İmam Cafer Sadık (a.s)

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
İmam Cafer Sadık (a.s)
Example alt text
Tam İsmi Cafer bin Muhammed (a.s)
Konumu Şiilerin altıncı imamı, Masum
İsmi Cafer
Künyesi Ebu Abdullah
Lakapları Sadık
Sabır
Tahir
Fazl
Doğum Tarihi H. 83, 17 Rebiülevvel
Doğum Yeri Medine
Ölüm Tarihi h. 148, 25 Şevval, Medine
Baba Adı Hz. İmam Bakır (a.s)
Anne Adı Ümmü Ferve
Ömrü 65 yıl
Türbesi Medine (Cennetü'l Baki)
Eşleri Fatıma...
Çocukları İmam Musa Kazım
Ali
Abdullah
İsmail
Muhammed
Abbas
Fatıma
İshak
Ümmü Ferve
Esma
Şia
Şia.jpg
Usul-u Din (İnançlar)
Temel İnançlar Tevhid • Nübüvvet • Mead • Adalet • İmamet
Başka İnançlar İsmet • Velayet • Mehdiyet: Gaybet (Küçük Gaybet, Büyük Gaybet), İntizar، Zuhur, Ric'at ve Beda
Füruu Din (Amali İbadetler)
İbadet Hükümleri Namaz • Oruç • Hums • Zekat • Hac • Cihad •
Gayri İbadi Hükümler Emr-i Bil Maruf • Nehy-i Anil Münker • Tevella • Teberra
İçtihat Kaynakları Kitap (Kur'an) • Sünnet (Peygamber ve İmamların Rivayetleri) • Akıl • İcma
Ahlak
Faziletler Af • Cömertlik • Yardımlaşma •
Çirkinlikler Kibir • Ucb • Gurur • Haset
Kaynaklar İmam Ali'nin İmam Hasan'a Mektubu • Nehcü'l Belaga • Sahife-i Seccadiye •
Tartışmalı Konular
Peygamberin Halifesi • Şefaat • Tevessül • Takiye • Matem • Muta • Sahabenin Adaleti
Karakterler
Şia İmamları İmam Ali (a.s) • İmam Hasan (a.s) • İmam Hüseyin (a.s) • İmam Seccad (a.s) • İmam Bakır (a.s) • İmam Sadık (a.s) • İmam Kazım (a.s) • İmam Rıza (a.s) • İmam Cevad (a.s) • İmam Hadi (a.s) • İmam Askeri (a.s) • İmam Mehdi (a.s)
Sahabe

Hamza • Cafer b. Ebu Talib • Salmanı Farisi • Mikdat b. Esved • Ebu Zer Gaffari • Ammar Yasir • Malik Eşter • Muhammed b. Ebu Bekir • Akil • Osman b. Hanif • Ebu Eyyup Ensari • Cabir b. Abdullah Ensari • İbn Abbas • Abdullah b. Cafer • Huzeyme b. Sabit • Bilal • Yasir

Kadınlar:

Hatice • Fatıma (s.a) • Zeyneb • Ümmü Gülsüm Bint Ali • Esma Bint Ümeys • Ümmü Eymen  • Ümmü Seleme
 • Usulcular • Şairler •  •  •  •  •
Mekke-i Mükerreme ve Mescid-i Haram • Medine-i Münevvere، Mescid-i Nebi ve Baki • Beytü'l Mukaddes ve Mescid-i Aksa • Necef-i Eşref، İmam Ali Türbesi ve Kufe Mescidi • Kerbela-ı Mualla ve İmam Hüseyin Türbesi • Kazımeyn ve Kazımeyn Türbesi • Samarra ve Askereyn Türbesi • Meşhed-i Mukaddes ve İmam Rıza Türbesi • Şam ve Zeynep Türbesi • Kum ve Fatıma Masume Türbesi  • Şiraz ve Şah Çırağ • Rey ve Şah Abdu'l Azim
Dini Bayramlar
Fıtır Bayramı • Kurban Bayramı • Gadir Bayramı • Mebes Bayramı • Peygamberin Doğumu • İmamların Doğumu
Matemler
Fatıma Günleri • Muharrem (Muharrem Matemi, Tasua, Aşura ve Erbain)
Mübahele Olayı • Gadir-i Hum • Beni Saide Sakifesi • Fedek • Fatıma Evi Olayı • Cemel Savaşı • Sıffin Savaşı • Nehrevan Savaşı • Kerbela Vakıası • Sekaleyn Hadisi • Ehli Kisa • Tathir Ayeti • Şia Katliamları

Kur'an • Nehcü'l Belaga • Sahife-i Seccadiye
Kutub-u Erbaa: İstibsar • Kafi • Tehzibu'l Ahkam • Men La Yahduruhu'l Fakih

Fatıma Mushafı • Hz. Ali Mushafı • Esrarı Al-i Muhammed • Vesailu'ş Şia • Biharu'l Envar • el-Gadir • Mefatihu'l Cenan • Mecmeu'l Beyan • El-Mizan Tefsiri •
Şia Fırkaları
On iki İmam (İsna Aşeri) • İsmailiye • Zeydiye • Keysaniye

İmam Sadık diye meşhur olan Cafer bin Muhammed bin Ali bin Hüseyin (Arapça: الإمام الصادق عليه السلام) (Medine, h. 83/Medine, h. 148), On İki İmam'ın altıncıdır. 65 yaşında iken şehit oldu ve babası İmam Muhammed Bakır (a.s) ve dedeleri İmam Seccad (a.s) ve İmam Hasan’ın (a.s) yanında Cennetü’l Baki mezarlığında defnedildi. Annesi Kasım b. Muhammed b. Ebu Bekir’in kızı Ümmü Ferve’dir. İmameti 34 yıl sürmüştür.[1] Künyesi Ebu Abdullah’tır ve Caferi mezhebi ona nispet verilmektedir.[2]

İmam Cafer Sadık’tan (a.s) fıkıh ve kelam alanında çeşitli konularda geniş ve çeşitli hadisler nakledilmiştir. Bundan dolayı Şia mezhebini Caferi mezhebi olarak adlandırmışlardır. Hz. İmam’ın (a.s) imametinin ilk yıllarında meydana gelen siyasi boşluk insanların özgürce İmam Cafer Sadık’a yönelmelerine neden olmuş ve fıkhi ve kelami konuları ondan öğrenmişlerdir.[3]

Ehlisünnet ulemalarından İbn Hacer Heysemi şöyle demektedir: İnsanlar onun ilmini o kadar çok nakletmişlerdir ki şöhreti şehrin her yerine ulaşmıştır. Yahya b. Said, İbn Cerih, Süfyan b. Uyeyne, Süfyan Sevri, Ebu Hanife, Şu’be b. El-Haccac ve Eyüp Sahtiyani gibi büyük imamlar ondan rivayet nakletmişlerdir. Ehlibeyt İmamlarından hiçbirisinin İmam Cafer Sadık (a.s) kadar öğrencisi olmamış ve İmamlardan nakledilen rivayetler ondan nakledilen rivayetlerin sayısına ulaşmamıştır. Hadis ashabı ondan rivayet nakleden ravilerin sayısını 4000 olarak belirtmişlerdir.

Şehadeti Mansur Devaneki tarafından tedarik edilen zehir sonucu olmuştur.[4]

Nesep, Künye ve Lakapları

Cafer bin Muhammed bin Ali bin Hüseyin bin Ali bin Ebu Talib (a.s), Şiaların altıncı imamı ve Müminlerin Emiri’nin soyundan gelen beşinci imamdır. Künyesi Ebu Abdullah, en ünlü lakabı ise “Sadık”tır. Öteki lakapları ise şunlardan ibarettir: Sabır, Tahir ve Fazıl. Ancak Şia bile olmayan kendi asrındaki fakih ve muhaddisler, onun hadisteki doğruluğundan ve rivayetleri nakletmesindeki sadakatinden dolayı onu övdüklerinden “Sadık” lakabı ile şöhret bulmuştur.[5]

Annesinin adı Fatıma veya Garibe, künyesi ise Ümmü Ferve’dir.[6] Ümmü Ferve, Kasım b. Muhammed b. Ebu Bekir’in kızıdır.[7]

Dünyaya Gelişi ve Vefatı

İmam Cafer Sadık (a.s), hicretin 83’üncü yılında Medine’de dünyaya geldi ve h. 148. yılında 65 yaşında iken orada vefat etti. Babası İmam Muhammed Bakır (a.s), dedesi İmam Seccad (a.s) ve büyük amcası İmam Hasan’ın (a.s) yanında Cennetü’l Baki mezarlığında defnedildi.[8] Dünyaya geliş tarihini 17 Rebiülevvel ve şehadetini 25 Şevval olarak belirtmişlerdir. Şehadet günü için Recep ayı veya Şevval ayının ortasını da nakletmişlerdir.

Bazı tarihçi ve tezkire yazarları dünyaya gelişini hicretin 80’ninci yılında,[9] İbn Kuteybe ise vefatını 146. yılında olduğunu belirtmiştir.[10]

Ömrünün 12 yılını dedesi (İmam Seccad), 19 yılını ise babası (İmam Muhammed Bakır) ile geçirmiştir. İmamet süresi 34 yıl sürmüştür.[11]

Şehadeti

Fusûlü’l Mühimme ve Misbahu Kef’emi[12] kitapları ve başka kitaplarda da zikredildiği gibi İmam Sadık zehirlenerek şehit edilmiştir. İbn Şehraşub’un, Menakıp kitabında yazdığına göre Ebu Cafer Mansur onu zehirlemiştir,[13] zira Mansur’un ona karşı olan kini ve halkı ona karşı kışkırtma korkusu onu rahat bırakmıyordu. Mansur’un biyografisini bilen herkes, Mansur’un hilafete ulaşmak için çaba sarf edenlere hiç acımadığını ve hatta Abbasî hükümetinin kurulmasında oldukça büyük çabalar sarf eden Ebu Müslim Horasanî’ye bile acımadan katlettiğini bilirler.[14]

Eş ve Çocukları

Eşleri: Kendisine üç çocuk dünyaya getiren, Hüseyin b. Ali b. Hüseyin’in kızı Fatıma. Kendisine üç çocuk doğuran bir cariye ve öteki çocuklarını dünyaya getiren diğer kadınlar.[15]

Çocukları: Şeyh Müfid, İmam Cafer Sadık’ın 10 çocuğunun olduğunu belirtmiştir:[16]

  • İsmail, Abdullah, Ümmü Ferve; anneleri Hüseyin b. Ali b. Hüseyin’in kızı Fatıma’dır.
  • Musa (İmam Kazım aleyhisselam), İshak, Muhammed. Anneleri Ümmü Veled’dir.
  • Abbas, Ali, Esma ve Fatıma. Farklı annelerden dünyaya gelmişlerdir.

Tabersi yazmaktadır: Musa, İshak, Fatıma ve Muhammed bir anneden dünyaya gelmişlerdir. Annelerinin adı ise Hamide Berberiye’dir.[17]

İsmail, İmam Cafer Sadık’ın (a.s) en büyük oğlu idi ve İmam ona oldukça ilgi göstermekteydi. Hatta bir grup Şia, onun İmam Cafer Sadık’tan (a.s) sonraki imam olduğunu tasavvur etmekteydiler, ancak kendisi daha İmam Sadık (a.s) hayatta iken vefat etmiş ve Baki mezarlığında defnedilmiştir. Rivayet edildiğine göre İmam Cafer Sadık (a.s) onun naaşının kaldırılması sırasında abasını üzerine almadan ve ayak yalın bir şekilde cenazenin önünden giderek, yol üzerinde defnedilmeden önce birkaç kere cenazenin yere konularak kefeninin açılmasını emretmiş ve çevredekilere ona bakmalarını ve bu şekilde İmamdan sonra onun imam olacağını tasavvur edenlerin onun öldüğüne yakin etmelerini istemiştir.[18]

İmam Sadık (a.s):
"Her ne kadar az da olsa Allah’tan kork ve her ne kadar ince de olsa Allah’la aranda bir perde kıl."

Şehidi, s. 102.

İmam Sadık (a.s):
"Kul yaptığı her günahta, her ne kadar âlim de olsa cahildir. Zira o Rabbine karşı günah işlemekte nefsini tehlikeye atmıştır."

Nurü's-Sakaleyn, 1/457/128

İmamet

İmam Cafer Sadık’ın (a.s), Hişam b. Abdülmelik, Velid b. Yezid b. Abdülmelik, Nakıs lakaplı Yezid b. Velid b. Abdülmelik, İbrahim b. Velid ve Mervan Hammar’ın hükümeti dönemine denk gelen imameti 34 yıl sürmüştür.[19] Daha sonra Pirahen Sahan siyah bayraklarla Horasan’dan Ebu Müslim’le birlikte kıyam etmiş ve Saffah lakaplı Ebü’l Abbas Abdullah b. Muhammed b. Ali b. Abdullah b. Abbas, 4 yıl 8 ay İslam beldelerine hükmetmiştir. Sonra kardeşi Mansur lakaplı Ebu Cafer, 21 yıl 11 ay hükümdarlık yapmıştır. İmam Cafer Sadık (a.s) Mansur’un hükümeti ele geçirmesinden 10 yıl sonra şehit olmuştur.[20]

İmamet Delilleri

Hişam b. Salim, Ebü’s-sabah Kenani, Cabir b. Yezid Cu’fi, Abdü’l A’lâ Mevla Âl-i Sam gibi çeşitli kişiler İmam Muhammed Bakır’dan (a.s) oğlu “Cafer”in imametini ortaya koyan hadisler nakletmişlerdir.[21]

Şeyh Müfid şöyle yazmaktadır: İmam Muhammed Bakır’ın (a.s) oğlu Cafer’in imametini anlatan vasiyetinin yanı sıra, İmam Cafer’in ilim, züht ve ameldeki üstünlüklerinin tüm kardeşlerine, amcaoğullarına ve öteki insanlara açık olması onun imametine bir delildir.[22]

İlmi Hareket ve Kıyam

Hz. Resulü Kibriya Efendimizin (s.a.a) vefatından sonra halifeler döneminde her ne zaman fıkhi bir mesele halife veya sahabelere zor gelirse İmam Ali’ye (a.s) müracaat edilir o da meseleyi çözerdi. Hz. Ali (a.s) şehit olduktan sonra, düşmanlar ortamı onun oğulları ve Şialara karşı zorlaştırmış ve onlar ile halk arasına mesafe koymuşlardı. Öte yandan dinini dünyasına satanlar da zamanın hâkimlerini razı etmek veya kendi menfaatleri için hadis uydurmaya koyulmuşlardı. Öyle ki artık doğru hadisle uydurma hadisler fakihlere zor gelmeye başlamıştı. Söylenebilir ki hicretin 40. yılından neredeyse birinci asrın sonuna kadar az bir sahabe ve tabiin dışında doğru ve sahih fıkıhtan –Âl-i Muhammed’in Fıkhı- kimse yararlanamamıştı. İmam Muhammed Bakır (a.s) döneminde az bir rahatlama yaşanmış ve 114-148 (İmam Cafer Sadık’ın imamet dönemi) yıllarında Âl-i Muhammed fıkhı yayılmaya veya başka bir ifadeyle, Caferi fıkhın talim ve tedris günleri başlamıştı. Bu yıllarda Medine bile farklı bir çehreye bürünmüştü.[23]

İmam Cafer Sadık’ın (a.s) dönemi, Mervani hükümetin önce zayıflamasına ve ardından yıkılmasına tesadüf etmektedir. Öyle ki bu durum siyasi özgürlükleri beraberinde getirmiş, köşe ve bucaklarda dini kıyamlar ve yöneticilere karşı ayaklanmalar görülmeye başlanmış bu da çeşitli dallarda ilmi bahislerin özgürlük ortamına neden olmuştur.[24]

İmam Cafer Sadık’tan (a.s) çeşitli fıkhi ve kelami konularda nakledilen hadisler çok geniş ve çeşitlidir. Bundan dolayı Şia mezhebine Caferi mezhebi de denmektedir. İkinci yüzyılın ilk yarısında meydana gelen siyasi boşluk insanların özgürce İmam Cafer Sadık’a yönelmelerini sağlamış ve fıkhi ve kelami sorularını ondan öğrenmelerine neden olmuştur.[25]

İbn Hacer, İmam Cafer Sadık (a.s) hakkında şöyle yazmıştır: insanlar onun ilmini o kadar çok nakletmişlerdir ki şöhreti şehrin her yerine ulaşmıştır. Yahya b. Said, İbn Cerih, Süfyan B. Uyeyne, Süfyan Servi, Ebu Hanife, Şu’be b. El-Hüccac ve Eyüp Sahtiyana gibi büyük imamlar ondan rivayet nakletmişlerdir.[26]

Âlimler, Hz. Muhammed’in (s.a.a) Ehlibeytinden İmam Cafer Sadık’tan (a.s) naklettikleri kadar hiç kimseden hadis nakletmemiş ve hiçbirisinin onun kadar öğrencisi olmamıştır. Ayrıca ondan nakledilen rivayet kadar 14 Masumun hiçbirinden rivayet nakledilmemiştir. Hadis ashabı, ondan hadis nakledenlerin sayısını 4000 olarak açıklamışlardır.[27]

Fıkıh

Zehebi’nin Ebu Hanife’den naklettiğine göre Ebu Hanife şöyle demiştir: Cafer b. Muhammed’den, yani İmam Sadık’tan (as.) daha fakih birisini görmedim.[28]

Ehlisünnetin dört büyük mezheplerinden birinin imamı olan Malik b. Enes şöyle demiştir: Fazilet, ilim ve takvada ondan daha üstün birisini görmedim.[29]

Zübeyr Bekâr şöyle yazmaktadır: Ebu Hanife’nin İmam Cafer Sadık’la çeşitli mülakatları olmuştur. Bu mülakatlardan birinde İmam Ebu Hanife’ye şöyle demiştir: Allah’tan kork ve dinde kıyas etme, kıyas eden ilk kişi şeytandır. Allah şeytana şöyle buyurmuştur: Âdem’e secde et. Şeytan: Beni ateşten onu topraktan yarattın, demiştir. (A’raf, 21) sonra İmam, Ebu Hanife’ye şöyle sormuştur: İnsanı öldürmek mi yoksa zina mı daha günahtır?

Ebu Hanife: İnsan öldürmek!

İmam: Öyleyse neden insan öldürmek iki şahitle sabit olmakta iken zina ise dört şahitle? Kıyasla ne yapmaktasın? Allah katında namaz mı daha üstündür yoksa oruç mu?

Ebu Hanife: Namaz

İmam: Öyleyse neden adet gören kadın orucun kazasını tutmakta, ancak namazın kazasını kılmamaktadır? Allah’ın kulu! Allah’tan kork ve kıyas etme.[30]

Mütekellimlerin Eğitimi

Kuleyni, kendi senediyle Yunus b. Yakub’dan şöyle rivayet etmektedir: Ebu Abdullah’ın (Cafer Sadık a.s ) yanında bulunduğum bir sırada yanına Şamlı bir adam geldi ve dedi ki: Ben kelam, fıkıh ve feraiz ilimlerini bilen bir kimseyim. Senin arkadaşlarınla tartışmak için geldim.

Ebu Abdullah (a.s) dedi ki: Acaba senin kelamın, Resulullah'ın (s.a.a) sözlerine mi dayanıyor? Yoksa kendine ait düşüncelerden mi kaynaklanıyor?

Adam dedi ki: Hem Resulullah’ın (s.a.a) sözlerine hem kendi düşüncelerime dayanıyor.

Ebu Abdullah (a.s) dedi ki: “Öyleyse sen, Resulullah'ın (s.a.a) ortağısın.

- Adam: "Hayır" dedi.

İmam dedi ki: “Yoksa Allah'tan vahiy mi aldın? O mu sana haber verdi?”

-Adam: "Hayır." dedi.

- “O zaman Resulullah'a olduğu gibi sana da itaat etmek farz olmalı, dedi.

Adam: "Hayır" dedi.

Bunun üzerine Ebu Abdullah (a.s) bana dönerek şöyle dedi: “Ey Yunus b. Yakup! Bu adam, konuşmadan önce kendi çelişkisini ortaya koydu.” Ardından şöyle dedi:

“Ey Yunus! Eğer sen, kelam ilmini iyi biliyorsan onunla tartış.”

Yunus der ki: "İçimden şöyle dedim:

-Vay başıma gelenler!

İmam'a (a.s) şu karşılığı verdim: Sana kurban olayım! Senin, kelam ilmiyle uğraşmayı yasakladığını ve: “Bu kabul edilir. Şu kabul edilmez. Bu bir sonuca varır. Şu bir sonuca varmaz. Bunu anlayabiliriz. Şunu anlayamayız.” diyerek kelamla uğraşanlara-“Yazıklar olsun!”- dediğini duymuştum.

Ebu Abdullah (a.s) buyurdu ki: “benim dediklerimi terk edip kendi istediklerine uyanlara yazıklar olsun” demiştim. Sonra bana şöyle dedi: “Dışarı çık. Gördüğün bütün kelamcıları içeri çağır.”

Bunun üzerine Humran b. A'yen' -iyi kelam bilirdi- yine kelamdan iyi anlayan Ahvel'i, kelam ilminde iyi bir yeri olan Hişam b. Salim'i ve benim nazarımda kelam ilmini en iyi bilen biri olan Kays b. Masir'i içeri çağırdım. Bunlardan Kays b. Masir, Ali b. Hüseyin’den (a.s) kelam derslerini almıştı. Derken Hişam b. Hakem çıkageldi. Sakalları henüz çıkıyordu. İçimizde yaşça ondan büyük olmayan kimse yoktu. Ebu Abdullah (Cafer Sadık aleyhisselam) ona yer açtı ve şöyle dedi:

“Bu, kalbiyle, diliyle ve eliyle, biz Ehlibeyte (a.s) yardım eden bir kimsedir.”

Sonra şöyle buyurdu: “Ey Humran! Adamla kelam tartışmasına gir.”

Humran, adamla tartıştı ve ona üstünlük sağladı.

Sonra şöyle dedi: “Ey Taki, onunla kelam tartışmasına gir.”

Ahvel de adamla tartıştı ve ona üstünlük sağladı.

Sonra şöyle dedi: “Ey Hişam b. Salim! Onunla kelami konularda tartış.

Sonra Ebu Abdullah, Kays el-Masir'e: “Onunla kelami tartışmalara gir.” dedi.

Kays onunla tartıştı.

İmam, Şamlı adama: “Şu delikanlıyla tartış.” dedi.

İmam, Hişam b. Hakem'i kastediyordu.

Adam: "Evet." dedi.

Adam Hişam'a dedi ki: "Ey delikanlı, bana bu adamın imamlığı hakkında soru sor." dedi.

Hişam, adamın bu sözlerinden dolayı öfkelendi ve öfkesinden titremeye başladı. Şamlıya şöyle dedi: Ey adam! Acaba senin Rabbin mi kulları hakkında daha çok hayır diler, yoksa kulların kendileri mi kendileri hakkında daha çok hayır dilerler? Adam: Bilâkis, benim Rabbim daha çok kulları hakkında hayır diler.

Hişam dedi ki: Peki, kullarına yönelik hayır dilemesi açısından ne yapmıştır?

Adam dedi ki: Onlar için bir hüccet ve delil ortaya koymuştur ki, dağılmasınlar veya ihtilafa düşmesinler. Onları birleştirip kaynaştırsın, onları sevgiyle kucaklasın ve Rablerinin koyduğu farzları onlara haber versin.

Hişam: "Bu hüccet kimdir?" diye sordu.

Adam: Resulullah (s.a.a) dedi.

Hişam: "Peki, Resulullah'tan (s.a.a) sonra kimdir?" diye sordu.

Adam: "Resulullah'tan (s.a.a) sonra hüccet, kitap ve sünnettir."

Hişam dedi ki: "Bu gün aramızdaki ihtilafları ortadan kaldırma hususunda kitap ve sünnetin bize bir yararı oluyor mu?" diye sordu.

Şamlı adam: "Evet." dedi.

Hişam şöyle dedi: Öyleyse ben ve sen, niçin ihtilaf ediyoruz ve sen ne diye ta Şam'dan buralara kadar ihtilafa düşmemizden dolayı kalkıp geldin? Bu soru karşısında Şamlı adam sustu.

Ebu Abdullah (a.s) Şamlı adama: "Niçin konuşmuyorsun?" diye sordu.

Şamlı adam şöyle dedi: "Eğer ihtilaf etmiyoruz desem, yalan söylemiş olurum. Kitap ve sünnet aramızdaki ihtilafları kaldırıyor" desem, bu sefer batıl bir iddiada bulunmuş olurum. Çünkü kitap ve sünnet farklı şekillerde yorumlanabilecek mahiyettedirler. Eğer, ihtilaf ediyoruz ve her birimizin savunduğu haktır desem, o zaman kitap ve sünnetin bize bir yararı olmamış olur. Fakat bu kanıt benim lehime ve onun aleyhinedir."

Ebu Abdullah (a.s) dedi ki: “Sor, o zaman onun ilimle dolu olduğunu anlarsın.”

Şamlı adam şöyle dedi: Ey adam! Kullar hakkında kim daha çok hayır diler, onların Rabbi mi, yoksa kendileri mi?

Hişam dedi ki: Müminlerin Rabbi, kullarından daha çok onlar hakkında hayır dilemektedir.

Bunun üzerine Şamlı adam şöyle dedi:

Peki, Rableri onları birleştiren, eğri taraflarını doğrultan ve hak ile batıl olanı birbirinden ayırarak onlara anlatan birini tayin etmiş midir?

Hişam dedi ki: Resulullah (s.a.a) zamanını mı, yoksa şimdiki zamanı mı soruyorsun?

Şamlı: Resulullah (s.a.a) zamanında kendisiydi. Bugün kimdir?

Hişam dedi ki: Bugün, şurada oturan (İmam Sadık aleyhisselam) ve kendisini görmek için kafilelerin yola çıktığı ve bize göklerin ve yerin haberlerini veren şu kişidir. O, bu yetkiyi miras olarak babasından, o da dedesinden devralmıştır.

Şamlı dedi ki: Bunu nasıl bilebilirim?

Hişam dedi ki: Aklına geleni ona sor.

Şamlı dedi ki: Bütün bahanelerimin önünü kestin. Artık ona sormam gerekiyor

Ebu Abdullah (a.s) dedi ki: “Ey Şamlı! Sana yolculuğunun nasıl geçtiğini ve hangi yolu izlediğini haber vereyim mi? Şu şekilde değil miydi?”

Şamlı döndü ve: "Doğru söyledin, ben şimdi Allah'a teslim oldum." “Şimdi Allah'tan başka ilah olmadığına, Muhammed'in (s.a.a) Allah'ın Resulü olduğuna ve senin de vasilerden bir vasi olduğuna tanıklık ediyorum.”[31]

Bu münazaranın benzerleri İmamla karşıtları arasında birçok kez gerçekleşmiş ve her defasında İmamın imamet makamını bu ilimler ortaya koymuştur.[32]

İmam Sadık (a.s):
"Hak ehli sürekli zorluklar içinde kalmışlardır. Ama bilin ki bu zorluğun süresi kısa, esenliği ise uzundur."

Bihar, 67/213/18

Döneminde Gerçekleşen Kıyamlar

Zeyd b. Ali’nin Kıyamı

İmam Cafer Sadık (a.s) Zeyd b. Ali b. Hüseyin (a.s) hakkında şöyle buyurmuştur: O, Âl-i Muhammed âlimlerinden biriydi, Allah için gazaplanmış, düşmanla savaşmış ve sonunda öldürülmüştür.[33] Bazı rivayetlerin içeriğinden anlaşıldığı kadarıyla Zeyd’in (a.s) kıyamı İmam Cafer Sadık (a.s) tarafından teyit edilmiştir. Şeyh Saduk, Uyun-u Ahbari’r-Rıza kitabında şöyle nakletmiştir: Zeyd b. Musa b. Cafer (a.s) Basra’da ayaklanıp Abbas oğullarının evini ateşe verdiğinde, Me’mun İmam Rıza’ya şöyle dedi: Eğer kardeşin Zeyd böyle bir iş yapmışsa, ondan önce de Zeyd b. Ali (a.s) kıyam etmiş ve öldürülmüştür. Eğer senin hatırın olmasaydı, onu öldürürdüm; çünkü büyük bir iş yaptı.

İmam şöyle buyurdu: Kardeşim Zeyd’i, Zeyd b. Ali’yle (a.s) karşılaştırma! O, Âl-i Muhammed’in âlimlerindendi. Allah için gazaplanmış, düşmanla savaşmış ve sonunda öldürülmüştür. Babam Musa b. Cafer, babası Cafer b. Muhammed’den (İmam Cafer Sadık) şöyle duymuştur:

Allah, amcam Zeyd’i (a.s) bağışlasın! O, insanları “Âl-i Muhammed’in rızasına” çağırıyordu ve eğer zafer kazansaydı vadesine vefa gösterecekti. Kıyam etmeden önce benimle istişare etti. Ona dedim ki: Amca! Eğer razı olursan öldürüleceksin ve Kufe’de darağacına asılacaksın, kendin biliyorsun.[34]

Abdullah b. Seyabe’nin naklettiği başka bir rivayette ise şöyle geçmiştir: Bizler yedi kişiydik. Medine’ye gittik ve İmam Sadık’ın (a.s) yanına uğradık. Bize: Amcam Zeyd’den (a.s) ne haber? Diye sordu.

Dedik ki: Ayaklandı veya ayaklanmak üzeredir.

Dedi ki: Eğer bir haber alırsanız bana haber verin.

Birkaç gün geçti, Besam Sayrafi’den bir mektup ulaştı. Mektupta şöyle yazmaktaydı: Zeyd, Safer ayında çarşamba günü kıyam etti ve cuma günü öldürüldü. Biz, İmam Cafer Sadık’ın (a.s) yanına gittik ve mektubu ona verdik. Onu okudu ve ağladı. Sonra şöyle buyurdu:

İnna lillah ve inna ileyhi raciun. Amcamı Allah’ın sonsuz rahmetine emanet ediyoruz.Bizim dünya ve ahiret adamımızdı. Allah’a and olsun ki amcam, Resulullah (s.a.a), Ali, Hasan ve Hüseyin’in (s.a) yanında şehit olanlar gibi dünyadan şehit olarak ayrılmıştır.[35]

Hz. Mehdi’nin (a.s) zuhurundan önce kılıçla kıyam babında nakledilen bir rivayette şöyle geçmiştir: Zeyd’in (a.s) kıyam ettiğini söylemeyin. (Onun kıyamını örnek olarak almayın) Zeyd (a.s), âlim ve doğru bir adamdı. O, sizleri kendisine çağırmadı, bilakis “Âl-i Muhammed’in rızasına” çağırdı. Eğer zafer kazansaydı, vaat ettiği şeye vefa edecekti.[36]


Önceki
İmam Bakır (a.s)
Şiaların Altıncı İmamı
İmam Cafer Sadık (a.s)
Hicri Kameri 114 - 148
Sonraki
İmam Kazım (a.s)

Başka Kıyamlar

Kıyamların birçoğu İmam Sadık (a.s) tarafından teyit edilmemekte ve insanların yardım etme vaadini kabul etmemekteydi. İmam, Âl-i Muhammed’in fıkhı ve Ehlibeytin ilimlerinin yayılmasını daha öncelikli bilmekteydi. Zira Haşim oğullarını kıyama davet edip yardım edeceklerini vaat edenlerin tamamı veya çoğu, zamanın hükümetlerine tahammül edememekte ya da kendileri hükümeti ele geçirmek istemekteydiler. Yoksa amaçları bidatleri ortadan kaldırmak ve Allah’ın dinini ihya etmek değildi.[37]

Abbasilerin davetleri İran’ın doğusunda yayılmaya başladığında yöre insanları ve orada yaşayan Kahtani Araplar birbirleriyle ittifak kurup, Mervanilere karşı muhalefetlerini netleştirdiklerinde, Mevan’ın koltuğa oturttuğu hâkim’le çekişmeye başladılar. Ebu Müslim Nasır Seyyar, Horasan hâkimini kaçırttı ve Şib’in oğlu Kahtiye’yi, onun tarafından Horasan’a yönelik Mervan b. Muhammed’in ordusunu yenmesi için gönderdi. Fırat nehri yanında gerçekleşen savaşta, Kahtiye öldürüldü ve ordu onun oğlu Hasan’a biat etti. Kahtiye ölmeden önce ordusuna şöyle dedi: Kufe’ye girdiğinizde Ebu Seleme Hallal’in yanına gidin ve ona itaat edin.

Hasan ordusuyla birlikte hicretin 130. yılında Muharrem ayında, Kufe’ye girdi. O günlerde Abbasîlerin dayısı İbrahim el-İmam hapiste hayatını kaybetmişti. O, ölmeden önce takipçilerine Küfe’ye gitmelerini ve Ebü’l Abbas Seffah’a itaat etmelerini istemişti.

Ebü’l Abbas, Hicretin 132. yılında Safer ayında kendi hanedanı ile birlikte Kufe’ye gitti. Ebu Seleme onlara Velid b. Sa’d’ın evinde yer verdi. Yazdıklarına göre onların oraya geldiğini halktan 40 gün sakladı.[38] Her ne zaman ona İmam kimdir? Diye sorduklarında, acele etmeyin, derdi. O, yöneticiliği Ebu Talib oğullarına vermek istiyordu.[39]

Yakubi’nin yazdığına göre, Ebu Seleme, Ebü’l Abbas Seffah’ı gizlice Kufe’de sakladı. Bu süre zarfında Cafer b. Muhammed’e (İmam Sadık) bir mektup yazdı ve istediğiniz şeyde ben yokum cevabını aldı. Aynı şekilde Ebu Seleme, Abdullah b. Hasan’a bir mektup gönderdi. O da ben yaşlanmış birisiyim, oğlum Muhammed bu işe benden daha uygundur. Kendi adamlarına haber gönderip oğlum Muhammed’e biat edin diye çağrıda bulundu.

Cafer b. Muhammed (a.s) ona şöyle buyurdu: Ey Şeyh! Oğlunun kanını dökme; ben onun Ehcarü’z- zeyt’te (Medine dışında ve Muhammed’in öldürüldüğü yer) öldürüleceğinden korkuyorum.[40]

Yazdıklarına göre Ebu Seleme’nin mektubunu İmam Sadık’a (a.s) gönderen kişi İmamdan cevap istediğinde, İmam mektubu ateşe tutarak yaktı ve sonra şöyle buyurdu: Bu, mektubun cevabıdır.

Neden İmam Sadık (a.s) Ebu Seleme’nin davetine cevap vermemiş ve mektubunu yakmıştır? Çünkü Ebu Seleme’nin daveti siyasi idi. İmam Sadık’ı (a.s) itaati vacip bir imam olarak bilmiyordu, eğer böyle olsaydı, Abdullah b. Hasan’a başka bir mektup yazıp ondan ordunun komutanlığını üstlenmesini istememesi gerekirdi.

Başka bir olay ise, kendi senediyle Sedir Sayrafi’den yazdığına göre, Ebu Abdullah’ın yanına geldim ve şöyle dedim: Neden kıyam etmiyorsun?

İmam: Neden?

- Çünkü dostların, Şiaların ve yârenlerin çok fazladır. Allah’a and olsun ki eğer Ali’nin (a.s) seninki kadar Şia ve yâreni olsaydı, onun hakkını alamazlardı.

İmam: Sedir! Onların sayısı ne kadardır?

- Yüz bin.

İmam: Yüz bin?

Evet, belki de iki yüz bin.

İmam: İki yüz bin mi?

Evet, dünyanın yarısı

Ebu Abdullah sessizce kaldı. Yola koyulduk ve bir keçi sürüsünün yanından geçtik.

Dedi ki: Ey Sedir! Allah’a and olsun ki eğer bu keçilerin sayısı kadar Şia’m olsaydı, benim kıyam etmemem doğru olmazdı. Sonra aşağı geldik ve namaz kıldık. Namaz sonrası keçileri saydığımda sayılarının on yedi olduğunu gördüm.[41]

İmam Sadık (a.s) şöyle buyurmuştur:
"Allah’ın beraberinde kerem ve imtihanının olmadığı bir darlık ve genişlik yoktur."

et-Tevhid, 354/1

Seçilmiş Konuşmalarından

  • Adamın birisi, İmamdan kendisine dünya ve ahiret saadeti için kısa bir şey öğretmesini istedi. İmam şöyle buyurdu: Yalan konuşma.[42]
  • Allah’ın faizi neden haram kıldığını sorduklarında İmam şöyle buyurdu: İnsanlar birbirini bağıştan mahrum bırakmasınlar diye.[43]
  • Fakihler, Peygamberlerin (s.a.a) eminleridir, eğer fakihlerin güç sahiplerinin yanına gittiklerini görürseniz onları itham edin (doğru bilmeyiniz)[44]

Ashabı

İmam Cafer Sadık’ın (a.s) öğrenci sayısını dört bine kadar yazmışlardır. Bundan maksat bir süre boyunca İmam’dan ilim öğrendikleridir, yoksa her gün imamın huzuruna gelip ondan ders aldıkları değildir. Keşfü’l Gumme yazarı şöyle yazmaktadır: Yahya b. Said Ensari, Eyüp Sahtiyani, Aban b. Tağlib, Ebu Amr b. A’la ve Yezid b. Abdullah gibi bazı tabiin ondan hadis nakletmişlerdir. Malik b. Enes, Şu’be b. Haccac, Süfyan Sevri, İbn Cerih, Abdullah b. Ömer, Ruh b. Kasım, Süfyan b. Uyayne, Selman b. Bilal, İsmail b. Cafer, Hatem b. İsmail, Abdülaziz b. Muhtar, Veheb b. Halit ve İbrahim Tahman gibi imamlar da ondan hadis nakletmiştir.[45] Cabir b. Hayyan Kufi’yi de İmam Cafer Sadık’ın (a.s) öğrencilerinden saymışlardır.[46]

Ehlisünnet Büyüklerinin Onun Hakkındaki Sözleri

İbn Hacer Askalani, onu şöyle tavsif etmektedir: El-Haşimi, el-Alevi, Ebu Abdullah el-Medeni es-Sadık.[47] Yine dediğine göre İbn Hayyan şöyle yazmıştır: Fıkıh, ilim ve fazilette Ehlibeytin seyyidi idi.[48] Ehlisünnet âlimlerinden İbn Hacer Heytemi, şöyle demektedir: insanlar onun ilmini o kadar çok nakletmişlerdir ki şöhreti şehrin her yerine ulaşmıştır. Yahya b. Said, İbn Cerih, Süfyan B. Uyeyne, Süfyan Sevri, Ebu Hanife, Şu’be b. El-Haccac ve Eyüp Sahtiyani gibi büyük imamlar ondan rivayet nakletmişlerdir.[49]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 526-527.
  2. Şehidi, 1384, s. 4.
  3. Şehidi, 1384, s. 61.
  4. Menakıp, c. 4, s. 280; Şehidi, 1384, s. 85’den naklen.
  5. Şehidi, 1384, s. 3.
  6. Şehidi, 1384, s. 5.
  7. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 526-527.
  8. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 526-527.
  9. Keşfü’l Gumme, c. 2, s. 155; Şehidi, 1384, s. 4’den naklen.
  10. El-Mearif, s. 215; Şehidi, 1384, s. 85’den naklen.
  11. El-Tabersi, k. 1417, s. 514.
  12. Meclisi, Bihar, c. 47, s. 1-2; Şehidi, 1384, s. 85’den naklen.
  13. Menakıp, c. 4, s. 280; Şehidi, 1384, s. 85’den naklen.
  14. Şehidi, 1384, s. 85-86.
  15. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 553.
  16. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 553.
  17. El-Tabersi , k. 1417, c. 1, s. 546.
  18. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 553-554.
  19. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 527.
  20. El-Tabersi, k. 1417, c. 1, s. 514.
  21. Bkz. El- Müfid, h. ş. 1380, s. 526-527.
  22. El-Müfid, h. ş. 1380, s. 527-528.
  23. Şehidi, 1384, s. 60.
  24. Şehidi, 1384, s. 47.
  25. Şehidi, 1384, s. 61.
  26. Ahmed b. Hacer Heytemi, 1385, s. 201.
  27. Keşfü’l Gumme, c. 2, s. 166; Şehidi, 1384, s. 61’den naklen.
  28. Tezkiretü’l Hafız, c. 1, s. 166; Şehidi, 1384, s. 61’den naklen.
  29. Şehidi, 1384, s. 60-61.
  30. El-Ahbarü’l Muvafakiyat, s. 76-77; Hilyetü’l Evliya, c. 3, s. 197; Şehidi, 1384, s. 62’den naklen.
  31. Usul-i Kâfi, c. 1, s. 171-173; Menakıp, c. 2, s. 243-244; Keşfü’l Gumme, c. 2, s. 173-175, İ’lamü’l Vera, s. 280-283; Şehidi, 1384, s. 55-57’den naklen.
  32. Şehidi, 1384, s. 57.
  33. Uyun-u Ahbari’r-Rıza, s. 15; Şehidi, 1384, s. 26’dan naklen.
  34. Uyun-u Ahbari’r-Rıza, c. 1, s. 194-195; Şehidi, 1384, s. 37’den naklen.
  35. Uyun-u Ahbari’r-Rıza, c. 1, s. 197; Şehidi, 1384, s. 38’den naklen.
  36. Ravzatü’l Kâfi, s. 264; Vesailü’ş- Şia, c. 11, s. 36; Şehidi, 1384, s. 38’den naklen.
  37. Şehidi, 1384, s. 34.
  38. El-Kamil, c. 5, s. 409; Şehidi, 1384, s. 34-35’den naklen.
  39. Şehidi, 1384, s. 35.
  40. Tarih-i Yakubi, c. 3, s. 86; Şehidi, 1384, s. 35’den naklen.
  41. Usul-i Kâfi, c. 2, s. 242-243; Şehidi, 1384, s. 34-37’den naklen.
  42. Şehidi, Seyyid Cafer, 1384, s. 102.
  43. Şehidi, Seyyid Cafer, 1384, s. 102.
  44. Hilyetü’l Evliya, c. 3, s. 196; Şehidi, 1384, s. 106’den naklen.
  45. Keşfü’l Gumme, c. 2, s. 186, Hilyetü’l Evliya, c. 3, s. 198-199; Şehidi, 1384, s. 65’den naklen.
  46. Şehidi, 1384, s. 65.
  47. Tehzibü’t-tehzib, İbn Hacer Askalani, Haydar Abad, Metbaatu’n Nizamiyye, h. k. 1325, s. 2, s. 103; Şehidi, 1384, s. 4’den naklen.
  48. Tehzibü’t- tehzib, Şehidi, 1384, Seyyid Cafer, s. 4’den naklen.
  49. Ahmed b. Hacer Heytemi, 1385, s. 201.

Bibliyografi

  • Şehidi, Seyyid Cafer, Zendegi İmam Sadık Cafer b. Muhammed (a.s), Tahran, Defteri Neşri Ferhengi İslami, 1384.
  • İbn Hacer Askalani, Tehzibü’t- Tehzib, c. 2, Haydar Abad, Metbaatü’n- Nizamiyye, h. k. 1325.
  • Ahmed b. Hacer Heytemi, es-Savaiku’l Muhrike, Mektebetü’l Kahire, h. k. 1385.
  • Saduk, Uyun-u Ahbari’r-Rıza, tercüme, Ali Ekber Gaffari, c. 2, Tahran, Neşri Saduk, 1373.
  • Saduk, Men la Yahduruhü’l Fakih, c. 4, Kum, Müessese en-Neşru’l İslami, 1404.
  • et-Tabersi, el-Fazl b. El-Hasan, İ’lamü’l Vera Bi-İ’lamu’l Huda, tahkik: Müessese Alulbayt li-İhya’t Turas, Kum, c. 1, h. k. 1417.
  • el-Müfid, el-İrşad, tercüme ve şerhi Farsi: Muhammed Bakır Saidi, tashih: Muhammed Bakır Behbudi, intişarat İslamiyye, h. ş. 1380.