Öncelik: b, kalite: c
linksiz
resimsiz
kategorisiz
infobox'siz
navbox'siz
yönlendirmesiz
kaynaksız

Gureru'l Hikem ve Dureru'l Kelim (kitap)

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Gureru'l Hikem

Gureru'l Hikem.jpg


Yazar Ebu’l Fetih Amidi
Yayınevi Ahlulbeyt Yayınları
Yöntem Rivayet
Dili Türkçe

Gureru’l Hikem ve Dureru’l Kelim (Arapça: غُرَرُ الحِکَم و دُرَرُ الکَلِم) kitabı, hicri beşinci yüzyıl âlimlerinden Ebu’ l Fetih Abdulvahid Amidi tarafından yazılmış Müminlerin Emiri Hz. Ali’nin (a.s) kısa sözlerini ihtiva eden çok değerli bir eserdir. Ebu’l Fetih Amidi, İmam Ali’nin sözlerini alfabetik sıralamaya göre derlemiştir. Gureru’l Hikem kitabı, Şia mektebinin ünlü hadis kitaplarından biridir ve şu ana kadar çeşitli dillere tercüme edilmiş, şematik fihristi çıkarılmış ve özetlenmiştir.

Müellif

Kitabı derleyen kişi, Kadı Nasihuddin Ebu’l Fetih Abdulvahid b. Muhammed b. Abdulvahid Temimi Amidi’dir (ö. H. 510).[1] Kendisi şu anda Diyarbakır olarak bilinen Amid şehrinde (veya Diyarbakır’a bağlı Amid ilçesinde) Kadılık yapmaktaydı.[2] Biyografisi ve yaşamı hakkında detaylı bir bilgi yoktur. Kendisinden geriye “Cevahiru’l Kelam fi’l Hikem ve’l Ahkâm min Kıssati Seyyiddi’l Enam” adlı bir kitap daha kalmıştır.[3]

Müellifin Mezhebi

Bazı yazarlar kitabın başında Hz. Ali (a.s) için kullandığı “Keremallahu veçheh” tabirden dolayı kendisinin Şii olmadığını ileri sürmüşlerdir. Ancak Mirza Abdullah Efendi,[4] İbni Şehraşub[5] ve Allame Meclisi[6] onun Şii İmamiye muhaddislerinden olduğunu belirtmişlerdir. Mirza Abdullah Efendi, Ebu’l Fetih Amidi’nin kitabın başında kullandığı ifadenin takiyeden dolayı yahut kitabın nüshasını çıkaran katip ve hattatlar tarafından eklendiği görüşündedir.[7] Muhaddis Nuri, birkaç delille kendisinin Şii olduğunu ispatlamaktadır.[8]

Kitabın Özelliği

Merhum Muhaddis Kummî, bu kitabın özelliğini şöyle anlatır: “Bu kitap, hikmetli sözleri içeren kalın ve büyük bir kitaptır. Alfabetik olarak yazılmıştır. Kulağa hoş gelmesi, kalplere ve zihinlere etki etmesi amacıyla, hikmetlerin sonu kafiyeli olarak biter. Allah, ona (bu kitabı derleyen Âmidî'ye) hayırlı mükafat versin.”

Ez-Zeria'da (c. 16, s. 38) şöyle yazılıdır: “Hz. Ali b. Ebu Talib'in (a.s) sözlerinden derlenen Gureru'l Hikem, Şeyh Ebu’l Fetih Abdulvahid'e aittir. Kitabın arkasında yazdığına göre onun ölüm tarihi Hicrî Kamerî 510'dur. Şeyh Mahmud el-Âmulî ye göre bu kitap 1007 yılında Beyrut'ta yazılmıştır. Nitekim, Mu'cemu'l-Metbuat adlı eserinde de buna değinmiştir. Bu kitapta Hz. Ali'nin (a.s) hikmetli sözleri ve nasihatleri alfabetik sıraya göre toplanmıştır.”

Bu kitabın önemi hakkında rical kitaplarında bu gibi tabirler çok gelmiştir. Bütün bunlar, onu derleyen kimsenin hadis ilminin büyüklerinden olduğunu ortaya koymaktadır.

Kitabın İçerik ve Yapısı

Gureru’l Hikem kitabı, İmam Ali’nin (aleyhi selam) 10.760 kısa sözünden oluşmaktadır. Müellif, bu kısa sözleri Nehcü’l Belaga, Mietu Kelimeti Cahiz, Tuhafu’l Ukul ve Düstur-u Mealimi’l Hikem kitaplarından derlemiştir. Kitabı alfabetik (Arapça olarak) sıralamaya göre düzenlemiştir.

Kitapta yer alan hadisler senetsiz olarak zikredilmiştir. Müellif, kitabın önsözünde hadislerin senetlerini sildiğini belirtmektedir.[9] Rivayetlerin senetsiz olması, kitabı senetsiz kılmaktadır.[10]

Kitabın Yazılma Nedeni

Müellif, kitabın önsözünde, Cahiz’in “Mietu Kelime” (Yüz kelime) kitabını gördükten sonra Müminlerin Emiri Hz. Ali’nin (aleyhi selam) sözlerini içeren bir kitap kaleme almaya karar verdiğini söylemektedir. Müellif ayrıca Hz. Ali’nin 100 hikmetli sözünü bir araya getirerek derleyen Cahiz’i bu sözlerden az bir kısmını derlediğinden dolayı eleştirmektedir.[11]

Hatlı Nüshaları

  1. Hicri 519 yılında yazılan nüshadan alınan kitabın en eski nüshası, 1168 numaralı nüsha “Astan-ı Kudsi Razavi Kütüphanesinde” bulunmaktadır.
  2. Hicri 717 yılında yazılan nüsha, Hacı Hüseyin Melik Kütüphanesinde bulunmaktadır.
  3. Hicri 961 yılında yazılan nüsha, 186 numaralı nüsha ile “Astan-ı Kudsi Razavi Kütüphanesinde” bulunmaktadır.
  4. Hicri 995 yılında nüshası tamamlanan bu nüsha, Şehit Mutahhari Yüksek Okulu Kütüphanesinde bulunmaktadır.
  5. Tarihi belli olmayan bu nüsha, İslami Şura Meclisi Kütüphanesinde bulunmaktadır.

Ayrıca Kum ve İsfahan’da çok nefis nüshaları bulunmaktadır.

Basılı Nüshaları

  1. Hicri 1280 Hindistan basımlı nüsha.
  2. Hicri 1349 İrfan Seyda Matbaası basımlı nüsha.
  3. Hicri 1375 İran basımlı nüsha.

Bu tarihten itibaren kitap, çeşitli yayın evleri tarafından yazılarak basılmıştır.

Tercümeleri

  1. Molla Abdulkerim bin Muhammed Yahya tarafından tercüme edilmiş “Esdafu’d Durer” kitabı, kendisi Şah Sultan Hüseyin Safavi döneminde yaşamış ve kitabı Gureru’l Hikem’in tam tercümesidir.
  2. Gureru’l Hikem tercümesi, Aga Cemal Hansari tarafından tercüme edilmiştir.
  3. Gureru’l Hikem tercümesi, kitap Derviş Mustafa Ruhi tarafından tercüme edilmiştir. Kitap İslami Şura Meclisi Kütüphanesinde 3780 numaralı mecmuada mevcuttur. Bu nüshada çevirmenin adı ve tarihi bulunmamaktadır.
  4. Gureru’l Hikem tercümesi, Şeyh Zeynel Abidin tarafından tercüme edilmiştir.
  5. Gureru’l Hikem tercümesi, Mirza Muhsin Hoşnivis Erdebili tarafından tercüme dilmiştir.
  6. Gureru’l Hikem tercümesi, Muhammed Ali Kummi tarafından tercüme edilmiştir.

Şerhleri

Gureru’l Hikem için mevcut tek şerh, Ağa Cemal Hansari tarafından yazılan şerhtir. Şah Sultan Hüseyin Safavi’nin talebi üzerine kitabı yazmıştır. Şerhte kelimelerin kavramı, hadislerin lügavi tercümesinin yanı sıra kitap, kelam, hadis, edep, ahlak, tefsir, fıkıh, felsefe… gibi konuları da içine almaktadır.

Bu kitap, Seyyid Celalettin Muhaddis Ermevi tarafından mukaddime, tashih ve talik eklenerek hazırlanmış ve Tahran Üniversitesi tarafından basılmıştır.

Haşiye ve Notlandıranlar

  1. “Uyunu’l Hikem ve’l Mevaiz ve Zahiretu’l Mutta’iz ve’l Vaiz”, altıncı yüzyıl ulemasından İbni Şerife diye maruf Kafiyuddin Ebu’l Hasan Ali b. Muhammed b. Hasan b. Ebu Nezzal Leysi Vasiti tarafından yazılmıştır.
  2. El-Cevahiru’l Aliye fi’l Kelimati’l Aleviye, Ali bağdadi tarafından yazılmıştır. Bu kitap, alfabetik sıralamaya göre yazılmış ve “Güreru’l Hikem”in tekmilesi unvanı ile yazılmıştır.
  3. El-Hikem min Kelami’l İmam Emiri’l Mümininin Ali aleyhi selam, bu kitap, Kazım Müdür Şaneçi gözetiminde Bonyad-ı Pehuheşha-yı İslami Astan-ı Kudsi Razavi kurumunun girişimleriyle, bir grup tarafından yazılmıştır. Bu kitap, h. 1417 yılında Bonyad-ı Pehuheşha-yı İslami Astan-ı Kudsi Razavi tarafından basılmıştır.

Telhisleri

  1. Şerhi Sed Kelime Kısar, Telif: Hacı Şeyh Abbas Kummi
  2. Kelimatı Aliye Garra, Telif: Mektebi Şirazi
  3. Hakikat Name, Telif: Cihangir Han Nazım el-Melik Ziyai. Bu kitap, İmam Ali’nin (a.s) kısa sözlerini Farsça manzume şeklinde ihtiva etmektedir. Kitap, h. 1331 yılında İstanbul’da basılmıştır.
  4. Çehel Hadis, Hz. Ali (a.s), Telif: Hüseyin b. Yusufuddin Harevi.
  5. Muntehabu’l Gurer, telif: Seyyid Zeynel Abidin bin Ebu’l Kasım Tabatabai.
  6. El-Emsal ve’l Hikemu’l Muntehab min Gureri’l Hikem.
  7. Nazmi’l Gurer ve’d Durer, telif: İbn Molla diye bilinen Halep alimlerinden Şeyh İbrahim bin Şahabaddin Ahmed Tebrizi Hasefeki.
  8. Ebvabu’l Hikem, telif: Kemalu’d Devlet Muhammed Hasan Mirzai Kaçar.
  9. Kelimati Kısar, Telif: Ahmed Ali Sipehr.
  10. Mahfuzetu’l Envar fi Şerhi Bazı Kelimati’l Kısar, telif: Seyyid Abdullah Biladi Buşehri.
  11. Şukufe hayi Hord Ya Sohanani Ali aleyhi selam, telif: Ebu’l Kasım Halet. Hz. Ali’ye aleyhi selam ait hadisleri Farsça ve İngilizceye tercüme etmiş ve her birini bir rubai şekline döndürmüştür. Kitap, Tahran’da basılmıştır.
  12. Hezar Hadis ez İmam Ali aleyhi selam, Telif: Kazımi Halhali.
  13. Telhis Gureru’l Hikem, telif: Seyyid Ebu’l Kasım Mer’aşi.
  14. Hilyetu’s Salihin fi Şerhi Kelimati Emiri’l Müminin aleyhi selam, telif: Molla Haydar Ali bin Muhammed Ali Hindi.
  15. Müntehabu’l Gurer, telif: Fadlallah Kumpani.

Tematik Fihristleri

Bazıları Gureru’l Hikem kitabını konularına göre kategorilere ayırmıştır. Onlardan bazıları şunlardan ibarettir:

  1. Fihristi Mevzui Gureru’l Hikem, telif: Mir Celalettin Muhaddis Ermevi.
  2. Fihristi Mevzui Gureru’l Hikem, telif: Nasrettin Ensari Kummi.
  3. Tasnif Gureru’l Hikem, telif: Mustafa Dirayeti ve Hüseyin Dirayeti.
  4. Cilvehayi Hikmet, telif: Seyyid Asker Nazım Zade Kummi.
  5. Hidayetu’l İlim, telif: Seyit Hüseyin Şeyhu'l İslami Tuveyserkânî.
  6. Fihristi Mevzui Nehcü’l Belaga ve Gureru’l Hikem, telif: Ali Rıza Berazeş.
  7. Nazmu’l Gurer ve Nazdu’d Durer, telif: Şah Sultan Hüseyin Safavi ile aynı asırda yaşamış Molla Abdulkerim bin Muhammed Yahya bin Muhammed Rafii Kazvini.

Mu’cemleri

  1. Mu’cemu’l Elfaz Gureru’l Hikem ve Dureru’l Kelim, telif: Mustafa Dirayeti.
  2. El-Mu’cemu’l Mufehres li-Elfazi Gureru’l Hikem ve Dureru’l Kelim, telif: Ali Rıza Berazeş.

Dış Bağlantılar

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. Ez-Zeria ila Tesanifi’ş Şia, c. 16, s. 38.
  2. Müstedrekat-u A’yanu’ş-Şia, c. 6, s. 326.
  3. Efendi, Riyadu’l Ulema, c. 3, s. 284.
  4. Efendi, Riyadu’l Ulema, c. 3, s. 281.
  5. İbn Şehraşub, Mealimu’l Ulema, s. 81.
  6. Meclisi, Biharu’l Envar, c. 1, s. 34.
  7. Efendi, Riyadu’l Ulema, c. 3, s. 281.
  8. Nuri, Hatimetu’l Müstedrek, c. 3, s. 91 – 96.
  9. Gureru’l Hikem, önsöz.
  10. Mekarim, Envaru’l Fukaha, kitabu’l Bey’, s. 465.
  11. Gureru’l Hikem, önsöz.

Bibliyografi

  • Efendi, Mirza Abdullah, Riyadu’l Ulema ve Hiyazu’l Fuzela, Kum, Matbaatu’l Hayyam, h. 1401.
  • Emin, Seyyid Muhsin, Müstedrakat-ı A’yanu’ş Şia, Beyrut, Daru’t Taarif lil-Matbuat, h. 1406.
  • Emin, Seyyid Muhsin, A’yanu’ş Şia, Beyrut, Daru’t Taarif lil-Matbuat, h. 1406.
  • Tahrani, Ağa Bozorg, ez-Zeria ila Tesanifu’ş Şia, Kum, İsmailiyan Kum ve Kitaphane-i İslamiyye Tahran, h. 1408.
  • Mazenderani, İbn Şehri Aşub, Raşiduddin Muhammed bin Ali, Mealimu’l Ulema, Necef, Menşuratu’l Matbaati’l Haydariye, h. 1380.
  • Meclisi, Muhammed Bakır, Biharu’l Envar, Beyrut, Müessese el-Vefa, h. 1403.
  • Mekarim Şirazi, Nasır, Envaru’l Fukahet (kitabu’l bey’), Kum, İntişarat Medreseti’l İmam Ali bin Ebi Talib aleyhi selam, h. 1425.
  • Nuri, Muhaddis, Mirza Hüseyin, Hatimetu’l Müstedrekat, Kum, müessese Alulbeyt aleyhimu’s Selam, h. 1417.