Eşbah Hutbesi

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Hz. Ali

(Ey Rabbim!) Şahadet ederim ki seni yarattıklarının uzuvları gibi uzuvları var sanıp onlara benzeten, hikmet ve tedbirince ete, deriye büründürdüğün kemiklerin benzerine sahip olduğunu sanan, sana dair bilgi ve düşüncelerini bir esasa bağlayamamış; kalbi, eşin ve örneğin olmadığına yakin etmemiştir.

Eşbah Hutbesi (Arapça: خطبة الاشباح), içinde çeşitli konuların yer aldığı Nehcü’l Belaga’nın uzun hutbelerinden biridir. Allah’ın vasfedilmesi, mekân ve zamansız oluşu, sıfat ve isimlerinin tevkifi olması, mahlûkatın yaratılışının bir amacı olduğu, göklerin, yeryüzünün ve meleklerin tanıtılması gibi konular yer almıştır.

Bu hutbede edebi açıdan olağanüstü ve şaşırtıcı kinaye ve istiareler bulunmaktadır. İbn Ebi’l Hadid, hutbeyi söyleyen kişinin (yani İmam Ali’nin) bu sebeple başkalarından üstün sayılması gerektiğini yazmaktadır.

Nüshalardaki Sıralaması

Eşbah Hutbesi'nden Bir Bölüm
Ey Allah’ım, sen, bütün güzel vasıfların sahibisin, çok övülmeye layıksın. Ümit beslenenlerin en hayırlısı sensin. İsteneceklerin en hayırlısı da sensin.

Allahım!, bana öyle şeyler bağışladın ki, senden başkasına hamd ve sena edemem, Ümitsiz kılanları ve güvenilir olmayanları dilimle övemem.. Sen dilimi insanları övmekten, yaratılmış kullara sena etmekten uzak kıldın. Allahım!, her övenin övgüsünün bir karşılığı ve armağanı vardır. Ben de bunun için, rahmet ve mağfiret hazinelerinin kılavuzu olarak sana ümit bağladım.

Bu hutbenin sıralaması Nehcü’l Belaga’nın nüshalarında farklılıklar arz etmektedir:[1]

Nüsha Adı Hutbe Numarası
el-Mu'cemu'l Mufehres, Subhi Salih 91
Feyzü'l İslam, Hoi'nin Şerhi, Molla Salih, İbn Ebi'l Hadid 90
İbn Meysem 88
Abduh 87
Molla Fethullah 97
Fi Zilal 89

İsminin Konulması

Şebeh, uzaktan görülüp seçilemeyen nesne veya kişiler için kullanılan bir terimdir. Bu hutbede İmam Ali (aleyhi selam) göklerin, yeryüzünün, meleklerin ve Hz. Âdem’in (a.s) yaratılışı hakkında insanların anlayacakları kadar bahsettiğinden, hutbe “Eşbah” adıyla ünlenmiştir.[2]

İçerik ve Anlamı

Nehcü’l Belaga kitabını derleyen Şerif Razi’nin, kitabı yazarken güttüğü düşünce Müminlerin Emiri Hz. Ali’ye (a.s) ait olan hutbelerin içinde fesahat ve belagati en çok dikkate değer olan kısımları seçip, diğer sözleri ihmal etmekti. O hutbelerden biri de Eşbah hutbesidir. Bu hutbenin bazı yerlerinde kesintiye gidilmesine rağmen yine de oldukça uzun bir hutbedir. Hz. Müminlerin Emiri (aleyhi selam) hutbenin neredeyse tüm cümlelerinde istiare ve kinayeler kullanmıştır. [3]

Eşbah Hutbesinde üzerinde durulan konulardan bazıları şunlardır:

  1. Allah’ın vasfedilmesi ve O’nun mekansız ve zamansız olduğu, sıfatlarının tevkifi olduğu ve dolayısıyla Kur’an, nebevi sünnet ve hidayet İmamlarının sözlerinde geçen vasıflarla yetinilmesi gerektiği ve ayrıca insan aklının Allah’ın sıfatlarını idrak etmekten aciz olduğu,
  2. İlimde derinleşenlerin tefsiri[4]
  3. Mahlûklar, her ne kadar konuşmasalar da Allah’ın hüccet ve kanıtlarıdırlar.
  4. Allah’ı yaratıklarına benzetenlerin işlerinin batıl olduğu[5]
  5. Yaratılanların kendileri için kararlaştırılan hedefe ulaşmaları[6] (Yaratılış aleminin hedefli olması)
  6. Yaratılışın sağlam ve muhkem oluşu[7]
  7. Göklerin yaratılışının vasfedilmesi[8]
  8. Meleklerin vasfedilmesi[9]
  9. Yeryüzünün yaratılışının vasfedilmesi[10]
  10. Hz. Adem’in (a.s) yaratılışı[11]
  11. Rızkın az ve çok olarak fakir ve zengin insanların şükür ve sabrını ölçmek için adaletli bir şekilde paylaştırılması[12]
  12. Allah’ın ilminin vasfedilerek tüm varlıklardan haberdar olduğu[13]
  13. Hutbe, İmamın duası ve Allah’ın rızasını talep ederek O’ndan başka kimseye el açmamakla sona ermektedir.[14]

Hutbenin Edebi Değeri

Mutezile Âlimlerinden İbn Ebi’l Hadid, hutbenin şerhinde şunları yazmaktadır:

“Bu bölümde, Müminlerin Emirinin (a.s) sözlerinde olağanüstü kinaye ve istiare bulunmaktadır ve bu bedii babındandır. Eğer çok konuşan bir şairin divanında veya çeneli bir yazarın kitabında bunlar bulunursa, başkalarından daha üstün sayılmasını icap eder… Sözlerin üstünlük ölçüsünü bu şekil sanatlarda arayanlar; yüz sayfalık bir yazıda onlardan iki veya üç kelime bulurlarsa, kıyameti kopartırlar ve ses ve gürültü yaparak sayfalarca onun üstünlük ve değerinden dem vururlar, ancak bu sözlerin tamamı, bu sanatın en latif ve en zarif şekilde, en üstün ifadelerle, en titiz manalarla ve en güzel maksatlarla dopdolu olmasına rağmen, taassup ve nefsani hevesler bu sözlerin üstünlüğünü açıklamalarına mani olmaktadır.[15]

|}</div> |- |}

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. El-Mu’cemu’l Mufehres li-Elfazi Nehcü’l Belaga, nüshalar arasındaki farklılıklar cetveli, s. 232.
  2. Nehcü’l Belaga, tercüme: Şehidi, 91. Hutbe, dipnot. 1, s. 471.
  3. Munteziri, Dershayi Nehcü’l Belaga, c. 3, s. 462.
  4. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 75.
  5. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 76.
  6. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 76.
  7. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 77.
  8. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 77–78.
  9. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 78.
  10. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 80.
  11. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 82.
  12. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 82.
  13. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 83–84.
  14. Nehcü’l Belaga, tercüme Şehidi, s. 84.
  15. İbn Ebi’l Hadid, Şerhi Nehcü’l Belaga, c. 6, s. 451- 452.

Bibliyografi

  • Nehcü’l Belaga, tercüme: Seyyid Cafer Şehidi, Tahran, İlmi ve Ferhengi, ş. 1377.
  • İbn Ebi’l Hadid, Şerhi Nehcü’l Belaga, c. 1, tahkik: Muhammed Ebu’l Fazl İbrahim, Daru İhyau’l Kutubu’l Arabi, İsa el-Bani el-Halebi ve Şureka, m. 1959.
  • Muhammedî, Seyyid Kazım, Deşti, Muhammed, el-Mu’cemu’l Mufehres li-Elfazi Nehcü’l Belaga, Kum, Neşru İmam Ali (a.s), ş. 1369.
  • Munteziri, Hüseyin Ali, Dershayi ez Nehcü’l Belaga, c. 3, Tahran, Serai, . 1380.