Melek

wikishia sitesinden

Melek (Arapça: مَلَک) veya Melaike, Allah'ın (c.c) dünya ve ahirette emirlerini yerine getirmekle görevli, görünmez ve doğaüstü bir varlıklardır. Ayrıca meleklerin varlığına inanmak Müslümanların itikadi inançlarındandır. Müslüman alimleri meleklerin doğası konusunda ihtilaf halindedirler; Teologlar onları çeşitli biçimlerde ortaya çıkan fiziksel varlıklar olarak görürler ancak filozoflar onları fiziksel anlamda bulunamayan varlıklar olarak görürler.

Şii alimler, meleklerin masum olduğuna inanırlar, bu nedenle de günah işlemezler veya Allah'ın emirlerine karşı gelmezler. Ayrıca melekler görevlerinde herhangi bir kusur meydana getirmezler. Görevleri şunlardır: İbadet etmek, Allah'ı tesbih etmek, amelleri yazmak, peygamberlere vahiy ulaştırmak, insanları korumak, müminlere yardım etmek, maddî ve manevî anlamda rızık temin etmek, can almak, kalpleri hidayete erdirmek ve ilahî azabı yerine getirmektir.

Meleklerin farklı kategorileri ve seviyeleri vardır; Cebrail, Mikail, İsrafil ve Azrail diğer meleklerden daha yüksek bir konuma sahiptir.

Meleklerin insan üzerindeki üstünlüğü, meleklerin masumluğu, meleklerin fiziki veya fiziki olmayan tabiatları gibi konular hakkında tefsir ve kelâm kitaplarında ele alınan konular arasında yer almakta ve bu konuda farklı görüşler ileri sürülmüştür.

Melekler Nedir

16. yüzyıldan bir meleğin resmi. Pic 1

Melekler, Allah ile insanların alemi arasında aracılık yapan varlıklardır ve Allah dünyayı onlara emanet etmiştir. [1] Melaike, melekler toplamıdır. [2]

Meleklerin mahiyeti hakkında ihtilaflı görüşler bulunmaktadır; Din alimleri onları pek çok şekle ve cisme bürünebilen latif ve nurlu cisimler olarak görürler. [3] Allame Meclisi, bu görüşü birkaç filozof dışında tüm Müslümanların kabul ettiğini ve ayrıca peygamberlerin ve ibadet ehlinin onları gördüğünü de eklemiştir. [4] Elbette bir grup filozof da melekleri bedeni ve cismani sınırların ötesinde olduğu şeklinde görüş belirtmekle beraber herhangi bir bedene sığmayan özelliklere sahip olduklarına inanırlar. [5] Allame Tabatabai'ye göre, meleklerin fiziki şekillerde veya suretlerde müşahedeleri ile ilgili rivayetlerde zikredilenlerin mecazî (yani, bir şeyin bir kimseye belli bir surette görünmesi) olduğunu belirtir. [6] Ayrıca ona göre meleklerin ve cinlerin farklı tecessüm ve şekillerde ortaya çıkan latif nesneler olduğu yönündeki betimlemelerin geçerli bir delili de bulunmamaktadır. [7] İmam Sadık'tan (a.s) aktarılan bir rivayete göre melekler nurdan yaratılmıştır. [8]

Önemi ve Konumları

Meleklerin varlığına inanmak Müslümanların itikadi inancının bir parçasıdır. [9] Bunun yanı sıra melaikelere inanmak, namaz ile oruca inanmak gibidir ve nübüvvete inanmanın şartlarından biridir. [10]

"Melek" (ملک) kelimesi Kur’an-ı Kerim'da 88 defa geçmektedir. [11] İmam Ali (a.s) Eşbah Hutbesi’nde meleklerle ilgili olarak meleklerin yaratılışını, çeşitlerini, özelliklerini ve görevlerini ele almıştır. [12] Biharü-l Envar kitabında meleklerin ne olduğu, görevleri, meleklerin masumluğu ve Allah’a yakın olan meleklerin nitelikleri hakkında yüzün üzerinde rivâyete yer verilmiştir. [13] İmam Seccad'dan (a.s) Sahife-i Seccadiye'nin üçüncü duası, Allah'a yakın meleklere adamıştır; Bu duada, Allah'a salât ve selâm göndermelerinin, onların saflıklarının artmasının sebebi olduğunu belirtilir. [14]

Rivayetlere göre melekler Allah'ın en çok yarattığı mahluklarıdır ve birçok rivayette onların çokluğundan bahsedilmiştir. [15] Hadislerde meleklerin yaratılışının Hz. Muhammed Mustafa’nın (s.a.a) ve İmamların (a.s) nurunun yaratılmasından sonra gerçekleitiği bildirilmektedir. [16]

Bir grup müşrik, meleklere taparak onları Allah'ın mahlukları olarak kabul etmişlerdir ancak yine de onların uygulamada bağımsız olduklarına ve kendilerinden daha aşağı varlıkların efendileri olduklarına inanmışlardır. [17] Bazı müşrikler de onları Allah'ın kızları olarak görmüşlerdir. [18 ] ]

Çeşitli Dinlerde Meleklerin Yeri

Meleklerden başka dinlerde de bahsedilir; Zerdüşt dininde melekler Ahuramazda'nın (Zerdüşt tanrısı) yaratıklarıdır ve her Amşaspand (Zerdüşt dininin yüksek meleklerinin unvanı) onun (tanrılarının) bir sıfatının tecellisidir. Yahudilikte melekler, Allah'ın yeryüzündeki emirlerini yerine getiren ve insanlara vahiy getiren kullarıdır. Hristiyan İncil'ine göre melekler insandan önce yaratılmıştır ve insanların koruyucularıdır. Selam göndermek ve Mikail gibi meleklere tapınmak Hıristiyan kiliselerinde yaygındır. [19]

Görevleri

Kur’an-ı Kerim meleklerin görevlerinden bahseder: Vahiyde aracılık etmek (Allah'ın mesacını peygamberlere ulaştırmak), [20] dünya işlerini yönlendirmek, yaratıklara ilahi lütufları sunmak, [21] mağfiret dilemek, [22] müminler için şefaat [23] ve kolaylık sağlamak, [24] kâfirlere lânet etmek, [25] kulların amellerini kaydetmek [26] ve insanların canlarını almaktır. [27] Bir grup melek de daima ibadet halindedirler ve Allah'ı (c.c) yüceltmek ve tesbih etmek dışında başka bir şeyle uğraşmazlar. [28]

Araf’da [29] ve ahirette de melekler bulunmaktadırlar; Bir kısmı Cennette [30] bulunmakla birlikte bir kısmı da Cehennem bekçileridir. [31]

Seviyeleri ve Türleri

Allame Tebatebayi'ye göre meleklerin farklı dereceleri ve konumları bulunmaktadır. Bazıları diğerlerinden daha yüksek veya daha aşağıdadır. [32] Kur’an-ı Kerim ayetlerine göre bazıları vahiy meleği Cebrail’in [33] ve bazıları da ölüm meleğinin Azrail’in vekilleridir. [34]

Molla Sadra, melekleri Allah’a yakın melekler, Ervah Muheymiye, semavi cisimlerin emanet edildiği melekler, aklî melekler ve yeryüzü melekleri [35], İmam Humeyni ise Melekleri, cisimaniyete sahip olmayan (Ervah Muheymiye Cebrût dünyasının emanet edildiği melekler) ve maddî varlıkların emanet edildiği melekler adını vererek iki bölüme ayırmıştır. [36 ]

Özellikleri

Meleklerin bazı başlıca özellikleri şunlardır:

Masumluk

Allame Meclisi'ye göre, Şiiler melekleri herhangi bir büyük veya küçük günahtan masum sayarlar. Sünnilerin çoğu da bu görüşe sahiptirler. [37] Bu görüşün yanı sıra bazı Sünniler meleklerin masumluğunu kabul etmezler ve bununla birlikte bazıları da vahiy getiren melekler ve Allah’a yakın melekler gibi yalnızca belirli türlerini masum kabul etmişlerdir. [38]

Kur’an-ı Kerim’de geçen “لَا یسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِ‌هِ یعْمَلُونَ” meali: "Ona (Allah’a) herhangi aykırı bir sözle yaklaşmazlar, buyruklarına eksiksiz uyarlar, söz söylemede onun (Allah’ın) önüne geçmezler." [39] ve “لایعصون الله ما امرهم” meali: “ve onun (Allah’ın) buyruğuna göre hareket ederler.” [40] ayetleri esas alınarak meleklerin masum olduğuna dair deliller getirilmektedir. [41] Elbette bazıları Harut ile Marut'un kıssasını, şeytanın Hz. Adem'e secde etmemesini [42] ve Fütrus’un (melek) isyanını aktararak meleklerin masum oluşundan şüphe duymuşlardır. [43] Bir diğer yandan ise Şii alimler bu tür meselelere çeşitli cevaplar vermişlerdir. Mesela Harut ve Marut'un isyanının hadislerde ve Kur’an-ı Kerim'de hiç geçmemesinin yanı sıra çeşitli teolojik mitlerden etkilenerek aktarıldığı belirtilir. [44] Ayrıca Şeytan’ın da bir melek olmadığı da öne çıkan savunmalardandır. [45] Tüm bunların dışında Mürteza Mutaharri'ye göre hepsi için olmasa bile bir grup melek için Allah'ın (c.c) emirlerine karşı gelme olasılığı bulunmaktadır. [46] Nasır Makarim Şirazi'ye göre bazı meleklerin ilahî emirleri yerine getirmekte tereddüt etmeleri ve bu nedenle de cezalandırıldıklarına dair rivayetlerde zikredilen amellerin günah değil Terk-i Evla’dır yani bazı peygamberler hakkında da kullanıldığı gibi bazı şeyleri daha evla görmelerindendir. [47]

Allame Tebatebayi, meleklerin Allah'ın dilediğini ve Allah'ın emrettiklerini yapacaklarına ve bu nedenle de günah işlemeyeceğine inancındadır. [48]

İnsana Göre Üstünlükleri

Bazı din alimleri, “وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ... وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا”, Meali: "Biz insanoğluna ihsan ettik... Adem'in çocuklarını gerçekten onurlandırdık ... ve onları yarattıklarımızın birçoğundan üstün kıldık.” [49] ayetini esas alarak melekleri insanlardan üstün kabul etmektedir. Diğer alimler de meleklerin Hz. Adem'e secde etmelerini ve Hz. Adem'in bildiklerini meleklere aktarmasını referans göstererek yeteneklerini kullandığı takdirde insanı meleklerden üstün sayarlar. [50]

Hasan Hasanzade Amoli'nin İbn-i Arabi’den aktardığına göre makamı yüksek olan melekler Hz. Âdem'e secde etmek onlara farz olmadığı için bu melekleri insanlardan üstün saymıştır. [51] Muhammed Davud Kaysari ise Allah'ın halifesi konumuna ulaşmış insanları yüce meleklerden de üstün görmektedir. [52] Molla Sadra, Bakara Suresi'nin 31. ayetinden alıntı yaparak Hz. Adem'in meleklere isimleri öğretmesi, ayetin Hz. Adem'in yüce meleklere değil, yerde ve gökte bulunan meleklere olan üstünlüğünü gösterdiğine inanmaktadır. [53]

Peygamberlerin Meleklere Göre Üstünlüğü

Müslümanların pek çoğu, meleklerin aksine peygamberlerdeki öfke ve şehvet gücünden dolayı peygamberleri meleklerden üstün varlıklar olarak görürler. [54] Meleklerin Hz. Adem'e secde etmesinden ve Hz. Adem'in onlara öğretisinden bahseden Kur’an-ı Kerim ayetleri de peygamberlerin meleklere üstünlüğü konusunda öne sürülen deliller arasındadır. [55] Şiiler ise peygamberlerin yanı sıra Masum İmamları da meleklerden üstün olduğu görüşüne sahiptirler. [ 56]

Beşeri Temessül

Kur’an-ı Kerim ayetlerine göre [57] Ruhü-l Emin, Meryem suretinde bir insan olarak temsil edilir. [58] Cebrail’in Hz. Muhammed Mustafa’ya (s.a.a) aktardığına göre [59] bir mümin veya bir günahkarın ruhunu almalarına bağlı olarak Meleklerin ruhu aldıkları zaman meleklerin kişiliğini farklı şekillerde temessül ettikleri rivayet edilir. [60] Temessül, meleklerin asli suretinden başka bir surette görünmesi demektir. [61] Peygamberlerden başka hiç kimse melekleri asli suretinde görmemiştir. [62]

Bekarlık

İslam filozofları meleklerin bekar olduğuna inancındadırlar. [63] Şehvet ve öfke, [64] değişim, tahavvül, evrim [65] ve duyularla algılama [66] gibi maddi özelliklerin eksikliği onların bekarlık sebebi olarak gösterilmektedir. Ancak meleklerin sabit bir statüye sahip olduğunu düşünen birçok müfessirin aksine [67] Molla Sadra, bir grup meleğin ilminin ve kemalinin arttırabildiği görüşündedir. [68] İmam Ali (a.s) bir melek grubunu en bilgili ve Allah'a en yakın melekler olarak tanıtmıştır. Onların gözlerine uyku, akıllarına sapıklık, bedenlerine yorgunluk hâkim olmaz. [69]

Kanatlara Sahip Olmaları

Kur’an-ı Kerim ayetlerine ve hadislere göre meleklerin kanatları vardır. [70] Meleklerin kanatlarının ne anlama geldiği konusunda çeşitli görüşler vardır:

  • Allame Tebatebayi, meleklerin kanatlarının gökten yere ve yerden göğe gittikleri bir şeyle donatıldıkları anlamına geldiğini savunur. Kuşların kanatlarına benzeyen kanatlara sahip olmadıklarını da belirtir. [71]
  • İmam Humeyni, melekût alemindeki meleklerinin cismaniyetsiz ve mücerret olduğuna ve kanatlarının da olmadığına inanmaktadır ancak dünya üzerindeki meleklerinin kolları veya kanatlarının olabileceği görüşündedir. [72] İbn-i Arabi, meleklerin kanatlarının sayısını göklerdeki ve yerdeki etkilerinin kapsamı olarak kabul eder. [73]

Meleklerin kanatlarının sayısı da onların Allah'ın (c.c) emirlerini yerine getirmedeki hızlarının bir işareti, [74] intikal ve eylem gücünün bir işareti, [75] veya meleklerin derece farkının bir işareti [76] olarak kabul edilir.

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

Bibliyografya