Hâni bin Urve

WikiShia sitesinden
(Hani b. Urve sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Hani b. Urve
Example alt text
Ölüm Tarihi h. 60, 8 Zilhicce - Kufe
Yaşadığı Yer Kufe
Kabilesi Mezhic Kabilesi
Konumu İmam Ali, İmam Hasan ve İmam Hüseyin'in (a.s) yarenlerinden
Dini İslam
Mezhebi Şia
Akrabaları Yahya b. Hani b. Urve

Hâni bin Urve (Arapça: هانئ بن عروة); Kufe’nin ileri gelenlerinden ve İmam Ali’nin (a.s) has yarenlerindendir. O, Cemel ve Sıffin savaşlarında bulunmuştur. Hani b. Urve, Hucr b. Adiy’in Ziyad b. Ebih’e karşı yaptığı kıyamının erkânlarından ve Yezit’e biata karşı olanlardan sayılmaktadır. Evi Ubeydullah b. Ziyad’ın Kufe'ye girmesinden sonra askeri ve siyasi faaliyetlerin merkezi haline gelmiştir. Hani, Müslim b. Akil’in kıyamında da önemli rol oynamıştır. Hicri 60. yılın, Zilhicce ayının sekizinde, Müslim b. Akil’in şehadetinden sonra Ubeydullah b. Ziyad’ın emriyle başı bedeninden ayrılarak şehit edilmiştir. Hani b. Urve’nin şehadet haberi İmam Hüseyin’e Zerud bölgesinde ulaşmıştır. İmam Hüseyin (a.s) onun şehadetine ağladı, İstirca ayetini okudu ve onun için Allah’tan rahmet talebinde bulundu. Hani’yi Kufe Daru’l-İmaresinin yanında toprağa verdiler. Hani b. Urve’nin türbesi günümüzde Şiaların ziyaretgâhlarındandır.

Kişiliği ve Hanedanı

Hani b. Urve, İmam Ali’nin (a.s) ashabından[1] ve muhlis Şialarındandır.[2] Mezhec kabilesinin Murat oğulları kolundandır.[3] Murat oğulları kabilesinin şeyh ve büyüklerinden olan Hani,[4] Kufe halkının nezdinde de büyük makam ve itibara sahipti.[5]

Hani’nin oğlu Yahya, muhaddis ve Ehlisünnet nezdinde hadisleri sahih ve güvenilir ravilerden sayılmaktadır.[6]

Hani’nin Müslim’in Kufe’ye Girişine Kadarki Hayatı

Hani b. Urve’nin hayatı noktasında, Kerbela kıyamı hadisesinde Müslim’in İmam Hüseyin’in (a.s) elçisi olarak Kufe’ye girişine kadar, çok az bilgi bulunmaktadır. Hani, Cemel[7] ve Sıffin savaşlarına[8] katılmış ve Sıffin savaşında İmam Ali (a.s) onunla istişarelerde bulunmuştur. İmam Ali (a.s) Eş’as b. Kays’ı Rebie ve Kinde kabilelerinin reisliği görevinden aldığı zaman, Hani, İmam’a (a.s) bu iki kabile reisliği için Eş’as’ın seviyesinde birinin yerine getirilmesi önerisinde bulunmuştur.[9] Hani kendi kabilesine oldukça bağlı biriydi. Horasan valisi Kesir b. Şahab Mezheci’nin, zimmetine para geçirmekle suçlanıp, Kufe’ye kaçtığı zaman Hani onu korumuş ve bundan dolayı da Muaviye kendisini kınamıştır.[10] Muaviye oğlu Yezit için Kufe halkından biat aldığı zaman, Hani buna muhalefet etmiş ve hatta Muaviye’nin böyle bir işe yeltenmesine şaşırdığını belirterek, Yezit’in kötü ve çirkin özelliklerini birbiri ardınca sıralamıştır.[11] Hani, Hücr b. Adiy’nin Ziyad b. Ebih’e karşı yaptığı kıyamın erkânlarından/temel taşlarından biriydi.[12]

Hani’nin Müslim b. Akil’in Kıyamındaki Rolü

Müslim bin Akil, Ubeydullah b. Ziyad’ın Kufe’ye gelişinden ve tehditlerinden haberdar olunca, Muhtar b. Ebu Ubeyd Sakafi’nin evinden ayrılıp, Hani b. Urve’nin evine gitti.[13]

Bir rivayete göre Hani, Müslim’in evine gelmesine mail değildi, ancak Müslim’in evine girmesiyle birlikte, bütün varlığıyla onu savunmuştur.[14] Hani’nin evi, sosyal açıdan Muhtar’dan daha etkin olması nedeniyle seçilmişti. Hani b. Urve’nin evi Ubeydullah b. Ziyad’ın Kufe’ye girmesinden sonra askeri ve siyasi faaliyetlerin merkezi haline gelmişti ve Şiiler onun evine gidip gelmekteydiler.[15]

İmam Ali’nin (a.s) has yaranlarından[16] ve Basra Şiilerinin büyüklerinden olan Şerik b. el-A’ver de (Ubeydullah b. Ziyad’ın yanında Kufe’ye getirildi) hastalandı ve o da arkadaşı olan Hani’nin evine yerleşti.[17] Şerik, Hani’yi Müslim’e yardım etmesi için teşvik etti ve Hani’nin evinde, Ubeydullah’ın kendisini ziyarete geldiği zaman öldürülmesi için plan yaptı.[18][19]Fakat bu plan, Hani’nin misafirinin evinde öldürülmesine istekli olmamasından dolayı, gerçekleşmedi.[20]

Tutuklanması ve Şehadeti

Hani b. Urve'nin Zarihi

Ubeydullah b. Ziyad Şam'lı kölelerinden birini Hani’nin evini gözetlemesi için görevlendirdi.[21] Hani, İbni Ziyad’ın görüşüne gitmeyince, Ubeydullah b. Ziyad hile ve kurnazlıkla ve Muhammed b. Eş’as, Esma b. Harice[22] ve Amr b. Haccac Zübeydi’nin[23] (her üçü de Hani’nin akraba ve dostlarındandı) vasıtasıyla Hani’yi Daru’l-İmare’ye getirtti. Böylece Hani ile Müslim b. Akil’i ayırdı ve Müslim’in kıyamı da bastırıldı.

Hani, Müslim b. Akil’i Ubeydullah’a teslim etmeyi ret edince işkence gördü; öyle ki burnunu kırıp, zindana attılar. [24]

Müslim’in şehadetinden sonra, hicretin 60. yılı zilhicce ayının sekizinde Hani’yi elleri bağlı bir şekilde kasapların pazarına götürdüler ve Ubeydullah’ın emriyle, Reşit adındaki Ubeydullah’ın Türk kölesi tarafından başı bedeninden ayrılarak şehit edildi.[25]

Mes’udi şöyle nakletmektedir:[26] Hani ne zaman Murad oğulları kabilesini yardıma çağırsa, 4000 zırhlı süvari ve 8000 yaya asker ona eşlik ederdi ve eğer müttefiklerinden davet etse, 30000 zırhlı asker safına katılırdı. Ancak katligaha doğru yöneldiği zaman o kadar savaşçıdan hiç kimse onun yardım ve davetine icabet etmedi.[27] İmam Ali (a.s) onun öldürüleceğini önceden bildirmişti.[28]

Ubeydullah b. Ziyad, Müslim ve Hani’nin başını Hani b. Ebi Hayye Hemdani ve Zübeyr b. Ervec Temimi aracılığıyla Yezit’e gönderdi ve Yezit’te onu takdir ve teşvik etti.[29] Hani ve Müslim’in na'şlarını Kenase pazarında yerlerde sürüklediler[30] ve daha sonra da dara astılar.[31]

İmam Hüseyin’in (a.s) Hani’nin Şehadetine Tepkisi

Hani ve Müslim’in şehadet haberi, Kufe yolunda olan İmam Hüseyin’e Sa’lebiyye[32] veya Zerud[33] veyahut Kadisiyye[34] ya da Katkatane[35] bölgesinde ulaştı. İmam bu iki yareninin şehadetine ağladı ve İstirca ayetini okudu. Daha sonra Allah’tan defalarca onlar için rahmet talebinde bulundu.[36] Abdullah b. Zübeyr Esedi bir şiirinde onların şehadetini tavsif etmiştir.[37]

Kabri

Hani b. Urve’yi Kufe Daru’l-İmaresinin yanında toprağa verdiler. Şimdilerde kabri Kufe mescidine bitişiktir ve Müslim b. Akil’in kabrinin arkasında ve kuzey tarafında yer almaktadır.[38] Günümüzde Hani’nin kabri Şiilerin ziyaret ettiği ziyaretgâhlardan biridir. Hani’nin özel ziyaretnamesi bulunmaktadır ve o ziyaretnamede Hani, salih kul ve İmam Ali (a.s), İmam Hasan (a.s) ve İmam Hüseyin’in (a.s) ashabı olarak tanıtılmıştır.[39]

Kaynakça

  1. Tusi, Rical, s. 85.
  2. Emin, A’yanu’ş-Şia, c. 7, s. 344.
  3. İbni Abdurabbih, el-Akdu’l-Ferid, c. 3, s. 363; İbni Hazm-ı Endulusi, Cemheretu’l-Ensabi’l-Arab, s. 406.
  4. Tusteri, Kamusu’r-Rical, c. 10, s. 490.
  5. İbni Kuteybe, el-İmame ve’s-Siyase, c. 2, s. 4.
  6. İbni Sa’d, Tabakatu’l-Kubra, c. 1, s. 330; Zehebi, c. 8, s. 302; İbni Esir, Usdu’l-Gabe, c. 2, s. 15; İbni Hacer, el-İsabe, c. 6, s. 188.
  7. İbn A’sem Kufi, Kitabu’l-Futuh, c. 5, s. 40
  8. İbn Muzahim, Vak’atu’s-Sıffin, s. 137.
  9. İbni Muzahim, Vak’atu’s-Sıffin, s. 137.
  10. Zerkeli, el-E’lam, c. 8, s. 68.
  11. Ebu Ali Miskeveyh, Tecaribu’l-Umem, c. 2, s. 32; İbni Ebi’l-Hadid, Şerhi Nehcü’l-Belağa, c. 18, s. 407; Tusteri, Kamusu’r-Rical, c. 10, s. 491.
  12. Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, c. 5, s. 255.
  13. Bakınız; Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, c. 2, s. 336; Dineveri, el-Ahbaru’t-Tival, s. 233; Taberi, Tarih, c. 5, s. 362; İbni A’sem Kufi, Kitabu’l-Futuh, c. 5, s. 40; Mes’udi, Murucu’z-Zeheb, c. 3, s. 252; Tebersi, el-E’lamu’l-Vera, c. 1, s. 438; Makdisi, el-Bed’u ve’t-Tarih, c. 6, s. 9.
  14. Taberi, Tarih, c. 5, s. 362; İbni Esir, el-Kamil fi’t-Tarih, c. 4, s. 25.
  15. Bakınız; Deyneveri, el-Ahbaru’t-Tival, s. 233; Ebu’l-Ferec İsfahani, Mekatilu’t-Talibin, s. 97 - 98.
  16. Sakafi, el-Garat, c. 2, s. 793.
  17. Bakınız; Sakafi, el-Garat, c. 2, s. 793 – 794; Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, c. 2, s. 337; Deyneveri, el-Ahbaru’t-Tival, s. 333 - 334.
  18. Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, c. 5, s. 255; Deyneveri, el-Ahbaru’t-Tival, s. 234 – 235; Taberi, Tarih, c. 5, s. 363; İbni A’sem Kufi, Kitabu’l-Futuh, c. 5, s. 42 – 43; Ebu’l-Ferec İsfahani, Mekatilu’t-Talibin, s. 98 - 99.
  19. Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, c. 5, s. 255; İbni Kuteybe, el-İmame ve’s-Siyase, c. 2, s. 4; Yakubi, Tarih, c. 2, s. 243; Taberi, c. 5, s. 363, öneriyi sunanın Ammare b. Ubeyd Seluli olduğunu söylemiştir.
  20. Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, c. 5, s. 255; Deyneveri, Ahbaru’t-Tival, s. 234 – 235; Taberi, Tarih, c. 5, s. 363; İbni A’sem Kufi, Kitabu’l-Futuh, c. 5, s. 42 – 43; Ebu’l-Ferec-i İsfahani, Mekatilu’t-Talibin, s. 99, Hani’nin eşinin onaylamadığını yazmıştır.
  21. Bakınız; Belazuri, c. 2, s. 336 – 337; Deyneveri, s. 235 – 236; Taberi, c. 5, s. 348 ve 362; İbni A’sem Kufi, c. 5, s. 41 – 42; Mufid, s. 45 - 46.
  22. Dineveri, s. 236.
  23. Taberi, c. 5, s. 349; İbni A’sem Kufi, c. 5, s. 45; İbni Esir, c. 4, s. 28; Tebersi, c. 1, s. 440.
  24. Bakınız; Deyneveri, s. 237 – 238; Taberi, c. 5, s. 365 – 367; Mes’udi, c. 2, s. 252; İbn A’sem Kufi, c. 5, s. 46 - 47.
  25. İbni Sa’d, c. 5, s. 122; Taberi, c. 5, s. 365 – 367; İbni A’sem Kufi, c. 5, s. 61; Tebersi, c. 1, s. 444.
  26. Mes’udi, c. 3, s. 255.
  27. İbn A’sem Kufi, c. 5, s. 61; Taberi, c. 5, s. 367; Tusteri, c. 10, s. 493.
  28. Emin, c. 7, s. 7.
  29. Belazuri, c. 2, s. 341 – 342; Deyneveri, s. 240 – 241; Taberi, c. 5, s. 380.
  30. İbn Kesir, c. 8, s. 157.
  31. İbni Haldun, c. 3, s. 29.
  32. İbni Esir, c. 4, s. 42.
  33. Deyneveri, s. 240 - 241.
  34. Mes’udi, c. 3, s. 256.
  35. Yakubi, c. 2, s. 243.
  36. Bakınız; Deyneveri, s. 240 – 241; Taberi, c. 5, s. 380.
  37. Belazuri, c. 2, s. 340; İbni Sa’d, c. 2, s. 42; Makdisi, c. 6, s. 9; Ebu’l-Ferec-i İsfahani, s. 108; İbni Habib, s. 45: Şair’in ismini Abdurrahman b. Zübeyr Esedi olarak zikretmiştir; İbni Taktaki, s. 114, Şairin adının Farazdak olarak nakletmiştir.
  38. Beraki Necefi, s. 84.
  39. Bakınız; Kummi, Hani b. Urve’nin zeyareti bölümü.

Bibliyografi

  • İbn Ebi’l-Hadid, Şerhi Nehcü’l-Belağa, baskı: Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahim, Kahire, 1385 – 1387 / 1965 – 1997.
  • İbn Esir, Usdu’l-Gabe fi Marifeti’s-Sahabe, Kahire, 1280 – 1386, baskı ofset Beyrut.
  • İbn Esir, el-Kamil fi’t-Tarih, Beyrut, 1385 – 1386 / 1965 – 1966.
  • İbn A’sem Kufi, Kitabu’l-Futuh, baskı: Ali Şiri, Beyrut, 1411 / 1911.
  • İbn Habib, el-Muhabber, Ilse Lichtenstadter, Haydar Abad, Diken, 1361.
  • İbn Hacer Askalani, el-İsabe fi Temyizi’s-Sahabe, baskı: Ali Muhammed Bicavi, Beyrut, 1412 / 1992.
  • İbn Hazm Endululisi, Cemheretu’l-Ensabi’l-Arab, baskı: Abdusselam Muhammed Harun.
  • İbn Haldun, Kitabu’l-İber ve Divani’l-Mübtedei ve’l-Haber, Beyrut, 1391 / 1971.
  • İbn Sa’d, et-Tabakatu’l-Kubra, baskı: İhsan Abbas, Beyrut, 1968 / 1977.
  • Muhammed b. Ali ibn Taktaki, el-Fahri fi’l-Adabi’s-Sultaniye ve’d-Duvelu’l-İslamiyye, Beyrut, Daru Sadır.
  • İbn Abdurabbe, el-Akdu’l-Ferid, baskı: Ali Şiri, Beyrut, 1411 / 1990.
  • İbn Kuteybe Dineveri, el-İmame ve’s-Siyase, baskı: Taha Muhammed Zeyni, Kahire, 1378 / 1967.
  • İbn Kesir, el-Bidaye ve’n-Nihaye, Beyrut, Mektebetu’l-Maarif.
  • Nasr İbn Muzahim Minkari, Vak’atu’s-Sıffin, baskı: Abdusselam Muhammed Harun, 1404.
  • Ebu Ali Miskeveyh, Tecaribu’l-Umem, baskı: Ebu’l-Kasım İmami, 1366 h.ş / 1987.
  • Ebu’l-Ferec İsfahani, Mekatilu’t-Talibiyyin, baskı: Seyyid Ahmet Sakar, Kahire, 1368 / 1949.
  • Seyyid Muhsin Emin, A’yanu’ş-Şia.
  • Hüseyin b. Ahmed Neraki, Tarihu’l-Kufe, baskı: Muhammed Sadık Bahru’l-Ulum, Beyrut, 1407 / 1987.
  • Ahmed b. Yahya Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, baskı: Zekar.
  • Şeyh Muhammed Taki Tusteri, Kamusu’r-Rical, baskı: Müessesetu’n-Neşri’l-İslami.
  • İbrahim b. Muhammed Sakafi, el-Garat, baskı: Mir Celaluddin Hüseyni Ermevi.
  • Ahmed b. Davud Dineveri, el-Ahbaru’t-Tival, baskı: Abdu’l-Mun’im Amir, Kahire, 1960.
  • Dehhuda, Lügatname.
  • Muhammed b. Ahmet Zehebi, Tarihu’l-İslam ve Vefeyatu’l-Meşahiri ve’l-A’lam, Havadis ve Vefeyat, 121 – 141, baskı: Ömer Abdusselam Tedmuri, Beyrut, 1407.
  • Zerkeli, el-İ’lam, Beyrut.
  • Fazl b. Hasan Tabersi, İ’lamu’l-Vera bi A’lami’l-Huda, baskı: Müessese-i Alu’l-Beyt (a.s).
  • Tusi, Muhammed b. Hasan, Ricalu’t-Tusi, baskı: Cevat Kayyumi İsfahani, 1420.
  • Taberi, Tarih, Beyrut.
  • Kef’emi, İbrahim b. Ali Amili, el-Misbah li’l-Kef’emi (Cennetu’l-Emanu’l-Vakıye), Daru’r-Rezi (Zahidi), Kum, 1405, ikinci baskı.
  • Kumi, Şeyh Abbas, Mefatihu’l-Cinan.
  • Kumi, Şeyh Abbas, Muntaha’l-Amal, tahkik: Nasır Bakıri Beydhindi, Kum, İntişaratı Delil, 1379, birinci baskı.
  • Mes’udi, Muruc, Beyrut.
  • Mufid, Muhammed b. Muhammed, el-İrşad, Kum, 1413.
  • Mutahhar b. Tahir Makdisi, el-Bed’u ve’t-Tarih, Ernest Larusahaf, 1899.
  • Yakubi, Tarih, Beyrut.