vucup, hükmün kendisidir (beş teklif hükmünden biridir), ancak vacip, vücubun kapsadığı filin kendisidir.

Kısımları

Vacibin çeşitli bölümleri ve kısımları vardır. Kısımlar şunlardan ibarettir:

Vacip Adı Taksimin Ölçü ve Kriteri Tanımı
Mutlak ve Mukayyed Teklifin gerekçesi yönünden Mutlak Vacip: vacip olmasının hiçbir şart ve koşulu olmayan amel.Örneğin abdestin kabul olması için namaza gerek yoktur ama namaz için abdest şarttır.

Mukayyed Vacib: vacip olması bir şeye veya bir şeyin olmamasına bağlıdır. Örneğin hac vazifesini yerine getirmek için mükellefin gerekli koşulları oluşturması gerekir buna istitaat denir yani hac'ın vacip olması buna bağlıdır.

Munaccez ve Muallak Şari’nin emri niteliği yönünden Müneccez Vacib: vacip olması amel vaktiyle birlikte olan örneğin, sabah namazının vaktinin girmesiyle, namaz vacip olur.

Muallak Vacib: Vacip olması amel vaktiyle birlikte olmayan örneğin hac zamanı gelmeden mükellefin gerekli imkanlara ulaşarak(istitaat)hac zamanı geldiğinde hacca gitmesinin ona vacip olması .

Asli ve Tab’i Teklif olma koşulları Yönünden Asli Vacib: şari(kanun koyucu) tarafından direk bu hüküm için oluşturulmuş istenen bir ameldir, örneğin 'namaz kılın' ayetinde olduğu gibi.

Tab’i Vacib: vacip olması, başka bir şeyin talep olunmasından dolayıdır, örneğin hac amelini yerine getirebilmek için mükellefin kendini Kabe ye ye ulaştırması gerekir.

Tayini ve Tahyiri Teklif olma koşulları Yönünden Tayini Vacib: kendi özelliğinden dolayı vacip olmuş ve hiçbir alternatifi olmayan ameldir,örneğin namaz ve oruç gibi.

Tahyiri Vacib: birkaç alternatifi olan amellerden birinin seçilmesinde kişinin serbest ve yetki sahibi olduğu amel.örneğin ramazan orucunu bilerek bozan kişi ya köle azad etmeli ya 60 gün oruç tutmalı yada 60 fakiri doyurmalıdır.[2]

Ayni ve Kifai Mükellef veya Mevzu Yönünden Ayni Vacib: yapılması her bireye vacip olan ve birilerinin yapması ile kişinin boynundan kalkmayan ameldir,örneğin günlük farz namazlar.

Kifai Vacib: bazı mükellefler tarafından yapılması ile başkalarının sorumluluğundan kalkar, örneğin cenaze namazı

Muvakkat ve Gayri Muvakkat Zaman yönünden Muvakkat Vacib: kendisine has bir zaman belirlenen amel, örneğin ramazan orucu

Gayri Muvakkat Vacib: kendisine has bir zamanı olmayan amel,örneğin ölen birinin kaza namazları

Muvass’a ve Muzayyak Fırsat ve olanak yönünden Muvass’a Vacib: yapılması için konulan zaman, yapılmasına yönelik konulan süreden daha fazla olan amel. Günlük namazlar gibi.

Muzayyak Vacib: yapılması için konulan zaman, yapılmasına yetecek kadar süresi olan amel. Oruç gibi.

Taabbudi ve Tevessüli Teklifin yapılması şartına yönelik Tevessüli Vacib: yapılmasında Allah’a yakınlık ve rıza şartı olmayan amel. Namaz için elbisenin yıkanması gibi.(insanın her işinde yakınlık ve rızayı gözönünde tutması beğenilen ve tavsiye edilmiş bir konudur)

Taabbudi Vacib: Yapılması kesinlikle Allah’a yakınlık ve rıza niyetiyle olması gereken amel, örneğin oruç gibi. [3]

Nefsi ve Gayri Teklif Mutaallakının Matlup olma yönünden Nefsi Vacib: vücub olmasının nedeni bizzat kendisindendir ve başka bir vacibin ön koşulu unvanı ile değildir.

Gayri Vacib: başka bir vacibin ön koşulu olduğu için vaciptir. Örneğin namaz için abdest almak gibi.[4]

Meşhur Vacipler

Füru-u Din

İslam dininin en önemli ameli hükümleri, Füru-u Din unvanı ile meşhurdur. Ünlü görüşe göre on tane olan bu hükümler şunlardan ibarettir:

  1. Namaz
  2. Oruç
  3. Hac
  4. Zekât
  5. Hums
  6. Cihat
  7. Emri Bil Maruf (iyiliği emretmek)
  8. Nehyi ani’l münker (kötülükten sakındırmak)
  9. Tevella
  10. Teberra

Elbette öyle anlaşılıyor ki bu on vacibin adlarının anılması, bunlara ayet ve hadislerde üzerinde çok vurgu yapılmasından ve öneminden dolayıdır, yoksa tıpkı yukarıdaki kısımda da görüldüğü gibi füru-u din bu on maddeden ibaret değildir. Alış veriş, izdivaç, kısas, diyat, kazavet… gibi başka yapılması gerekenler de füruu dindir.

Füruu dinin bazıları insanın Allah’la olan ilişkilerini kanun ve ahkâm kalıbında beyan etmekte ve insanın yapması gereken görevlerini önüne sermektedir; namaz, oruç, hac gibi görevler gibi. Bazıları ise insanların birbirleriyle olan ilişkilerini ve insani ilişkilerini ortaya sermektedir. Örneğin hums, emri bil maruf, cihat gibi.[5]

Vacip Namazlar

  • Yolculuk zamanı hariç, 17 rekât olan günlük namazlar. 2 rekât sabah namazı, 4 rekât öğlen namazı, 4 rekât ikindi namazı, 3 rekât akşam namazı ve 4 rekât yatsı namazıdır. Seferde ve yolculukta ise dört rekâtlı namazlar iki rekât olarak kılınır.
  • Ayat namazı. Güneş ve ay tutulması, deprem, gök gürültüsü, şimşek çakması, kara ve kızıl rüzgârların esmesi gibi halkın genelinin korkmasına neden olan doğal afetlerde kılınan bir namaz çeşididir.
  • Baba (ve annenin) kaza namazları, İmamiye fakihlerinin meşhur görüşüne göre büyük oğula vaciptir. Her ne sebeple olursa olsun yaşadığında namazlarını kılmayan ve kaza eden babanın kaza namazları ölümünden sonra büyük oğlu tarafından kaza edilmelidir. Elbette bazı fakihler annenin de kaza namazlarını büyük oğlun kılmasını vacip bilmektedirler.
  • Meyyit namazı, ölmüş Müslüman için definden önce kılınan vacip namazdır.
  • Nezir, adak, yemin ve başka birisi tarafından ücret karşılığı ecir olunmuş vacipler.
  • Cuma namazı.
  • Vacip tavaf namazı.[6]
  • Kaza namazı.

Vacip Oruçlar

  • Ramazan ayı orucu.
  • Kazaya kalmış oruçlar
  • Babanın (veya annenin) kaza orucu
  • İtikafın üçüncü günü orucu
  • Hacda kurban yerine oruç tutmak[7]
  • Nezir ve yeminin kefareti
  • Vacip orucun bilerek yenilmesinin kefareti.


Kaynakça

  1. Bkz. Meliki İsfahani, s. 335; Abdurrahman, c. 3, s. 461.
  2. Meşkini, s. 277.
  3. Meşkini, s. 277.
  4. Ferheng name Usul-u Fıkh, s. 865.
  5. Dairetu’l-Maarif Teşeyyü, c. 2, s. 152.
  6. Tahriru’l-Vesile, c. 1, s. 135.
  7. Bakara, 196. “Kurban kesmeyen kimse hac günlerinde üç, memleketine döndüğü zaman yedi olmak üzere oruç tutar ki, hepsi tam on gündür.”

Bibliyografi

  • Meliki İsfahani, Mücteba, Ferheng Istılahat Usul, birinci baskı, Kum, ş. 1379.
  • Abdurrahman, Mahmut, Mu’cemu’l-Istılahat ve’l-Elfazu’l-Fıkhiyye.
  • Meşkini, Mirza Ali, Istılahatu’l-Usul ve Mu’zemu Ebhasuha, altıncı baskı, Kum, el-Hadi yayınları, k. 1416.
  • Humeyni, Seyyid Ruhullah, Tahriru’l-Vesile, Kum, müessese Matbuat daru’l-ilm.
  • Merkez İttilaat ve Medarik İslami, Ferhengname Usulu Fıkh, Kum, Pejuheşgah Ulum ve Ferheng İslami, ş. 1389.