Hür b. Yezid Riyahi

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Hür b. Yezid Riyahi

Hür bin Yezid b. Naciye Temimi Yerbui Riyahi (Arapça: حر بن یزید ریاحی), İmam Hüseyin’in (a.s) yârenlerinden, Kerbela şehitlerinden ve Kufe’nin büyüklerinden ve ileri gelenlerindendir. Hür, kavmi arasında saygın birisi ve aynı zamanda cahiliyet ve İslam döneminin her ikisini de görenlerdendir. Hür, Ubeydullah b. Ziyad’ın Kerbela’daki ordularının bir bölümünün komutanlığını yapmaktaydı. Yaptığı hatadan vazgeçerek, pişmanlık duyup, İmam Hüseyin’e (a.s) katılmasından dolayı Şialar arasında saygın bir yeri vardır.

Nesebi

Hür b. Yezid b. Naciye b. Ka’neb b. Attab b. Haris b. Amr b. Hammam b. Benu Riyah b. Yerbu b. Hanzala, Temim kabilesindendir.[1] Dolayısıyla kendisine Riyahi, Yerbui, Hanzali ve Temimi denmektedir.[2] Hür’ün hanedanı hem cahiliyet ve hem de İslam döneminde büyüklerden sayılmaktadır.[3]

Aşura’dan Önceki Yaşamı

Hür, hicretin 60. Yılında Kufe’nin en ünlü savaşçılarından birisi olarak bilinirdi.[4]

Hür bin Yezid, bazı kaynaklarda, yanlışlıkla Ubeydullah bin Ziyad’ın şurte sahibi olarak anılmıştır.[5] Buna rağmen, Ubeydullah bin Ziyad’ın (Temim ve Hemdan kabilelerindendir) İmam Hüseyin’e (a.s) karşı gönderdiği[6] ordularından bir bölümüne komutanlık yaptığı ve ayrıca askeri düzen ve hükümet komutanlığını titizlikle yerine getirdiği bilinmektedir.[7] Bu da onun hükümette askeri bir sorumluluğunun olduğunu (şurte sahibi olduğu değil) gösterir.

Hür anlaşıldığı kadarıyla politikayla uğraşmamaktadır ve hiçbir kaynakta Kufe’nin 60. Yılındaki o çalkantılı dönemlerinde Hür’ün inanç veya siyasi duruşunu ortaya koyan bir açıklama bulunmamaktadır. Yalnızca Bel’ami, kuşku uyandıran bir rivayetle onun Şia olduğunu, ancak Şia’lığını gizlediğini belirtmiştir.[8]

Kufe Ordusunun Komutanı

Ubeydullah b. Ziyad, İmam Hüseyin’in (aleyhi selam), Kufe’ye doğru yola çıktığını duyunca, Kufe’nin ileri gelenlerinden ve kavminin reisi olan Hür’ü huzuruna çağırttı. Onu bin kişinin üzerinde bir orduya komutan yaparak İmam Hüseyin’e karşı gönderdi.

Başka bir rivayete göre, Ubeydullah b. Ziyad, Hasin bin Temimi’yi 4 bin kişilik bir orduyla Kadisiye’ye gönderdi. Bu şekilde Kadisiye, Haffan, Kutkutaniye’den Lala’ya kadar tüm bölgeyi kontrolü altına almış olacak ve bu bölgeden gelip gidenlerden haberdar olacaktı. Gerçekte Hür ve bin kişilik ordusu Hasin b. Nemir’in komutasındaki 4 bin kişilik ordunun bir bölümünü oluşturmaktaydı.

Hür’ün Duyduğu Ses

Hür’den nakledilen bir rivayete göre, Hür şöyle demektedir: İbni Ziyad’ın sarayından Hüseyin b. Ali’nin (a.s) yönüne doğru harekete geçmek için yola çıktığımda, üç kere şu şekilde ardı ardına ses duydum:

“Ey Hür! Sana cenneti müjdeliyorum.” Önüme, arkama, sağıma soluma baktım kimseyi görmedim. Kendi kendime şöyle dedim: “Allah’a andolsun ki bu müjde değildir; nasıl müjde olabilir ki?! oysa ben Hüseyin b. Ali’ye karşı savaşmaya gidiyorum.”

Hür, sürekli bu düşüncelerle boğuşurken, İmam Hüseyin’le (a.s) karşılaştığında olayı ona anlatır. İmam Hüseyin (a.s) ona şöyle cevap verir: “Sen gerçekten sevap ve güzelliğe doğru yol buldun.”[9]-[10]

İmam Hüseyin’le Karşı Karşıya

İmam Hüseyin (aleyhi selam) Zu Husam’da Hür ve ordusuyla karşı karşıya gelir.[11] Kaynaklardan öyle anlaşılıyor ki Hür’ün görevi İmam Hüseyin’le savaşmak değil, yalnızca onu İbni Ziyad’ın yanına götürmekdir. Bundan dolayı imamın ordusu ile birlikte saf tuttular.[12]

Ebu Mihnef, İmam Hüseyin’le (a.s) Hür’ün ordusunun karşı karşıya gelmesini İmamın yanında olan iki Esed kabilesinden şöyle nakletmektedir:

İmam Hüseyin (a.s) yoluna devam ederek Şeraf adındaki konağa vardı ve geceyi orada geçirdi. Bu arada aniden birisi, "Hurmalık gördüm”, dedi. Biz (Esed kabilesinden olan Abdullah b. Suleym el-Esedî ile Muzri b. Muşmaill el-Esedî) ona şöyle dedik: "Biz bu mekânda bir tek hurma ağacı bile görmedik." İmam Hüseyin (a.s) bize sordu: "Peki sizin görüşünüze göre nedir?" Dedik ki: "Bizce bunlar süvarilerin başlarıdır." Daha sonra o adam da, "Vallahi ben de öyle görüyorum." dedi.

Bunun üzerine İmam Hüseyin (a.s) şöyle buyurdu:

“Acaba bu taraflarda sığınabileceğimiz ve arkamıza alıp sadece bir taraftan bu kavimle karşı karşıya gelebileceğimiz bir sığınak var mı?" Dediler ki: "Evet, var. Bu, sana yakın olan Zu-Husem dağıdır; oraya sol taraftan gidebilirsin. Bu kavim sana ulaşmadan sen oraya varırsan, istediğin olur."

Böylece İmam Hüseyin (a.s) yönünü sola çevirerek o dağa doğru gitmeye başladı. Kervanda bulunanların süratle Zu-Husem dağına doğru koştuklarını görünce, biz de hızla yola koyulduk ve onlardan öne geçtik. Bizim yolumuzu değiştirdiğimizi görünce, onlar da yollarını bize doğru değiştirdiler. Oraya vardığımızda İmam Hüseyin (a.s) indi ve çadırların kurulması emrini verdi.

Henüz çadırları kurmamıştık ki, süvarilerin başları göründü. Bayrakları, kuşların kanatları gibiydi. Hür b. Yezid et-Temimî el-Yerbui komutasındaki bin kişilik süvari ordu gelerek öğlenin çok sıcak saatinde İmam Hüseyin'in (a.s) karşısında düşmanca durdular. Buna karşın İmam Hüseyin (a.s) barışçı bir şekilde davranarak yanındaki gençlere şöyle buyurdu: “Bu topluluğun susuzluğunu giderin, onlara su içirin; atlarına da su verin.”

Bunun üzerine gençler İmam'ın emrettiği şekilde, kalkıp onlara su vererek susuzluklarını giderdiler. Sonra da taştan yapılmış kovaları ve su testilerini doldurup atlarının önüne koydular.

Bir süre geçtikten sonra öğle namazının vakti geldi. Bunun üzerine İmam Hüseyin (a.s), Haccac b. Mesruk el-Cufî'ye ezan okuması emrini verdi. Ezan okunduktan sonra namazın ikamesine (kametine) sıra geldiğinde, İmam Hüseyin (a.s) Hür'e: “Adamlarınla mı namaz kılacaksın?” diye sordu. Hür de cevaben: “Hayır, sen namazını kılacaksın, biz de namazda sana uyacağız (sizinle beraber saf bağlayıp namaza duracağız)”, dedi. Böylece İmam Hüseyin (a.s) onlara namaz kıldırdı. Ardından çadırına çekildi ve dostları İmam'ın etrafına toplandı. Daha sonra İmam Hüseyin (a.s) şöyle buyurdu:

“Ey insanlar! Eğer Allah'tan korkar ve hakkın, sahibinin elinde olduğunu (olması gerektiğini) bilseniz, bu, Allah'ın rızasına daha uygun olur. İşte Peygamber'in Ehlibeyti olan bizler, velayet ve size önderlik etmeye; hakları olmadığı hâlde bu iddiada bulunanlardan, aranızda daima zulüm ve tecavüzle hareket edenlerden daha çok lâyığız. Eğer bizden hoşlanmıyor, (bu husustaki) hakkımızı tanımıyorsanız ve de şimdiki görüşünüz, elçilerinizin bana getirdiği mektuplarınızdaki görüşlerinizden farklı ise, o zaman ben de sizin yanınızdan geri dönerim.”

Bunun üzerine Hür b. Yezid şöyle dedi: “Allah'a andolsun ki bizim, dediğin bu mektuplardan hiçbir haberimiz yoktur. Bizim görevimiz seni Kufe’ye İbni Ziyad’ın yanına götürmektir.”

İmam Hüseyin (a.s) adamlarına şöyle emretti: “Kalkın ve bineklerinize binin.”

Bunun üzerine onlar da yerlerinden kalkıp bineklerine bindiler; ardından kadınların binmelerini beklediler.

Ancak geri dönmek istediklerinde, Hür'ün ordusu onların dönmesine engel oldu.

İmam Hüseyin (a.s) Hür'e şöyle buyurdu: “Anan yasında ağlasın! Ne istiyorsun?”

Hür dedi ki: “Vallahi, seni emîr Ubeydullah b. Ziyad'ın yanına götürmek istiyorum.”

İmam Hüseyin (a.s) cevabında: "Allah'a yemin ederim ki, ben de bu durumda sana uymayacağım”, dediğinde, Hür de: “Öyleyse Allah'a yemin ederim ki, ben de seni asla bırakmayacağım”, dedi.

Aralarındaki konuşma uzayınca, Hür, İmam Hüseyin'e (a.s) şöyle dedi: “Ben seninle savaşmak için görevlendirilmedim. Sadece Kûfe'ye götürünceye kadar senden ayrılmamak üzere memur kılındım. Madem bunu kabul etmiyorsun, bari öyle bir yolu seç ki, ne seni Kûfe'ye ulaştırsın, ne de Medine'ye geri döndürsün. Böylece bu yol seninle benim görüşümün ortasında olur ve ben de fırsattan yararlanıp İbni Ziyad'a mektup yazarım. Bu arada sen de istersen Yezid b. Muaviye'ye mektup yazarsın! Belki bu vasıtayla Allah bana bir çıkış yolu nasip eder de beni sana karşı savaşmaktan ve seninle ilgili kötü işlere bulaşmaktan kurtarır. Şimdi Uzeyb ve Kadisiye yolundan sola doğru gidin.” Böylece İmam Hüseyin (a.s) ashabıyla birlikte (o yöne doğru) hareket etti; Hür de onların paralelinde ve yakınında hareket etmeye başladı.[13]

Hür, her ne kadar savaşmak için görevlendirilmemiş olsa da İmam Hüseyin’le (a.s) yaşanabilecek bir çatışmayı ihtimal dahilinde görmekte ve hatta dediklerine göre İmam Hüseyin’e savaşması halinde öldürüleceği uyarısında bulunmuştur. Her fırsat bulduğunda İmama şöyle demekteydi: “Allah için kendi saygınlığını koru. Eğer savaş çıkacak olursa öldürüleceğinden kesin olarak eminim.” Ancak İmam (a.s) ona şiirle yanıt vererek Allah yolunda ölüm ve şehadetten korkmadığını söylemekteydi.

İmam, yolda Kûfe'li dört atlı ile karşılaştı. Yanlarında yol rehberleri olan Tirimmah b. Adiy de vardı. O da atına binmişti. Bu sırada Hür b. Yezid öne çıktı ve İmam Hüseyin'e (a.s) şöyle dedi: "Kûfeli olan bu kişiler seninle birlikte gelenlerden değiller. Onun için ben onları tutuklamalıyım ya da geriye döndürmeliyim.” İmam Hüseyin (a.s) şöyle buyurdu: "Kendimi savunduğum gibi, onları da savunacağım. Bunlar benim ensarım (dostlarım) ve yardımcılarımdırlar. Benimle birlikte gelenler gibidirler. Eğer benimle senin arandaki anlaşmaya bağlı kalırsan, seninle bir sorunum olmayacaktır. Aksi takdirde seninle savaşacağım.” Bunun üzerine Hür onlardan vazgeçti. Daha sonra İmam Hüseyin (a.s) onlardan Kufe hakkında bilgi vermelerini istedi. Onlar da Kays b. Mushir es-Saydevî’nin (İmamın Kufe’ye gönderdiği elçisi) öldürüldüğünü ve onunla savaşmak için büyük bir ordunun hazırlandığını haber verdiler.[14]

İmam Hüseyin’le (a.s) Hür arasındaki anlaşma Muharrem’in ikisinde sona erdi.[15] İki ordu Neyneva’da konakladıklarında bir ulak gelerek İbni Ziyad’dan Hür’e bir mektup getirdi. Mektupta şöyle yazıyordu:

“Bu mektubum eline ulaşır ulaşmaz ve elçim senin yanına gelir gelmez Hüseyin'i durdurup baskı altına al, onu sığınak bulamayacağı düz bir vadiye ve otsuz-susuz bir yere sevk et.[16] Elçime de, sürekli seninle birlikte olması ve senin, benim emirlerimi yerine getirtip getirmediğinin haberini bana getirmesi için, senden ayrılmama emrini vermişim. Vesselâm.”

Hür mektubu okuduğunda, İmam Hüseyin'in (a.s) ashabına dönerek şöyle dedi: "Bu, Emîr Ubeydullah b. Ziyad'ın mektubudur. Bu mektupta, mektubu elime geçtiği yerde sizleri durdurup baskı altına almamı emrediyor. Bu da onun elçisidir; onun emrini yerine getirinceye kadar ona, benden ayrılmamasını emretmiştir.”

Sonra Hür b. Yezid, İmam Hüseyin (a.s) ve ashabını susuz ve bayındır olmayan bir yerde konaklamaları için zorlamaya başladı. İmam Hüseyin (a.s) ona şöyle buyurdu: “Bizim Neyneva, ya Gaziriyye'de ya da Şufeyye'de konaklamamıza izin ver.”

İbni Ziyad’ın gönderdiği casusun kendisini takip ettiğini bilen Hür, bir darboğaza girmiş ve ne yapacağını bilemiyordu. Sonunda İmamın kafilesini durdurdu ve İmam ve ashabının önerisini kabul etmedi (Neyneva, Gaziriyye'de ya da Şufeyye gitmelerine izin vermedi). İmam Hüseyin (a.s) mecburen Fırat nehrinin yakınlarındaki Kerbela’da (bazı rivayetlere göre Akr köyüne yakın) konaklamak zorunda kaldı.[17]

Bunun üzerine Züheyr b. Kayn, İmam Hüseyin'e (a.s) şöyle dedi: “Ey Allah Resulü'nün oğlu! Allah’a andolsun ki bizim için, şu anda bunlarla (Hür ve adamlarına karşı) savaşmak, bunların ardı sıra gelecek olanlarla savaşmaktan daha kolaydır. Canım üzerine yemin ederim ki, kısa bir süre sonra bizimle savaşmak için çok sayıda insan gelecek ve bizim onların karşısında direnmeye gücümüz olmayacaktır.” İmam Hüseyin (a.s), Züheyr'e şöyle buyurdu:

“Ben savaşı başlatan taraf olmayacağım.”

Hz. Hüseyin (a.s) Hür ile birlikte Kerbela’ya kadar hareket etmiştir. Hür ve ordusu, İmamın kafilesinin önünde durarak artık hareket etmemelerini istediler. Hür dedi ki: Burada konaklayın. Fırat buraya yakındır. İmam şöyle buyurdu: “Buranın adı nedir?” dediler ki: “Kerbela’dır…” İmam Hüseyin (a.s) aşağı indi. Hür ve adamları da bir başka yerde durdular. Daha sonra Hür, İbn Ziyad’a mektup yazarak İmam Hüseyin’in (a.s) Kerbela’da konakladığının haberini verdi.

Hür’ün Aşura Günü Tövbesi

Hür ne kadar sert bir tutum takınmış olsa da İmama olan davranışı saygılıydı. Hatta Hz. Fatıma’ya (a.s) olan saygısını dile getirerek Muharrem ayının onunda, yani Aşura günü ordusunu terk ederek İmam Hüseyin’e (a.s) katılmıştır.[18]

Aşura günü, Ömer bin Saad ordusunu düzene koyarak her bölüğün komuta kademesini belirledi. Hür bin Yezid’i ise Temim ve Beni Hemdan kabilesinin komutanı olarak atadı. Ordunun düzeninin belirlenmesi ile artık ordu İmam Hüseyin (a.s) ve adamlarına karşı savaşma pozisyonuna geçti.

Ömer b. Sa'd saldırı hazırlığına geçtiğinde, Hür b. Yezid ona şöyle dedi: “Bu adamla (İmam Hüseyin’le) savaşmak mı istiyorsun?” Ömer b. Sa'd dedi ki: "Evet. Allah'a yemin ederim, hem de öyle bir savaş olacak ki en kolayı, başların kesilmesi ve ellerin bedenlerinden ayrılması olacaktır!"

Hür, "Peki Hüseyin'in yaptığı önerilerden hiçbirisi sizi razı etmiyor mu?" dediğinde, Ömer b. Sa'd şöyle dedi: “Eğer iş benim elimde olsaydı, kabul ederdim, ama senin emirin –Ubeydullah- kabul etmedi.”

Bu konuşmadan sonra Hür ordudan ayrılarak bir köşeye çekildi ve yavaş yavaş İmam Hüseyin'e (a.s) doğru yaklaşmaya başladı. Ömer bin Saad’ın ordusunda olan kendi kavminden Muhacir b. Evs adında birisi ona şöyle dedi: “Ey Yezid'in oğlu! Ne yapmak istiyorsun? Saldırmayı mı düşünüyorsun?” Hür sustu ve titremeye başladı. Muhacir şöyle dedi: “Ey Yezid'in oğlu! Vallahi, senin hâlin insanı şüphelendiriyor. Allah'a yemin ederim ki, seni şimdi gördüğüm şekilde hiçbir savaşta görmedim. Eğer bana Kûfe ehlinin en cesuru kimdir diye sorsalar, senden başkasını gösteremem. Sende gördüğüm bu hâl de nedir?”

Hür şöyle dedi: “Allah'a yemin ederim, kendimi, cennetle cehennem arasında görüyorum. Allah'a yemin ederim ki, parça parça olsam da, ateşe atılıp yakılsam da cennetten başkasını tercih etmem.”

Hür bunları dedikten sonra atını mahmuzladı ve Hz. Hüseyin'in (a.s) karargâhına doğru sürdü. Hüseyin'in yanına vardığında, ona şöyle dedi:

“Ey Allah Resulü'nün oğlu! Ben senin dönmene engel olan, yolda seninle hareket eden ve seni bu mekânda kontrol altına alıp burada kalmaya mecbur kılan kimseyim. Allah'a yemin ederim, eğer onların senin sunduğun öneriyi kabul etmeyeceğini bilseydim, asla bunları yapmazdım. Şimdi yaptığım bu işlerden dolayı Rabbime tövbe etmiş olarak senin yanına geldim. Senin huzurunda ölünceye kadar canımla sana yardım etmek istiyorum. Acaba bunu benim için tövbe olarak kabul eder misin?”

İmam Hüseyin (a.s) şöyle buyurdu: “Evet, Allah senin tövbeni kabul edecektir ve seni bağışlayacaktır.” “Sen, annenin adlandırdığı gibi gerçekten hürsün, dünyada da, ahirette de hürsün.”[19]

İmam Hüseyin (a.s) atından aşağıya in, dediğinde. Hür, “Senin için ata binmiş olmam, attan inmiş olmamdan daha iyidir. Bir süre onlarla bu şekilde savaşacağım. Ne de olsa sonunda attan indirileceğim.” İmam Hüseyin (a.s), "O hâlde düşündüğün gibi yap”, buyurdu.

Tövbesinin Nedenleri

İbni Ziyad’ın bu önde gelen komutanının taraf değiştirmesi o kadar şaşırtıcı bir durumdur ki bazıları onun “gaybi sözler” duyduğunu bazıları ise “sadık rüyalar” gördüğünden saf değiştirdiğini belirtmiştir.[20]
Elbette bu tür görüşlerin doğruluk ve yanlışlığını göz önünde bulundurmadan Hür’ün seçmiş olduğu yolun zorluk ve hassasiyetine bir leke getirmemektedir.[21]

Bazıları ise, Hür’ün İmam Hüseyin’e (a.s) katılma eşiğine gelmesinin nedenini kendi seçimine bağlamaktadır. Bunun delili ise Hür’ün söylediği şu sözlerdir: “Kendimi, cennetle cehennem arasında görüyorum. Allah'a yemin ederim ki, parça parça olsam da, ateşe atılıp yakılsam da cennetten başkasını tercih etmem.”[22]

Kufe Ordusuna Yaptığı Konuşma

Hür, tövbe ettikten sonra Ömer bin Saad’ın ordusunun karşısında durarak şöyle dedi:

“Ey kavim! Acaba Hüseyin'in size sunmuş olduğu önerilerden hiçbirisini kabul etmiyor ve Allah'ın sizi onunla savaşmaya müptela kılmasından korumasını istemiyor musunuz?”

Onlar şöyle dediler: “Sözlerini emirimiz olan Ömer b. Sa'd’a söyle.”

Ardından daha önce Ömer b. Sa'd'a ve Kufelilere söylediği sözün aynısını Ömer b. Sa'd'a yeniden dedi. Ömer b. Sa'd şöyle dedi: “Ben Hüseyin’le savaşmaktan yana hırslıyım. Ama eğer Hüseyin'in önerisini kabul etmek için başka bir yol bulsaydım, onu yapardım.”

Hür orduya dönerek şöyle dedi:

"Ey Kûfe ehli! Ananız yasınıza otursun! Siz Hüseyin'i davet ettiniz; ama yanınıza geldiğinde, onu düşmana teslim ettiniz. Canınızı ona feda edeceğinizi söylediniz; fakat sonra onu öldürmek için onun karşısında durdunuz; onu alıkoydunuz, boğazını sıktınız ve her taraftan onu sardınız. Böylece Allah'ın geniş yeryüzünde bir yere gitmesine, kendisini ve ailesini emniyete almasına engel oldunuz. Sonuçta o sizin elinizde bir esir gibi kaldı; kendisi için ne yarar sağlayabiliyor, ne de bir zararı kendisinden uzaklaştırabiliyor. Yahudi'nin, Hıristiyan'ın, Mecusi'nin, hatta Irak'ın domuzlarının ve köpeklerinin içinde yuvarlanarak su içtiği şu akmakta olan Fırat'ın suyunu ondan, çocuklarından, kadınlarından ve yârenlerinden esirgediniz, ondan içmelerine engel oldunuz. Şimdi susuzluk onları mahvetmiştir. Muhammed'den (s.a.a) sonra onun evlatlarına ne kadar da kötü davrandınız! Eğer tövbe etmez, yapmakta olduklarınızdan vazgeçmezseniz, Allah susuzluk gününde (kıyamette) sizin susuzluğunuzu gidermeyecektir.”

Bu sırada düşman ordusunun okçu birlikleri ona doğru ok atmaya başladılar. Böylece Hür sözünü kesti ve İmam Hüseyin'in (a.s) yanına döndü.

Şehadeti

Hür’ün tövbesi ile şehadeti arsında uzun bir süre geçmemiştir. Rivayete göre, Hür, İmam Hüseyin’e karşı çıkan ilk kişi olduğundan onun yolunda savaşarak şehit olmak isteyen ilk kişi olmak istiyordu.[23] Hür, İmamın ordusuna katılır katılmaz, savaş meydanına çıktı. Ömer bin Sa'd ile yaptığı ikinci konuşmanın ve Kufelilerin ona hakaretlerinin ardından Kufelilerin recez okuyanları ile defalarca savaştıktan sonra şehit oldu.[24]

Hür, yiğitçe savaşıyordu. Atının yaralanmasına ve kulak ve başından kanlar akmasına rağmen düşmana korkusuzca saldırıyordu. Düşman ordularından kırk küsürünü öldürdü.

İbni Saad’ın piyade birlikleri Hür’e karşı bir şey yapamadıklarından hepsi bir anda saldırıya geçerek onu şehit ettiler. Dediklerine göre Hür’ün şehit olmasında iki kişinin parmağı vardı. Eyyub b. Musrih ve ötekisi Kufe ehlinden Sevaranlı birisi.

Ancak başka kaynakların naklettiğine göre, Hür b. Yezid Riyahi ve Züheyr b. Kayn, Habib b. Mezahir’in şehadetinin ardından Aşura günü öğleden sonra beraber savaş meydanına çıkarak düşman birliklerine saldırdılar. Her ikisi de yan yana çok çetin bir savaşa giriştiler. Öyle ki birisi saldırılara karşı koyamayacak duruma düştüğünde ve muhasara altına alındığında diğeri onun yardımına koşup onu kurtarıyordu. Bu şekilde bir süre böyle savaştılar. Nihayet düşmanın piyade grubu Hür'e saldırdı ve onu şehit etti. Züheyr de çadırlara geri döndü.

İmam Hüseyin’in (aleyhi selam) ashabı, Hür b. Yezid’in cenazesini getirdiler. İmam Hüseyin (a.s) başucunda durdu ve yüzündeki kanları temizledi. Sonra şu cümleleri buyurdu: “Sen, ananın adını koyduğu gibi hürsün, hem dünyada ve hem de ahirette hür ve azadesin.” İmam Hüseyin (a.s) bir mendille Hür’ün başını bağladı.

Çocukları ve Kardeşleri

Bazı yeni kaynaklara göre, Hür’ün İmam Hüseyin’e katılması ile birlikte oğulları, kardeşleri ve kölesi de İmam Hüseyin’e katılmış ve Kerbela vakıasında şehit olmuşlardır.[25] Ancak bu konu, eski kaynaklarda pek değinilmediği için çok da güvenilir değildir.

Hür b. Yezid'in Zerihi

Gelecek Kuşakları

Hür bin Yezid Riyahi’nin sonraki kuşakları hakkında da bazı bilgiler bulunmaktadır. Tarih boyunca iki hanedan Hür’e mensuptu. Birisi Kazvin Mustavfiyan hanedanıdır[26] ki meşhur tarihçi Hamdullah Mustavfi bu hanedandandır.[27]-[28] Diğeri Lübnan Cebel Amul bölgesinden olan Al-i Hür hanedanıdır. Onların en meşhuru “Vesailu’ş-Şia” kitabının yazarı Şeyh Hürrü'l Amuli’dir.[29]

Toprağa Verilişi

Emin’in dediğine göre,[30] Beni Esed kabilesi tarafından Kerbela şehitlerinin defnedilmesi sırasında Hür’ün kabilesinden bir grup, Kerbela vakıasından sonra Hür’ün öteki Kerbela şehitleri ile aynı yere defnedilmesine karşı çıkmış ve Hür’ü daha uzak bir yere götürerek defnetmişlerdir. Dolayısıyla Hür’ün kabri İmam Hüseyin’in (a.s) kabir şeriflerinden bir mil daha uzaktadır. Eskiden bu yere “Nevavis” demekteydiler.[31] Günümüzde Hür b. Yezid Riyahi’nin kabri şerifleri Kerbela şehrinin batı yakasında ve yedi kilometre mesafede bulunmaktadır.

Kabrinin Açılma Olayı

Onuncu yüzyılda Hür’ün mezarının olduğu yer bulunmuş ve dediklerine göre Safevi padişahı Birinci Şah İsmail tarafından kendisine bir türbe yapılmıştır.[32]

Aynı şekilde nakledildiğine göre Irak, Şah İsamil Safevi tarafından fethedildikten sonra Kerbela’ya müşerref olmuş ve kabri şerifleri hakkında şüpheye düşmüştür.

Şah İsmail, gerçeğin aydınlatılması için kabrinin kazılmasını emreder.[33]

Kabri açtıklarında, Hür’ü kanlı elbiseler içinde ve capcanlı görürler. Hür’ün bedenindeki kesik yaralarını, başına aldığı kılıç yarasını ve alnına bağlanan mendili müşahede ederler. Şah İsmail, başındaki mendilin alınarak yerine başka bir mendil bağlanmasını emreder.[34]

Tarih ve siyer kitaplarının yazdığına göre Hür’ün alnına bağlanan mendil İmam Hüseyin (a.s) tarafından onun alnına bağlanmıştır. Ancak Hür’ün alnına bağlanan mendili açtıklarında şiddetle kan akmaya ve kabre dolmaya başlar. Başını başka bir mendille bağlarlar, ancak kan kesilmez. Sonunda İmam Hüseyin’in (a.s) bağladığı o mendille yeniden bağlarlar ve kan kesilir.

Şah İsmail, yalnızca ondan küçük bir parça koparır… Şah İsmail Hür’ün mezarının daha güzel ve görkemli yapılmasını emreder.[35]

Türbenin Tamir ve Onarılması

Gacarlar döneminde, Ağa Han Mehallati’nin annesi türbenin onarılma işini üstlenir. Kabrin ziyaretçilerinin kaçakçı ve eşkıyaların tehlikesinden korunması için ön tarafını kale benzeri bir şekilde yaptırır.[36] 1325 yılında Hüseyin Han Şüca es-Saltane, Hür’ün kabrini onarır ve 1330 yılında Seyyid Abdulhüseyin Kiliddar Hür’ün türbesinin avlusunu tamir eder.[37]

Günümüzde İmam Hüseyin’in türbesine birkaç kilometre mesafede bulunan Hür’ün türbesi kubbeli ve gösterişlidir.[38] Ancak bu türbenin Hür’e ait olup olmadığı hakkında halen tereddütler bulunmaktadır.

Bazıları bunu kabul etmemekte ve Hür’ün öteki Kerbela şehitlerinin yanında İmam Hüseyin’e yakın bir yerde defnedildiğini söylemektedirler.[39] Lakin Seyyid Muhsin Emin’in görüşüne göre[40] halkın bu yere olan bağlılığı ve önem vermesi mesnetsiz değildir.

Hür’ün Adı Nahiye-i Mukaddese Ziyaretinde Geçmiştir

Nahiye-i Mukaddese ziyaretinde Hür’ün adı bu şekilde geçmiştir: “es-Selamu ale’l Hürr İbn er-Riyahi.”[41]

Kaynakça

  1. İbni Kelbi, c. 1, s. 213 ve 216; Devadari, c. 4, s. 87, 89: Adını Cerir b. Yezid; Yafii, c. 1, s. 108, Haris b. Yezid ve İbni İmad, c. 1, s. 68.
  2. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 472, 476, 489; Deyneveri, s. 249; Taberi, c. 5, s. 422.
  3. Bkz. Semavi, s. 203.
  4. Bkz. Taberi, c. 5, s. 392, 427; İbni Kesir, c. 8, s. 195.
  5. Bkz. İbni Cevzi, c. 5, s. 335; İbni Verudi, c. 1, s. 231.
  6. Taberi, c. 5, s. 422.
  7. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 473; Deyneveri, s. 252; Taberi, c. 5, s. 402- 403.
  8. Taberi, c. 4, s. 704.
  9. Mesiru’l Ahzan, s. 44.
  10. Nefesu’l Mehmum, s. 231.
  11. Belazuri, c. 2, s. 472; c. 5, s. 400; Mufid, c. 2, s. 69, 78; Ahteb Harezmî, c. 1, s. 327 – 330.
  12. Bzk. Belazuri, c. 2, s. 473; Deyneveri, s. 249 – 250; Mufid, c. 2, s. 80; Ahteb Harezmî, c. 1, s. 332.
  13. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 472- 473; Deyneveri, s. 252; Taberi, c. 5, s. 402 – 403; Ahteb Harezmî, c. 1, s. 331 – 333.
  14. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 473 – 474; Taberi, c. 5, s. 403 – 406; Ahteb Harezmî, c. 1, s. 331 – 333.
  15. Deyneveri, s. 253. Muharrem ayının ilk günleri.
  16. Deyneveri, s. 251; Taberi, c. 5, s. 408 – 409; Mufid, c. 2, s. 81 – 84; Ahteb Harezmî, c. 1, s. 334.
  17. Deyneveri, s. 251 – 252; Taberi, c. 5, s. 408 – 409; Mufid, c. 2, s. 84; Ahteb Harezmî, c. 1, s. 334.
  18. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 475 – 476, 479; Taberi, c. 5, s. 392, 422, 427 – 428; Mufid, c. 2, s. 100- 101; Ahteb Harezmî, c. 2, s. 12 – 13; Kas, s. 14.
  19. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 475 – 476, 479; Taberi, c. 5, s. 392, 422, 427 – 428; Mufid, c. 2, s. 100- 101; Ahteb Harezmî, c. 2, s. 12 – 13; Kas, s. 14.
  20. Bkz. İbni Babaveyh, s. 218; İbni Nema, s. 59; Hairi Horasani, s. 96.
  21. Bkz. Beydun, c. 1, s. 678 – 679; Hür’ün sahih bir eğitim almasının temel etken olduğuna inanmaktadır.
  22. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 475, 476; Mufid, c. 2, s. 99; Ahteb Harezmî, c. 2, s. 12.
  23. Bkz. İbni E’sem Kufi, c. 5, s. 101; Ahteb Harezmi, c. 2, s. 12.
  24. Bkz. Belazuri, c. 2, s. 476, 489, 494, 517; Taberi, c. 5, s. 428, 429, 434, 435, 437, 440, 441; Mufid, c. 2, s. 102- 104.
  25. Ahteb Harezmî, c. 2, s. 13; Kâşifi, s. 281, 282; Hairi Horasani, s. 120, 127; Şemsettin, s. 84, 85.
  26. Bkz. Hamdullah Mustafvi, Tarih-i Güzide, s. 811; Dairetu’l Maarifi Bozorgi İslami, s. 314, 315’den naklen.
  27. Tarihi Güzide, s. 812.
  28. Tarih-i Güzide, s. 794.
  29. Ahmed Hüseyni, Emelu’l Amili Hürrü Amuli’ye mukaddime, c. 1, s. 10, Dairetu’l Maarifi Bozorgi İslami, s. 314, 315’den naklen.
  30. Ahmed Hüseyni, Emelu’l Amili Hürü Amuli’ye mukaddime, c. 1, s. 10.
  31. İbn Kelbi, Cemheretu’n Neseb, c. 1, s. 216.
  32. Bkz. Cezairi, c. 3, s. 265, 266.
  33. Ebu Bekir bin Abdullah Davdari, Kenzu’d Durer ve Camiu’l Gurer, c. 4, s. 89.
  34. Tenkihu’l Makal, c. 1, s. 260.
  35. Nimetullah bin Abdullah Cezairi, el-Envaru’n Numaniye, c. 3, s. 265; Tenkihu’l Makal, c. 1, s. 260; Turasu Kerbela, s. 115.
  36. Edibu’l Mülk, s. 213.
  37. Hüseyni Celali, s. 97.
  38. Emin, c. 4, s. 614; Şemsettin, s. 142.
  39. Bkz. Mufid, c. 2, s. 114, 126; Nuri, s. 106.
  40. Bkz. Mufid, c. 1, s. 613.
  41. İkbal, c. 3, s. 79; Biharu’l Envar, c. 45, s. 71.

Bibliyografi

  • İbn Cevzi, el-Muntezim fi tarihi’l Muluk ve’l Umem, Muhammed Adul Kadir Ata ve Mustafa Abdul Kadir Ata baskısı, Beyrut, 1412 / 1992.
  • İbn Kesir, el-Bidayet ve’n Nihayet, daru ihya turs el-arabi.
  • Deyneveri, Ahmed b. Davud, Ahbaru’t Tival, Abdul Munim Amir ve Cemalettin Şiyal’ın katkıları ile, Bağdat, 1379 / 1959.
  • Semavi, Muhammed bin Tahir Semavi, Ebsaru’l Ayn fi Ensari’l Hüseyin, tercüme: Abbas Celali, Kum, intişar zair, 1991.
  • Taberi, Muhammed b. Cerir, Tarihu’l Umem ve’l Muluk (Tarihi Taberi), tahkik: Muhammed Ebu’l Fazl İbrahim, Beyrut, daru’t turas, ikinci baskı, 1967.
  • Harezmî, el-Muvaffak İbn Ahmed; Maktelu’l Hüseyin (a.s), tahkik ve talik: Muhammed es-Semavi, Kum, mektebetu’l mufid.
  • Hilli, İbn Nema, Mesiru’l Ahzan, tercüme: Ali Keremi, Kum, Hazık, birinci baskı, ş. 1380.
  • Şeyh Müfid, el-İrşat, tercüme: Muhammed Bakır Saidi, Tahran, intişar İslami, ş. 1380.
  • el-Belazuri, Ahmed b. Yahya b. Cabir, Ensabu’l Eşraf, c. 2, tahkik: eş-Şeyh Muhammed Bakır Mahmudi, müessese el-İlmi lil-Matbuat, 1977.
  • İbn Kelbi, Cemheretu’n Neseb, c. 1, Naci Hasan baskısı, Beyrut, 1407 / 1986.
  • İbn Verdi, Tarihi İbn Verdi, Necef, 1389 / 1969.
  • Beydun Lebib, müessese Kerbela, Beyrut, 142/ 2006.
  • Hairi Horasani Hadi, el-Kavlu’s Sedid Bi-Şe’ni’l Hürrü’ş Şehid, Muhammed Taki Hüseyni Celali baskısı, Necef, 1394 / 1974.
  • Hüseyni, Ahmed, Mukaddime ber Emelu’l Amil Hürrü Amuli, Bağdat, k. 1385.
  • Devaddari, Ebu Bekir b. Abdullah, Kenzu’d Durere ve Camiu’l Gurer, c. 4, Gunhil Graf ve Erika Glasen baskısı, Beyrut, 1415 / 1994.
  • Dairetu’l Maarif Bozorg İslami, Kazım Musevi Bocnurdi baskısı, Tahran, birinci baskı, 1389.
  • Şemsettin Muhammed Mehdi, Ensaru’l Hüseyin, Dirasetu an Şüheda Sevretu’l Hüseyin (a.s), er-Rical ve’d Delalet, Beyrut, 1401/ 1981.
  • Mustafvi, Hamdullah, Tarihi Güzide, tahkik: Abdulhüseyin Nevai, Tahran, Emir Kebir, üçüncü baskı, ş. 1364.
  • Yafii, Abdullah bin Es’ed, Miratu’l Cenan ve İbretu’l Yekzan, Beyrut, 1417/ 1997.