Bey'atu'r Rıdvan

WikiShia sitesinden
(Rıdvan Biatı sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
İslam
Allah (1).png

Rıdvan Biati veya Şecere Biati (Arapça: ‎بيعة الرضوان); Hicri kameri 6. yılda bir grup sahabenin Hudeybiye antlaşmasından önce ve Mekke yakınlarında Hz. Resulü Ekrem’e (s.a.a) yeniden biat ettiği hadisedir. Fetih Suresinin 18. ayetinde bu vakıaya değinilmiş ve Bey'atu’r Rıdvan (Rıdvan biati) ve Şecere biati adı da bu ayetten alınmıştır.

Ehlisünnet, bu ayetteki biat edenlerden ilahi rızayetin kayıtsız-şartsız ve ebedi olduğuna inanmaktadır ve bundan dolayı o hadisede hazır bulunan bütün sahabeye özel saygı duymaktadırlar. Ama Şialar ayette zikri geçen ilahi rızayetin o günde yapılan fedakarlık ve biatten kaynaklandığına ve o rızayetin devamının da Allah Resulüne (s.a.a) itaatte devamlılığa bağlı olduğuna inanmaktadır.

Kur’an’da Rıdvan Biati

Fetih suresinin 18. ayetinde bu konuya değinilmiş ve Rıdvan biati (Beyatu’r Rıdvan) ve Şecere biati adı da bu ayetten alınmıştır:

لقد رضی اللّهُ عن المؤمنینَ اِذْ یبایعونَکَ تَحتَ الشجرة فَعَلِمَ ما فی قُلوبِهم فَأَنْزَلَ السَّکینة علیهم
(Tercüme: Allah, ağacın altında sana biat ederlerken müminlerden razı olmuştur. Gönüllerinde olanı (imanlarını ve samimiyetlerini) bilmiş de üzerlerine güvenini indirmiş.)

Hudeybiye Antlaşması

Hicretin altıncı yılında Hz. Peygamber (s.a.a) yanlarında sadece kılıcı olan Medine halkından bin dört yüz ve bin altı yüz arasında sahabe ile umre ibadeti için Mekke’ye doğru yola çıktı.[1]

Mekke’nin bir konak (yaklaşık 24 km) ve Medine’nin dokuz konak uzağındaki Hudeybiye köyüne ulaşınca[2] Müşrikler onların yolunu keserek Mekke’ye gitmelerine engel oldular.

Resulullah (s.a.a) ilk olarak, kimseyle savaşmak istemediklerini ve yalnızca umre için geldiklerini Mekke’nin ileri gelenlerine bildirmesi için Hiraş b. Ümeyye’yi Mekke'ye gönderdi. Ancak Mekkeliler peygamberin devesini öldürdüler. Hiraş'ı da öldürmek istediler, ama bazılarının buna engel olması üzerine, o geri döndü.

Bu defa Hz. Peygamber (s.a.a) onlara Osman b. Affan'ı gönderdi. Osman’ın geri dönmesi gecikince Mekke halkının Osman’ı öldürdüğü söylentisi yayıldı.

Osman b. Affan’ın öldürüldüğü söylentilerinin yayılmasından sonra Allah Resulü (s.a.a) ashabını bir araya topladı ve onlar da canları pahasına Resulü Ekrem’e (s.a.a) biat ettiler. Bu biat Semure adındaki bir ağacın altında gerçekleşti.

Sonraları Osman’ın öldürülmediği anlaşıldı[3] ve Mekke’den gelen elçiler Hudeybiye’de Hz. Muhammed (s.a.a) ile sulh ettiler. Bu anlaşma sonunda Peygamber ve ashabının geri dönmesi ve ziyaret için Mekke’ye gelecek yıl gelmeleri kararlaştırıldı.[4]

Biat Alınması

Osman b. Affan’ın üç gün gecikmesi, öldüğü söylentilerinin yayılmasına neden oldu.[5] Bir ağacın altında oturmakta olan Allah Resulü (s.a.a) bu söylentiyi duyunca[6] halkı biate çağırdı.[7] Bu nedenle bu biat Şecere biati olarak da isimlendirilmiştir.

Orada bulunanlar arasında sadece devesinin arkasına saklanan Ced b. Kays biat etmedi.[8] İlk biat edenin kim olduğu noktasında ise Cabir Ensari’den ilk biat edenin İmam Ali (a.s) olduğu ve ardından Ebu Sinan Abdullah b. Veheb Esedi ve ondan sonra da Salmanı Farisi’nin biat ettiği nakledilmiştir.[9] Bazıları da ilk biat eden olarak Abdullah b. Ömer[10] veya Ebu Sinan[11] (Sinan)[12] b. Veheb Esedi’nin adını zikretmiştir. Bu biat hadisesinde ikinci halife Ömer’in herkesten sonra biat ettiği nakledilmiştir.[13]

Biatın İçerik ve Getirileri

Hz. Resulü Kibriya’nın (s.a.a) beraberindekiler Kureyş’in olası eylemleri karşısında Allah Resulünü (s.a.a) yalnız bırakmayacaklarına ve onlara karşı mücadele edeceklerini taahhüt ettiler.[14] Bazıları bu anlaşmanın içeriğindeki mücadelenin sınırlarını hayatları pahasına kadar bilmiş[15] ve bazıları da mücadelenin sınırlarını taahhütte bulunanlarının güçleri miktarıyla sınırlandırmıştır.[16] Muhtemelen Resulü Kibriya (s.a.a) Ensar’dan bazılarının Uhud savaşından kaçmasıyla yaşanan acı deneyimin bir daha tekrarlanmamasını istemiştir. Bukeyr b. Eşec’den nakledildiğine göre, halk ölümüne biat etmiş; ama Allah Resulü (s.a.a) gücünüz yettiği kadar (biat edin veya taahhütte bulunun) diye buyurmuştur.[17]

Peygamberin (s.a.a) Kureyş tarafından gelebilecek olası bir tehlikeye karşı koymak için beraberindekileri organize etmedeki zamanlı tedbiri ve aynı şekilde Ensar’dan bazılarının Uhud savaşından kaçmasıyla yaşanan acı deneyimin bir daha tekrarlanmasının önüne geçmesi, büyük başarıları beraberinde getirdi. Biat olayının yayılmasıyla dehşete kapılan müşrikler, Osman ve Müslümanlardan bazılarının dönüşü[18] ve elçiler gönderilmesinden sonra uzlaşma yoluna gittiler.[19] Böylece bu hadise de Hudeybiye antlaşmasıyla sonuçlandı.

Biat Edenlerle İlgili Farklı Görüşler

Bey'atu'r Rıdvan Mescidi

Ehlisünnet'ten bazıları, bazı zayıf rivayetlere istinatta bulunarak bu ayetteki ilahi rızayetin ebedi olduğunu ispatlamaya çalışmışlardır. Hz. Peygamber’den (s.a.a) naklettikleri bir rivayette onlar (biat edenler) yeryüzünün en hayırlı sakinleri bilinmiş[20] ve başka bir zayıf rivayette de onlardan hiçbirisinin cehenneme girmeyeceği belirtilmiştir.[21]

Ancak Şialar ayetin kendisine ve Ehlisünnet'in bazı kaynaklarına istinaden, ayette zikri geçen ilahi rızayetin (Allah, ağacın altında sana biat ederlerken müminlerden razı olmuştur) o günde yapılan fedakârlık ve biatten kaynaklandığına inanmaktadır. Zira ayette Allah’ın bu fertlerden rizayetinin nedeni de (ağacın altında sana biat ederlerken) hemen zikredilmiştir. Bu ilahi rızayetin devamı da onların Allah Resulüne (s.a.a) itaat etmedeki sebatlarına bağlıdır. Oysaki tarih orada biat eden bazıları hakkında farklı yargılarda bulunmuştur.

Şeyh Tusi (r.a) şöyle yazmaktadır: Allah Teala, ağacın altında Hz. Peygamberle (s.a.a) ahitleşen ve mümin olan kimselerden biat zamanı razı idi,[22] ancak sonraları ahitlerini bozanlar ve yoldan sapanlar, ilahi rıza dairesinden çıkacaklardır.[23]

Fetih suresinin 10. ayeti Allah Resulü ile yapılan biati Allah’la yapılan biat olarak tanıtmakta, ama Allah Resulü (s.a.a) ile biatlerini bozanların ziyan ve hüsrana uğradığından da haber vermekle birlikte büyük mükafatın sadece Hz. Resulü Kibriya (s.a.a) ile ahitlerine bağlı kalanlara verileceğine inanmaktadır.

اِنَّ الَّذینَ یبایعُونَکَ اِنَّما یبایعونَ اللّهَ یدُ اللّهِ فَوقَ اَیدیهِم فَمَن نَکَثَ فَاِنَّما ینکُثُ عَلی نَفسِهِ ومَن اَوفی بِما عهَدَ عَلَیهُ اللّهَ فَسَیؤتیهِ اَجرًا عَظیماً
Tercüme: “Şüphesiz, sana biat edenler, gerçekte Allah'a biat etmektedirler. Allah'ın eli (kudreti) onların ellerinin üstündedir. Artık kim ahdini bozarsa, ancak kendi aleyhine bozar. Kim de Allah ile olan ahdine vefa gösterirse, (bilsin ki,) Allah ona pek yakında büyük bir mükâfat verecektir.” (Fetih Suresi - 10)

İbn Hacer (Ehlisünnet'in ileri gelenlerinden) Ala b. Müseyyib’den ve o da babasından şöyle nakletmektedir: Bera b. Azib’le karşılaştığımda şöyle dedim: Ne mutlu sana ki Hz. Peygamberle (s.a.a) birlikte idin ve ağacın altında ona biat ettin! Bera b. Azib şöyle dedi: Ey kardeşimin oğlu! Sen bizim ondan sonra ne yaptığımızı bilmiyorsun![24]

Mescit İnşası

Orada biat edenler daha sonraları Şecere ashabı olarak tanındı. Bu biatin gerçekleştiği yerde de bir mescit bulunmaktaydı.[25]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. İbn Sa’d, c. 2, s. 95; Taberi, c. 2, s. 620 – 621; Ebu’l Futuh Razi, c. 17, s. 337.
  2. Yakut Hamevi, c. 2, s. 222.
  3. İbn Sa’d, c. 2, s. 95 - 97; İbn Hişam, c. 2, s. 781 – 782; Taberi, c. 2, s. 631 – 632; Hasan İbrahim Hasan, c. 1, s. 127; Ebu’l Futuh Razi, c. 17, s. 336 - 337.
  4. İbn Sa’d, c. 2, s. 95 - 97; İbn Hişam, c. 2, s. 781 – 782; Taberi, c. 2, s. 631 – 632; Hasan İbrahim Hasan, c. 1, s. 127; Ebu’l Futuh Razi, c. 17, s. 336 - 337.
  5. Camiu’l Beyan, c. 26, s. 111.
  6. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 3, s. 315.
  7. Camiu’l Beyan, c. 26, s. 111.
  8. Camiu’l Beyan, c. 26, s. 112; Et-Tekmil ve’l İtmam, s. 389.
  9. Biharu’l Envar, c. 38, s. 217; Menakıb, c. 1, s. 303.
  10. El-Maarif, s. 162.
  11. Camiu’l Beyan, c. 26, s. 112; Ed-Durru’l Mensur, c. 7, s. 523.
  12. Et-Tabakat, c. 2, s. 77; el-Meğazi, c. 2, s. 603.
  13. Fethu’l Bari, c. 7, s. 579.
  14. Camiu’l Beyan, c. 26, s. 110.
  15. Mecmeu’l Beyan, c. 9, s. 176; ed-Durru’l Mensur, c. 7, s. 522; Ensabu’l Eşraf, c. 1, s. 441.
  16. Es-Siretu’n Nebeviyye, c. 3, s. 315; Camiu’l Beyan, c. 26, s. 112.
  17. Camiu’l Beyan, c. 26, s. 112.
  18. Ruhu’l Meani, c. 26, s. 162.
  19. El-Meğazi, c. 2, s. 604.
  20. Sahihu’l Buhari, c. 5, s. 75.
  21. Fethu’l Bari, c. 7, s. 562; ed-Durru’l Mensur, c. 7, s. 523.
  22. Et-Tibyan, c. 9, s. 328.
  23. Biharu’l Envar, c. 38, s. 218 - 220.
  24. Fethu’l Bari, c. 7, s. 571.
  25. İbn Sa’d, c. 2, s. 99 - 101.

Bibliyografi

  • Kur’an-ı Kerim.
  • İbn Sa’d, et-Tabakatu’l Kubra, Beyrut, 1405 / 1985.
  • İbn Hişam, es-Siretu’n Nebeviyye, tahkik: Suheyl Zekkar, Beyrut, 1412 / 1992.
  • Hüseyin b. Ali Ebu’l Futuh Razi, Rovzu’l Cenan ve Ruhu’l Cinan fi Tefsiri’l Kur’an, tahkik: Muhammed Cafer Yahki ve Muhammed Mehdi Nasih, Meşhed, 1365 – 1375.
  • Hasan İbrahim Hasan, Tarihu’l İslam: es-Siyasi ve’d Dini ve’s Sekafi ve’l İçtimai, c. 1, Kahire, 1964, baskı ofset, Beyrut.
  • Muhammed b. Cerir Taberi, Tarihu’t Taberi, Tarihu’l Umem ve’l Muluk, tahkik: Muhammed Ebulfazl İbrahim, Beyrut, 1382 – 1387/ 1962 – 1967.
  • Yakut Hamevi, Mucemu’l Buldan, tahkik: Ferdinand Wüstenfeld, 1866 – 1873, baskı ofset, Tahran, 1965.

Dış Bağlantılar