Öncelik: b, kalite: c
linksiz
kategorisiz
navbox'siz
yönlendirmesiz
kaynaksız

Sadaka

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

Füru-u Din

Namaz

Farz: Günlük Namazlar • Cuma Namazı • Bayram Namazı • Ayat Namazı • Meyyit Namazı

Müstahap: Gece Namazı • Gufeyle Namazı • Cafer-i Tayyar Namazı • Cemaat Namazı • Zilhicce Ayı Namazı • İmam Mehdi’nin Namazı • Şükür Namazı • Nafile Namazlar


Diğer İbadetler
Oruç • Humus • Zekât • Hac • Cihad • Emr-i Bi'l Ma'rûf Ve Nehy-i Anil Münker • Tevella • Teberra • Fitre Zekatı


Taharet Hükümleri


Abdest • Gusül • Meyyit Guslü • Müstahap Gusüller • Teyemmüm • Necaset • Mutahhirat • Cebire • İstibra


Medeni Hükümler
Vekalet • Vasiyet • Zemanet • Kefalet • İrs


Aile Hükümleri
Evlilik • Muta Nikâhı • Çok Eşlilik • Mehir • Emzirmek • Cinsel İlişki • İstimta • Nüşuz • Boşanma • Cenabet


Yasama Hükümleri
Kazavet • Diyat • Hudud • Kısas


İktisadi Hükümler
Alış Veriş (Bey') • İcare • Borç • Faiz • İstitaet


Diğer Hükümler
Sadaka • Adak • Taklid • Yiyecek ve İçecekler • Vakıf


İlgili Konular
Bulüğ • Fıkıh • Fetva • Ameli Hükümler • Tavzihu'l Mesail
Vacip • Haram • Müstahab • Mubah • Mekruh

Sadaka (Arapça: الصدقة) Allah yolunda verilen mala denir. İslam dininde her yoldan kazanç elde etmek caiz olmadığı gibi, malı her yolla harcamak da doğru değildir. Malın harcanmasında İslam’ın teyit ettiği en güzel yollardan birisi malın Allah yolunda verilmesidir. Dolayısıyla Kur’an ayetleri, sadakayı farz ve müstahap olmak üzere ikiye ayırmakta ve onun için bazı şartlar ileri sürmektedir. Sadaka vermek insanın malının azalmasına neden olmadığı gibi malın artmasına ve bereket kazanmasına da neden olur.

Etimoloji

Sadaka, insanın Allah rızası için malını vermesidir. Örneğin zekât bunlardan birisidir, ancak gerçekte sadaka müstahap, ama zekât farzdır.[1] Allah yolunda malın (para) verilmesine “tasadduk” ve verilen mala “sadaka” denir.

Sadakanın Önemi

Tövbe suresinin 104. Ayetinde[2]: ihtiyaç sahibi kullardan bahsedilmiş ve Allah’ın izin ve emri ile bu tür yardımların kabul edildiği belirtilmekte ve gerçekte bu kişiler Allah’ın temsilcileridirler ve bu şekilde onların elleri Allah’ın elleridir de. İslam’ın azamet ve görkemini ortaya koyan bu tabir, en zarif tabirlerdendir ve bu ilahî farizaya teşvik etmenin yanı sıra zekât ve sadaka verildiği zaman edep ve saygının en güzeline uyma uyarısında da bulunmaktadır. Çünkü gerçekte (sadaka) alıcı Allah’tır. Nitekim İmam Seccad’dan (a.s) nakledilen bir rivayette imam (a.s) şöyle buyurmaktadır: “Sadaka kulun eline geçmeden önce Allah’ın eline geçer.”[3]

Sadakanın Kısımları

Sadaka iki kısma ayrılır:

  • Vacip: kişinin bir miktar malını kendine özgü şartlarla müstahak kişilere vermesidir. Örneğin: Zekât, Hums ve Fitre zekâtı.
  • Müstahap: özel bir miktarı olmayan ve bireyin istediği miktarda malını Allah yolunda yoksul ve öksüzlere vermesidir.[4]

Özellikleri ve Şartları

Masumların (a.s)sözleri ve Kur’an-ı Kerim’in ayetlerinden anlaşıldığı kadarıyla sadakanın kendine özgü bazı şartları vardır:

  • Her şeyden önce, sadaka helal, iyi ve sağlam olmalıdır.[5]
  • Sadaka ve infakın gizli olması daha güzeldir.[6]
  • Sadaka ve infak, incitme ve minnetle olmamalıdır.[7]
  • Sadaka ve infak, ihlasla ve halis bir niyetle verilmelidir.[8]
  • Sadaka ve infak, sevdiğimiz ve ilgi gösterdiğimiz mallardan olmalıdır.[9]
  • İnfakta bulunan kişi asla kendisini malın gerçek sahibi olarak görmemeli, aksine kendisini Allah ile halk arasında bir vasıta olarak görmelidir.[10]-[11]

Sadakanın Verilme Yerleri

Allah Teâlâ, Kur’an’da sadakanın yerlerini sekize ayırmıştır[12]:

  1. Yoksullar
  2. Öksüzler
  3. Zekât İşlerinde Çalışan Görevliler: Bundan maksat, zekâtları toplamak, korumak, toplananların hesabını yapmakla görevlendirilmiş kimselerdir. Gerçekte bu, onların ücret ve çalışmalarının karşılığıdır.
  4. Gönülleri İslam dinine ısındırılmak istenen kişilere: Zekât verildiği takdirde kalpleri İslâm dinine ısındırılacak, savaşta veya başka yerlerde Müslümanlara yardım edecek olan kâfirler. Yani İslam’ın amaçları için manevi bir motivasyonu olmayan kişilere belli bir miktarda mal verilerek kalplerinin yumuşatılmasıdır.
  5. Köleleri satın alarak azat etmek.
  6. Borçluların ve hiçbir kusur ve hatası olmadan borç yükünün altına girmiş kişilerin borucunu ödemek.
  7. Allah yolunda harcamak: Yani cami ve dini eğitim yapılan okullar veya şehrin temizliği, yol yapımı geliştirilmesi ve diğer Müslümanların genelinin yararına olan işlerde ve İslam dininin ilerlemesini sağlayacak yerlerde kullanmak.
  8. Yolda kalmışlara, yani yolculuğa çıkmış kişilerin bazı nedenlerden ötürü yolda kalması ve Varmak istediği yere kadar yeterli miktarda mal ve parasının olmaması.[13]

Sadaka Vermenin Niteliği

Yüce Allah sadaka vermeyi belirtmiş, ancak sadaka vermekte bazı yöntemleri beğenmediğini ortaya koymuştur:

  • Daha ilk anından itibaren batıl olan riyanın üzerine sadaka verilmesi
  • Verildikten sonra karşı tarafı inciterek minnet altında bırakması ile sadakanın sevap ve değerinin ortadan kaldırılması

Bu iki sadakanın batıl olmasının nedeni şudur: bu tür sadakalar Allah rızası için verilmemiştir veya eğer verilmişse de kişi halis niyetini koruyamamış ve bunu minnet ve eziyetle batıl etmiştir.[14] Yine Kur’an iki çeşit sadakayı gündeme getirmiş ve her ikisini de övmüştür:

  • Gizli sadaka: insanı riyadan uzak tutar ve fakirin onuru korunmuş olur ve ayrıca fakir zillet ve hafiflik duygusuna kapılmaz. Dinin temeli ihlasa dayandığından yapılan amel her ne kadar halis olursa fazileti de bir o kadar çok olur. Bundan dolayı yüce Allah gizli sadakayı açık ve aleni sadakaya tercih etmiş ve şöyle buyurmuştur: “Sadakayı gizli vermeniz sizin için daha iyidir.”
  • Aşikâr ve Aleni Sadaka: insanları salih amele davet ve teşvik amacıyladır ve yoksul ve öksüzlerin yüreklendirilmesine neden olur. Çünkü toplumda onların haline üzülen ve merhametle yaklaşanların olduğu kanısına varırlar. Yine bu sadaka türü, fakirlerin ümitsizlik ve içlenmelerini ortadan kaldırır.[15]

Sadaka Çeşitleri

Sadaka, gerçek veya tüzel kişiler tarafından başka kişilerin hayır ve çıkarı için verilen bir hediyedir. Sadaka, nakit, hizmet, kullanılmış gereçler veya elbise, oyuncak, gıda, temel ihtiyaçlar, insani yardım, kan, organ nakli gibi insan için zaruri olan yardımlar şeklinde olabilir. Hz. Resulü Kibriya Efendimiz (s.a.a) şöyle buyurmuştur: “Her iyilik sadaka sayılır ve her müminin kendisi, ailesi ve eşi için harcadığı şeyler ve ayrıca onurunu koruyan her şey onun için sadaka yazılır.”[16]

Nelerle sadaka verilmelidir sorusuna Kur’an ve hadisler şöyle cevap vermektedir: Tayyiplerle sadaka verin, yani bireyin helal yoldan kazandığı pak ve helal mallardan verilmeli ve yine değersiz ve düşük şeylerle sadaka vermekten kaçınılmalıdır. Zira sadaka Allah’ın rızasını kazanmak için verilir. Sadakanın bir yanında yoksul ve öksüzler, diğer yanında ise Allah bulunmaktadır. Eğer müminler bu noktalara dikkat etmezlerse, hem Allah’a hem de yoksul ve öksüzlere hakaret etmiş olurlar.[17]

Miktar

Sadaka verildiğinde ılımlı ve ölçülü olmak gerekir. Yani ne sadaka vermekte cimrilik gösterilmeli ne de kendisi için zorluk çıkacak kadar sadaka verilmelidir.[18] Sadakanın en az miktarı, kişinin gücüne bağlıdır. Hatta bazı rivayetlerde bir yudum su bile sadaka sayılmıştır.[19]

Getiri ve Bereketleri

Sadakanın fazilet ve bereketleri hakkında oldukça fazla hadis ve rivayetler bulunmakta ve onun için oldukça bereket ve kazanımdan bahsedilmiştir. Örneğin[20]:

Bela ve Kötü Ölümden Kurtulmak

Belaların def edilmesi, kötü ölümlerden kurtulmak… infakın eserlerindendir. Rivayetlerde buna şu şekilde değinilmiştir: İmam Muhammed Bakır (aleyhi selam) şöyle buyurmuştur: “Sadaka yetmiş belayı ve kötü ölümü defeder. Çünkü sadaka veren kimse kötü bir ölümle asla ölmez.”[21]-[22]

Uzun Ömür

“Sadaka vermek” sarih rivayetlerin beyanı ile insanın ömrünün uzamasına neden olan etkenlerdendir. Hz. Fahri Kâinat Efendimiz (s.a.a) şöyle buyurmaktadır: “Sadaka ve sıla-i rahîm şehirleri abat eder ve ömürleri uzatır.”[23]

Hastalara Şifa

Sadaka ve infakın bir diğer önemli özelliği de hastalara şifa olmasıdır. Masumlardan nakledilen hadislerde bu açıkça söylenmiştir: “Sadaka ile hastalarınızı tedavi edin.” Yine başka hadislerde hastanın kendi eliyle sadaka vermesi müstahap bilinmiştir.[24]

Yoksulluğu Defeder

İslam öğretilerinde bazı şeyler insandan fakirliği uzaklaştırır. Bu konuda İmam Bakır’dan (a.s) şöyle bir rivayet nakledilmiştir: “İyilik ve sadaka fakirliği uzaklaştırır…”[25]

Sadakanın Manevi Eserleri

Kur’an-ı Kerim açısından Allah yolunda kazançlı bir ticaret ve muamele sayılan sadaka, mülk sahibinin rızasını kazanmaya, cennete yol bulmaya, insanı kıyametin korku ve şiddetinden güvende kılmaya ve acılı azaptan insanın kurtulmasına neden olur.[26]

Uğursuzluğu Defeder

Hz. Peygamber Ekrem Efendimiz (s.a.a) şöyle buyurmuştur: “Gününe başlayınca sadaka ver ki o günün uğursuzluğunu senden uzaklaştırsın ve akşam olunca da sadaka ver ki o gecenin uğursuzluğunu senden gidersin.”[27]

Cennetin Garantisi

Müminlerin Emiri Hz. Ali (aleyhi selam) şöyle buyurmaktadır: “Altı grup için cenneti garanti ediyorum. İlki birisinin vermek için bir kenara koyduğu sadaka ve o şekilde ölürse, o kişi cennet ehlidir. Diğer beş grup ise şunlardır: ‘hasta ziyaretinde bulunan, cihatçı, hacca giden, Cuma namazı ve teşyi cenaze yolunda ölerek evlerine dönemeyenler.”[28]

Ayrıca Bakınız

Dış Bağlantılar

Kaynakça

  1. Müfredat-ı Ragıb, c. 1, s. 278.
  2. “Allah'ın, kullarının tevbesini kabul edeceğini, sadakaları geri çevirmeyeceğini ve Allah'ın tevbeyi çok kabul eden ve pek esirgeyen olduğunu hâla bilmezler mi?” Tevbe, 104.
  3. Eyyaşi, Tefsiri Eyyaşi c.2 s. 108.
  4. El-Mizan, c. 2, s. 40.
  5. “Ey iman edenler! Kazandıklarınızın iyilerinden ve rızık olarak yerden size çıkardıklarımızdan hayra harcayın. Size verilse, gözünüzü yummadan alamayacağınız kötü malı, hayır diye vermeye kalkışmayın. Biliniz ki Allah zengindir, övgüye lâyıktır.” Bakara, 267.
  6. “Eğer sadakaları (zekât ve benzeri hayırları) açıktan verirseniz ne âlâ! Eğer onu fakirlere gizlice verirseniz, işte bu sizin için daha hayırlıdır. Allah da bu sebeple sizin günahlarınızı örter. Allah, yapmakta olduklarınızı bilir.” Bakara, 271.
  7. “Ey iman edenler! Allah'a ve ahiret gününe inanmadığı halde malını gösteriş için harcayan kimse gibi, başa kakmak ve incitmek suretiyle, yaptığınız hayırlarınızı boşa çıkarmayın. Böylesinin durumu, üzerinde biraz toprak bulunan düz kayaya benzer ki, sağanak bir yağmur isabet etmiş de onu çıplak pürüzsüz kaya haline getirivermiştir. Bunlar kazandıklarından hiçbir şeye sahip olamazlar. Allah, kâfirleri doğru yola iletmez.” Bakara, 264.
  8. “Allah'ın rızasını kazanmak ve ruhlarındaki cömertliği kuvvetlendirmek için mallarını hayra sarfedenlerin durumu, bir tepede kurulmuş güzel bir bahçeye benzer ki, üzerine bol yağmur yağmış da iki kat ürün vermiştir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisinti düşer (de yine ürün verir). Allah, yaptıklarınızı görmektedir.” Bakara, 265.
  9. “Sevdiğiniz şeylerden (Allah yolunda) harcamadıkça «iyi»ye eremezsiniz. Her ne harcarsanız, Allah onu hakkıyla bilir.” Al-i İmran, 92.
  10. “Allah'a ve Resûlü'ne iman edin. Sizi, üzerinde tasarrufa yetkili kıldığı şeylerden harcayın. Sizden iman edip de (Allah rızası için) harcayan kimselere büyük mükâfat vardır.” Hadid, 7.
  11. Tefsiri, Numune, c. 23, s. 324.
  12. Tevbe, 60.
  13. Tefsiri Numune, c. 8, s. 5.
  14. El-Mizan, c. 2, s. 601.
  15. El-Mizan, c. 2, s. 610.
  16. Mefatihu’l Gayb.
  17. Envaru’l İrfan fi Tefsiri’l Kur’an, c. 4, s. 500.
  18. Tefsiri Numune, c. 2, s. 129.
  19. Tefsiri Etyabu’l Beyan, c. 1, s. 230.
  20. Vesailu’ş Şia, c. 6, s. 257.
  21. Başka bir yerde ise şöyle gelmiştir: “Kendi eliyle sadaka vermek, insanı kötü ölümden korur ve insandan yetmiş çeşit belayı defeder.”
  22. El-Mizan, c. 2, s. 420 ve 433.
  23. El-Mizan, c. 2, s. 420 ve 433.
  24. El-Mizan, c. 2, s. 420 ve 433.
  25. El-Mizan, c. 2, s. 420 ve 433.
  26. El-Mizan, c. 2, s. 420 ve 433.
  27. Mefatihu’l Hayat, s. 552.
  28. Mefatihu’l Hayat, s. 552.

Bibliyografi

  • Kur’an-ı Kerim.
  • Ayetullah Cevadi Amuli, Mefatihu’l Hayat, Merkezi Beyne’l Mileli Neşri İsra, İran, Bahar, ş. 1391.
  • Mekarim Şirazi gözetiminde, Nasır, Tefsiri Numune, c. 27, Daru’l Kutubu’l İslamiyye, Tahran, ş. 1380.
  • Tabatabai, Seyyid Muhammed Hüseyin, el-Mizan, tercüme: Musevi Hamedani, Camiu Müderrisin, Kum, ş. 1374.
  • Daver Penah, Ebu’l Fazl, Envaru’l İrfan fi Tefsiri’l Kur’an, intişar Sadr, Tahran, ş. 1375.
  • İbn Babaveyh, Muhammed bin Ali, Men La Yahzuruhu’l Fakih, c. 2, Camiu Müderrisin, Kum, ş. 1363.
  • Şeyh Hürrü Amuli, Vesailu’ş Şia, Müessese Alulbeyt, Kum, k. 1409.
  • Tayyip, Seyyid Abdulhüseyin, Tefsiri Etyabu’l Beyan, İntişarat İslam, Tahran, ş. 1378.