Mecmeu’l-Beyan Tefsiri

WikiShia sitesinden
(Mecmeu’l Beyan tefsiri sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Mecmeu’l-Beyan fi tefsiri’l-Kur’an
مجمعُ البیان فی تفسیر القُرآن

تفسیر مجمع البیان.jpg


Yazar Allame Fazıl bin Hasan Tabersi
Yayınevi Farklı yayınevleri
Yöntem Tefsir
Dili Arapça
Cilt Sayısı Farsça 30 cilt

Mecmeu’l-Beyan fi tefsiri’l-Kur’an (Arapça: مجمعُ البیان فی تفسیر القُرآن), ünlü Şii âlim ve müfessirlerinden Fazıl bin Hasan Tabersi (ö. 548 k.) tarafından kaleme alınan en önemli Kur’an tefsirlerinden biridir. Şia ve Sünni âlimler tarafından övülen bu tefsir, eski kaynak tefsir kitaplarından biri olarak kabul edilmektedir. Araştırmacılar, Mecmeu’l-Beyan tefsirinin önemini, kapsayıcılığında, konularının sağlamlık ve muhkemliğinde, dakik ve düzenli sıralanışında, açık ve faydalı oluşunda ve görüşleri inceleme ve eleştirisinde insaflı oluşunda yattığını açıklamışlardır.

Bu tefsir; kıraat, i’rab, lügat, düğüm ve sorunların açıklanması, meani ve beyan konularının zikredilmesi, ayetlerin nüzul sebebi, ayetlerin açıklamasında nakledilen rivayetler, kıssa ve hikâyelerin şerh edilerek açıklanması gibi konuları kapsamaktadır. Mecmeu’l-Beyan tefsirinin önemli noktalarından biri, ayetlerin tefsirindeki konuların düzeni ve belirsiz veya uzak ayetlerin birbirleriyle olan bağının açıklanması gibi konularda tenasüp ve orantısına dikkat etmesidir. Bu yönüyle, Şeyh Tabersi ilişkili ilimlere önem veren nadir Şii müfessirlerden biridir.

Müellif Hakkında

Ana Madde: Fazıl bin Hasan Tabersi

Şia’nın müfessir, mütekellim ve fakihlerinden olan Eminu’l-İslam Ebu Ali Fazıl bin Hasan Tabersi, altıncı yüzyılın ünlü âlimlerindendir. Biyografi ve tarih yazarlarının bir çoğu Şeyh Tabersi’nin ilmi makamı ve yüce derecesi hakkında yazarken onu övmüş ve methetmişlerdir. Taberistan’da mı, yoksa Kum ve Save şehirleri arasında yer alan Tefriş ilçesinin Arapçalaşmış hali olan Tebers’de mi dünyaya geldiği hakkında anlaşmazlık vardır. Şeyh Tabersi’nin ilmi ve fikri kişiliği Meşhed ve Sebzevar şehirlerinde kendini göstermiş ve oralarda gelişmiştir. Tedris, talim ve neşir çalışmalarına oralarda devam etmiş ve orada hayatını kaybetmiştir. Kabri şerifleri Hz. İmam Rıza’nın (aleyhi selam) türbesinin yakınında Meşhed kentindedir. Defnedildiği yerden geçen caddeye onun adı verilmiştir.[1]

Şeyh Tabersi toplamda üç tefsir yazmıştır. Bunlar: Mecmeu’l-Beyan, Cevamiu’l-Cami ve el-Kafiu’ş-Şafi’dir. Bu tefsirlerden en ünlüleri ve kapsamlı olanı Mecmeu’l-Beyan tefsiridir. Bu tefsirin özet ve hülasası ise el-Kafiu’ş-Şafi’dir. Cevamiu’l-Beyan tefsirinin önsözünde nakledildiği üzere, Mecmeu’l-Beyan ve el-Kafiu’ş-Şafi tefsirlerini yazdıktan sonra, Zemahşeri’nin “Keşşaf” tefsirini görür ve Zemahşeri’nin edebi, belaği ve akli eğilimlerine hayran kalır. Bunun üzerine Keşşaf’ın etkisi ile onun yöntemi ile Mecemeu’l-Beyan tefsirinden daha edebisi olan bu tefsirini yazar.[2]

Tefsirin Yazılma Nedeni

Tefsir İlmi
Önemli Tefsirler

Şia Açısından:

Ehli Sünnet Açısından:

Tefsir Yöntemleri

Tefsir Kısımları
Tefsir Kavramları

Bazı tarihçiler, Allame Tabersi’den naklettiklerine göre, Allame Tabersi, bu tefsiri yazmasının nedenini açıklamıştır. Anlatılan bu hikâyeye göre, Allame Tabersi, bir gün kalp krizi geçirir. Bunun üzerine öldüğünü sanan ailesi onu defneder. Allame Tabersi, kabirde kendisine gelir ve eğer Allah Teâlâ onu kabirden sağlam bir şekilde dışarı çıkarırsa bir Kur’an tefsiri yazacağına dair bir adakta bulunur. O gece, kefenini çalmak için oraya gelen hırsız kabri açtığında Allame dışarı çıkar. Daha sonra bu tefsiri yazarak nezrini yerine getirir.

Bu hikâye ilk olarak Merhum Efendi tarafından “Riyazu’l-Ulema” kitabında nakledilmiştir.[3] Merhum Şeyh Tabersi’nin altıncı yüzyıl ulemalarından, Merhum Efendi’nin ise on ikinci yüzyıl ulemalarından olduğu göz önünde bulundurulduğunda bu hikâye bir senede ihtiyaç duyar. Ancak Merhum Efendi, bu hikâyeyi anlatırken herhangi bir senede işaret etmemiştir. Öte yandan Muhaddis Nuri, bu hikâyenin Riyazu’l-Ulema’dan önce hiçbir yerde nakledilmediğini tasrih etmiştir.[4]

Tefsir Hakkında

Bu tefsir; kıraat, i’rab, lügat, düğüm ve sorunların açıklanması, meani ve beyan konularının zikredilmesi, ayetlerin nüzul sebebi, ayetlerin açıklamasında nakledilen rivayetler, kıssa ve hikâyelerin şerh edilerek açıklanması gibi konuları kapsamaktadır. Bu tefsir, Şeyh Tusi’nin “Tibyan” tefsirinin oldukça etkisinde kalmıştır. Şu farkla ki Allame Tabersi, konuları sınıflandırıp bölümlere ayırırken daha iyi ve daha kolay bir yöntem izlemiştir. Her kim tefsirin hangi yerine ilgi duyacak olursa çok kolay bir şekilde orada edebiyat, kıraat ve tefsirini bulabilir. Mecmeu’l-Beyan, tematik ve mevzu tartışmalara girmemiş ve Ehlisünnet müfessirlerinin görüşlerini naklederek âlimce yöntemlerle o görüşleri tenkit etmiştir.[5]

Mecmeu’l-Beyan tefsirinin önemli noktalarından biri, ayetlerin tefsirindeki konuların düzeni ve belirsiz veya uzak ayetlerin birbirleriyle olan bağının açıklanması gibi konularda tenasüp ve orantısına dikkat etmesidir. Bu yönüyle, Şeyh Tabersi ilişkili ilimlere önem veren nadir Şii müfessirlerden biridir.[6]

Tefsirin Eğilim ve Metodu

Mecmeu’l-Beyan tefsiri, tam bir edebi tefsirdir.[7] Allame Tabersi’nin bu tefsirdeki metodu, ilk olarak her surenin bir takım ayetlerini nakletmekte, ilim ve marifet perspektifiyle farklı başlıklar altında ayetleri inceleyerek ele almaktadır. Ayetleri ilk önce kıraat açısından değerlendirmekte ve kıraat farklılıklarına değinerek kıraatler arasında (hüccet başlığı altında) hüküm vermektedir. Daha sonra sözlük anlamına ve lügat açısından zor olanları açıklamakta ve i’rab açısından gerekli değerlendirmesini yaptıktan sonra ayetlerin nüzul sebebini beyan etmektedir. Sonra o kategorideki ayetlerin açıklanmış ve düzeltilmiş anlamlarını ortaya koyarak sureler arasındaki “nazım” ve “düzeni” belirtmektedir.

Bu metot ve sınıflandırma, okuyuculara doğal olarak bu sayfaların birinde yer alan bulmak istediği ve aradığı konuları hızlıca bulmasına olanak tanır ve öteki tefsirlerde olduğu gibi okuyucunun birçok sayfada gezinmesine gerek bırakmamaktadır.[8]

Mecmeu’l-Beyan Tefsirinin Yeri ve Konumu

Mecmeu’l-Beyan tefsiri, İslam dünyasının en önemli ve değerli tefsirlerinden biridir. Şii ve Sünni âlimler bu tefsire önem vermiş ve bu tefsiri kaynak tefsir kitaplarından biri olarak saymışlardır. Ünlü Ehlisünnet âlimi Şeyh Şeltut, bu tefsire yazdığı önsözde şöyle yazmaktadır[9]:

“Mecmeu’l-Beyan, tefsir kitapları arasında eşsizdir. Bu tefsir kapsayıcılığı, konuların ve sınıflandırmaların derinlik ve içeriği ile öneme ve ayrıcalığa sahiptir. Ondan önceki tefsirler arasında eşsiz ve ondan sonrakiler arasında nadirlerdendir.”

Mecmeu’l-Beyan tefsirinin önemi, kapsayıcılığında, konularının sağlamlık ve muhkemliğinde, dakik ve düzenli sıralanışında, açık ve faydalı oluşunda ve görüşleri inceleme ve eleştirisinde insaflı oluşunda yatmaktadır.[10]

Neşr ve Tercüme

Mecmeu’l-Beyan tefsiri, şu ana kadar Mısır, Beyrut ve Tahran’da çeşitli defalar basılmıştır. Tüm bu baskılara değinmenin imkânı yoktur, ancak bunlar arasında en iyilerinden birisi Tahran’da baskısı yapılmış ve edebi, tarihi, tefsiri, kelami ve itikadi faydaları bulunan Allame Ebu’l-Hasan Şa’rani tarafından incelenerek dipnot düşülen baskısıdır. Bu baskıda müellifin biyografisi, tefsir ilmi ve tabakaları hakkında açıklamalarda bulunulmuştur.[11]

  • Ebu’l-Hasan Şa’rani tarafından telif edilen Tahran’da Mektebetu’l-İlmiye tarafından hicri 1338 yılında basılmış baskı.
  • Şeyh Mahmut Şeltut tarafından önsöz yazılan Kahire’de Daru’t-Takrib beyne’l-Mezahibi’l-İslamiye tarafından 12 cilt olarak basılmış baskı.
  • Beyrut’ta Daru İhyau’t-Turas el-Arabi tarafından 5 cilt olarak baskısı yapılmış baskı.

Mecmeu’l-Beyan tefsiri, bir grup tarafından şemsi 1350 ila 1356 yılları arasında 30 cilt olarak Farsça’ya tercüme edilmiştir. Bu baskısından sonra yeni baskıları yapılmıştır.[12]

10 Ciltlik Baskısındaki Surelerin Sıralaması
Cilt Sureler Cilt Sureler
Birinci Fatiha Suresi ve 182. ayetine kadar Bakara Suresi Altıncı Ra'd, İbrahim, Hicr, Nahl, İsra, Kehf، Meryem
İkinci Bakara Suresi'nin devamı ve Al-i İmran Suresinin sonu Yedinci Ta-ha, Enbiya Suresi, Hac, Muminun, Nur, Furkan, Şuara, Neml، Kasas
Üçüncü Nisa, Maide Sekizinci

Ankebut, Rum, Lokman, Secde, Ahzab, Sebe', Fatır, Yasin, Saffat, Sad, Zümer, Gafir

Dördüncü En'am, A'raf, Enfal Dokuzuncu Fussilet Sonuna kadar Saf
Beşinci Tövbe, Yunus, Hud, Yusuf Onuncu Cuma Suresi ve sonuna kadar Kur'an

Kaynakça

  1. İyazi, Şinaht Name Tefasir, s. 239.
  2. İyazi, Şinaht Name Tefasir, s. 240.
  3. Riyazu’l-Ulema, c. 2, s. 358.
  4. Müstedreku’l-Vesail ve Mustenbitu’l-Mesail, el-Hatime, c. 3, s. 70.
  5. İyazi, Şinaht Name Tefasir, s. 240.
  6. İyazi, Şinaht Name Tefasir, s. 240.
  7. Mecmeu’l-Beyan, c. 1, s. 11.
  8. Hurremşahi, Kur’an Pejuhi, s. 137, 138.
  9. İyazi, Şinaht Name Tefasir, s. 240.
  10. İyazi, Şinaht Name Tefasir, s. 240.
  11. İyazi, Şinaht Name Tefasir, s. 240.
  12. İyazi, Mecmeu’l-Beyan, Der Danışname-i Kur’an ve Kur’an Pejuhi, c. 1, s. 751.

Bibliyografi

  • İyazi, Seyyid Muhammed Ali, Şinaht Name Tefsir, Nikahi icmali be 130 tefsir berceste-i ez müfessiran Şia ve Ehlisünnet, Kum, Kitabu Mubin, 1378.
  • Hurremşahi, Bahattin, Kur’an Pejuhi, Tahran, İlmi Ferhengi, 1389.
  • Danışname Kur’an ve Kur’an Pejuhi, Bahattin Hurremşahi baskısı, Tahran, Dustan-Nahid, 1377.