Hafsa bint Ömer bin Hattab

WikiShia sitesinden
(Hafsa binti Ömer b. Hattab sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Hafsa binti Ömer b. Hattab (Arapça: حفصة بنت عمر بن الخطاب ; b. 5-h. 45) İslâm peygamberi Hz. Muhammed'in (s.a.a) eşi, Ömer b. Hattab'ın kızıdır. Kocası Huneys b. Huzafe el-Ensari'nin, hicrî 3. yılda Bedir Savaşı'ndan sonra ölmesi üzerine dul kalmış, babası Ömer b. Hattab'ın girişimi ile Hz. Resulü Ekrem (s.a.a) ile evlenmiştir. Nakledilen tarihi rivayetlere göre o ve Aişe, Hz. Peygamber Efendimizin çokça incinip kırılmasına neden olmuştur. Ayrıca Tahrim Suresinin ilk ayetleri bu ikisi için nazil olmuştur. Hafsa’nın, Aişe ile birlikte zamanın imamı, Hz. Ali’ye (aleyhi selam) başkaldırdığı ve isyana giriştiği Cemel savaşına katılma kararı aldığı, ancak kardeşi Abdullah’ın araya girmesiyle bundan vazgeçtiği kayıtlıdır. Hafsa, Hz. Peygamber Efendimizden (s.a.a) daha çok hac, evlilik ve oruç hakkında rivayetler nakletmiştir.

Yaşamı

Hafsa, ikinci halife Ömer b. Hattap ve ünlü sahabe Osman b. Maz'un’un kız kardeşi Zeyneb’in kızıdır.[1] Hz. Resulullah’ın (s.a.a) Bi’setinden (Peygamberlik) 5 yıl önce (Kabe’nin yenilendiği yıl) dünyaya gelmiştir.[2]

Hafsa, hicretten önce Huneys b. Huzafe Sehmi Ensari ile evlenmiş[3] ve hicret sırasında kocası Huneys ile birlikte Medine’ye yerleşmiştir.[4] Huneys, hasta olmasına rağmen Bedir savaşına katılmış[5] ve savaştan bir süre sonra ölmüştür.[6]

Hz. Resulullah’la Evliliği

Ana Madde: Hz. Peygamberin Eşleri

Hafsa, kocasının ölümünden sonra, hicretin üçüncü yılı Şaban ayında Uhud savaşına iki ay[7] veya üç ay kala[8] Hz. Resulullah’la (s.a.a) evlenmiştir.[9] Bazı tarihi kayıtlarda nakledildiğine göre Hafsa, Hz. Peygamber Efendimiz ile (s.a.a) evlenmeden önce Ebu Bekir ve Osman b. Affan da onunla evlenmek istemiştir. Ancak bu rivayetlerin doğruluğunda kuşkular vardır.[10] Yine başka kayıtlara göre Hafsa'nın babası Ömer b. Hattab, dul kalan kızı için Müslümanların ileri gelenlerinden uygun bir eş aramış, Ebu Bekir ve Osman b. Affan'a, bu yönde teklifte bulunmuş, ancak onlardan müspet bir cevap alamamıştır. Sonra Hz. Peygamber Efendimizle evliliği gündeme gelmiştir. Hz. Resulü Kibriya (s.a.a) Hafsa’nın mehrini 400 dirhem olarak belirlemiştir.[11]

Hafsa, Hz. Resulü Ekrem’in (s.a.a) emri ile cahiliyet döneminde okuma yazma bilen Abdullah Adeviye’nin kızı Şifa’dan yazma dersi almıştır.[12]

Hz. Peygamberi İncitip Üzmesi

Nakledilen tarihi rivayetlere göre Hafsa ve Aişe, Hz. Peygamber Efendimizin çokça incinip kırılmasına neden olmuştur. Ayrıca Tahrim Suresinin ilk ayetleri bu ikisi için nazil olmuştur.[13] Bundan dolayı Hz. Resulü Ekrem Efendimiz (s.a.a) Hafsa’yı talak vererek boşamış[14], ancak sonradan tekrar ona rücu etmiştir.[15]

Bazı tarihi rivayetlerde Hz. Resulullah (s.a.a) Hafsa’ya talak verme kararı almış, ancak Hz. Cebrail (a.s) onu bu işten sakındırmıştır.[16] Hafsa’ya talak verilmesi ve sonradan tekrar ona rücu edilmesinin de Cebrail’in (a.s) tavsiyesi üzerine olduğu rivayetler de bulunmaktadır.[17] Bu rivayetler daha çok Ehli Hadis ve Hanbelilerin kaynaklarında yaygın olarak belirtilmiş ve doğruluğunda kuşkular vardır.[18]

Hz. Resulullah’ın Hastalığı ve Namaz İçin Birisinin Tayin Edilmesi

Hafsa ve Aişe, Hz. Fahri Kainat Efendimizin (s.a.a) hastalandıktan sonra namaz kıldırması için yerine Hz. İmam Ali’yi görevlendireceğini anladığında, her ikisi de babalarının yanına gitmiş ve babalarını camiye getirmişlerdir.[19]

Osman Dönemi

Hafsa, Osman b. Affan’ın halifeliği döneminde kendisine büyü yaptığını ileri sürdüğü kölesinin öldürülme emrini vermiş, bu da Osman’ın rahatsız olmasına neden olmuştur.[20]

Denildiğine göre Hafsa, Kur’an’ın derleme işiyle meşgul olan Mushaf katibine Bakara Suresinin 238. Ayetine ulaştıklarında kendisine haber vermelerini ve kendisinin söyleyeceği şekilde yazmalarını istemiştir.[21]

Ebu Bekir’in hilafeti döneminde tedvin edilen Kur’an, Ebu Bekir’den Ömer’e, ondan da vasiyeti üzerine Hafsa’ya kalmıştı. Osman Kur’an’ın nihai şeklinin verildiği derleme sırasında Hafsa’daki Kur’an’ı ondan ödünç almış ve çalışma bittikten sonra tekrar Hafsa’ya iade etmiştir.[22]

Cemel Savaşı

Hafsa’nın yaşamında altı çizilmesi gereken noktalardan birisi de Aişe, Talha ve Zübeyr’in, zamanın imamına karşı huruç ederek Cemel savaşına giriştiklerinde onun da bu yönde karar aldığı, ancak kardeşi Abdullah b. Ömer tarafından vazgeçirildiği konusudur.[23]

Hz. Ali (a.s) ve ordusu Zikar’a vardıklarında, Aişe, Hafsa’ya bir mektup yazarak Hz. Ali ve ordusunun kuşatma altına alındığını yazmıştır. Hafsa da buna oldukça sevinmiş ve Teym oğulları ve Adiyy oğulları kavimlerinin çocuklarını toplayarak, kendi kölelerine (cariyelerine) defler vermiş ve çalıp, oynayıp eğlenmelerini istemiştir. Hafsa’nın bu çirkin yaklaşımı, Hz. Resulü Kibriya Efendimizin (s.a.a) değerli eşlerinden Ümmü Seleme’nin kulağına gitmiş ve çok rahatsız olmasına neden olmuştur. Hz. Ali’nin kızlarından Ümmü Gülsüm, Ümmü Seleme validemiz adına gizlice eğlence meclisine gitmiş ve Hafsa’yı kınamıştır. Bunun üzerine Hafsa yaptıklarından utanmış ve eğlenmekten vazgeçmiştir.[24]

Sünniler Nezdindeki Yeri

Ehlisünnet kitaplarında Hafsa, Hz. Peygamber Efendimizden (s.a.a) daha çok hac, evlilik ve oruç hakkında rivayetler nakletmiştir.[25] Kardeşi Abdullah b. Ömer, Abdullah b. Safvan Cemehi ve Amr b. Rafi ondan hadisler nakletmiştir.[26] Baki b. Mahled, kendi müsnedinde ondan altmış hadis nakletmiştir.[27]

Yine Ehlisünnet fıkıh kitaplarında onun yaptığı fıkhi içtihatlardan bazı örnekler verilmiştir.[28]

İbni Ebi Tahir (İbni Tayfur)[29], Hafsa’dan nakledilen iki hutbeyi nakletmiştir.[30] İbni Şehraşub[31], Hafsa’dan Hz. Fatıma’nın (s.a) övgüsünün yapıldığı bir şiir nakletmiştir.

Ölümü

Hafsa b. Ömer’in ölümünün ne zaman gerçekleştiği konusunda görüş ayrılıkları bulunmaktadır.[32] Bazıları hicretin 27. Yılında[33], bazıları 41. Yılında[34] olduğunu belirtmiş, ancak İbni Sa’d[35] ve Zübeyr b. Bekkar[36] gibi tarihçilerin çoğuna göre, hicretin 45. Yılında ölmüştür. O dönem Medine emiri olan Mervan bin Hakem tarafından cenaze namazı kılınmış[37] ve Baki mezarlığına defnedilmiştir.[38]

Kaynakça

  1. Tabakatu’l-Kubra, c. 8, s. 81; Ensabu’l-Eşraf, c. 2, s. 54; Taberani, c. 23, s. 186.
  2. Tabakatu’l-Kubra, c. 8, s. 81; Harrat, s. 12, 15.
  3. Tabakatu’l-Kubra, c. 8, s. 81.
  4. Ensabu’l-Eşraf, c. 2, s. 54.
  5. Tabakatu’l-Kubra, c. 8, s. 81; İbni Kuteybe, s. 135, Huneys’in bu süreden daha fazla yaşadığını yazmıştır.
  6. Zübeyr b. Bakkar, s. 39; İbni Kuteybe, s. 158; Belazuri, c. 2, s. 54.
  7. İbni Sa’d, c. 8, s. 83, 217.
  8. Bkz. İbni Sa’d, c. 8, s. 81, 83.
  9. Belazuri, c. 2, s. 54, 55; Ahmed b. Taberi, s. 67, 68.
  10. Ebu Ubeyde, s. 60; İbni Sa’d, c. 8, s. 83, 217; Taberani, c. 23, s. 186, 187; İbni Abdulbirr, k. 4, s. 11, 18.
  11. İbni Hişam, c. 4, s. 294; Zübeyr b. Bekkar, s. 39. Hafsa’nın mehri farklı şekillerde kaydedilmiştir.
  12. İbni Sa’d, c. 8, s. 84; Belazuri, s. 661.
  13. Taberi, Cami, Vahidi Nişaburi, s. 685, 689; Taberi, s. 140, 144; Zehebi, c. 2, s. 229.
  14. Ebu Ubeyde, s. 77; İbni Hanbel, c. 3, s. 478; Zübeyr b. Bekkar, s. 40; Taberani, c. 23, s. 187, 188.
  15. İbni Sa’d, c. 8, s. 84; İbni Hanbel, c. 3, s. 478.
  16. Belazuri, c. 2, s. 59; Taberi, c. 23, s. 188.
  17. İbni Sa’d, s. 84, 85; Zübeyr b. Bekkar, s. 40; Taberi, c. 23, s. 188.
  18. Talak konusu için Bkz. Harrat, s. 43, 57.
  19. Mufid, s. 428.
  20. Malik b. Enes, c. 2, s. 87; Şafii, c. 1, s. 293; Taberani, c. 23, s. 187.
  21. İbni Ebi Davud, s. 96, 97.
  22. Buhari, c. 5, s. 210, 211; İbni Ebi Davud, s. 15, 16, 26.
  23. Taberi, Tarih, c. 4, s.451, 454; İbni Ebi’l-Hadid, c. 6, s. 225.
  24. Mufid, s. 276, 277, 431; İbni Ebi’l-Hadid, c. 14, s. 13
  25. Hadisin metni için Bkz. İbni Hambel, c. 6, s. 283, 288; Teberani, c. 23, s. 189, 218; İbni Kesir, c. 15, s. 361, 385.
  26. Mizzi, c. 35, s. 154.
  27. Zehebi, c. 2, s. 230.
  28. Harrat, s. 89, 92.
  29. İbni Tayfur, s. 36, 38.
  30. Ayrıca Bkz. Harrat, s. 94, 108.
  31. İbni Şehraşub, c. 3, s. 403.
  32. Bkz. İbni Abdulbirr, k. 4, s. 12, 18; İbni Hacer Askalani, c. 7, s. 583.
  33. El-İstiab, c. 4, s. 12, 18.
  34. El-İstiab, c. 4, s. 12, 18.
  35. İbni Sa’d, c. 8, s. 86.
  36. Zübeyr b. Bekkar, s. 40.
  37. İbni Sa’d, c. 8, s. 86; Taberi, s. 69, Hafsa’ya Abdullah b. Ömer’in namaz kıldırdığını söylemiştir.
  38. İbni Sa’d, c. 8, s. 86; Zübeyr b. Bekkar, s. 40; Taberani, c. 23, s. 189.

Bibliyografi

  • İbni Sa’d, Tabakatu’l-Kubra, tahkik: Muhammed Abdulkadir Ata, birinci baskı, Beyrut, daru’l-kutubu’l-ilmiye, k. 1410.
  • İbni Hacer Askalani, Ahmed b. Ali, el-İsabet fi Temiyiz’s-Sahabe, Tahkik: Adil Ahmed Abdulmevcud ve Ali Muhammed Muavvaz, Beyrut, daru’l-kutubu’l-ilmiye, birinci baskı, m. 1995.
  • İbni Abdulbirr, Ebu Ömer Yusuf b. Abdullah b. Muhammed (m. 463), el-İstiab fi marifeti’l-ashab, tahikik: Ali Muhammed el-Becavi, Beyrut, daru’l-ceyle, birinci baskı, m. 1992.
  • İbni Kuteybe, el-Maarif, tahkik: Servet Akkaşe, el-Kahire, el-Hey’etu’l-Mısriye Amme lil-Kitab, ikinci baskı, m. 1992.
  • İbni Hişam Humeyri Mafiri, Abdulmelik, es-Siyretu’n-Nebeviyye, tahkik: Mustafa es-Saka ve İbrahim el-Biyari ve Abulhafiz Şelbi, Beyrut, daru’l-marifet.
  • Belazuri, Ahmed b. Yahya b. Cabir (279), Kitab Cemel bin Ensabu’l-Eşraf, tahkik: Suheyl Zekkar ve Riyad Zerkuli, Beyrut, daru’l-Fikr, birinci baskı, m. 1996.
  • Belazuri, Ebu’l-Hasan Ahmed b. Yahya, Fethu’l-Buldan, Beyrut, dar ve Mektebetu’l-Hilal, 1988.
  • İbni Hayyat, Ebu Amr Halife b. Hayyat, Leysi Usfuri, Tarihi Halife b. Hayyat, tahkik: Fevaz, Beyrut, daru’l-kutubu’l-ilmiye, birinci baskı, m. 1995.
  • Taberi, Tarihu’l-Umem ve’l-Muluk, tahkik: Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahim, Beyrut, Daru’t-Turas, ikinci baskı, m. 1967.
  • el-Buhari, Sahihi Buhari, daru’l-fikr lil-matbaa ve neşr, İstanbul, m. 1981.
  • İbni Ebi’l-Hadid, Şerhi Nehcü’l-Belağa, Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahim baskısı, Kahire, 1965, Beyrut ofset baskısı.
  • İbni Ebi Davud, Kitabu’l-Musahif, Beyrut, m. 1985.
  • İbni Ebi Tahir, Belagatu’n-Nisa, Yusuf Bakai baskısı, Beyrut, 1999.
  • İbni Hambel, Müsned-i İmam Ahmed bin Hambel, Beyrut, Darus sadır.
  • İbni Sa’d (Beyrut).
  • İbni Şehraşub, Menakib Al-i Ebi Talib, Yusuf Bekai baskısı, Kum, ş. 1385.
  • İbni Kesir, Camiu’l-Mesanid ve’s-Sünenu’l-Hadi, Abdulmuti Emin Kaleci, Beyrut, 1994.
  • Mimar bin Müsenna Ebu Ubeyde, Tesmiyetu Ezvacu’n-Nebi Sallallahu Alehi (ve alihi) ve sellam ve evladuhu, Kemal Yusuf Hut baskısı, Beyrut, m. 1990.
  • Emini Harrat, Ümmü’l-Müminin Hafsa binti Ömer, Es-Sevvametu’Kavvame, Dımeşk, 2000.
  • Mahmut Ramyar, Tarihi Kur’an, Tahran, ş. 1362.
  • Zübeyr b. Bekkar, el-Muntahab min Kitabi Ezvacı Nebi Salallahu aleyhi ve alihi ve selam, Sakine Şahabi baskısı, Beyrut, m. 1983.
  • Muhammed b. İdris Şafii, el-Ümm, Beyrut, m. 1983.
  • Subhi Salih, Mebahis Fi Ulumi’l-Kur’an, Beyrut, 1968, Kum ofset baskısı, ş. 1363.
  • Süleyman b. Ahmet Taberani, el-Mu’cemu’l-Kebir, Hamdi Abulmecid Selefi baskısı, Beyrut ofset baskısı, m. 1404.
  • Ahmed b. Abdullah Taberi, es-Semtu’s-Semin fi menakibi Ümmühati’l-Müminin, Kahire, 1983.
  • Muhammed b. Cerir Taberi, Cami.
  • Muhammed b. Cerir Taberi, Tarih.
  • Malik b. Enes, el-Muvatta, Muhammed Fuad Abdulbaki baskısı, Kahire, m. 1951.
  • Yusuf b. Abdurrahman Mizzi, Tehzibu’l-Kemal fi Esmai’r-Rical, Beşşar Avad Maruf baskısı, Beyrut, m. 2002.
  • Muhammed b. Muhammed Mufid, el-Cemel ve’n-Nusret Li-Seyyidi’l-İtret fi Harbi’l-Basra, Ali Mişr Şerifi baskısı, Kum, ş. 1374.
  • Ali b. Ahmed Vahidi Nişaburi, Esbabu Nüzulu’l-Kur’an, Rivayet Bedrettin Ebi Nasr Muhammed bin Abdullah Ergani, Mahir Yasin Fehhal, Riyaz, m. 2005.

Dış Bağlantılar