El-Kafi (Kitap)

WikiShia sitesinden
(Kafi sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
el-Kâfi
کتاب الکافی

کتاب الکافی.jpg


Yazar Muhammed bin Yakup bin İshak (Kuleynî)
Yayınevi Dârü'l Hadis
Basım Yeri Kum, İran
Yöntem Rivayet
Dili Arapça
Cilt Sayısı 8 cilt

El-Kâfi (Arapça: الکافی), Şia’nın hadis kaynak kitaplarından ve Kütüb-i Erbaa’nın en önemli ve güvenilir kaynak kitaplarından biridir. Kâfi kitabı, Sikatü’l İslam Kuleynî diye meşhur olan Muhammed bin Yakup bin İshak tarafından yazılmıştır. Kendisi İslam âlimlerince güçlü ve sağlam ifadelerle övülmüştür. Bu kitap, İslam âlimlerinin başvurduğu kaynak kitaplardan olup: usul, fürûu ve ravza bölümlerinden oluşmuştur. Kitaptaki hadisler Kur’an’la uyum içinde ve icmaya muvafık hadislerden seçilmiştir.

"el-Kâfi" son derece ünlüdür. Fıkıh ehli bu esere kesinlikle yabancı kalamamışlardır. Hadis aktarıcıları bu eserin içerdiği değerli bilgileri açıklığa kavuşturmak için kesintisiz bir çaba içindedirler. Bu eserin nurlarıyla aydınlanmanın gayretini taşıyorlar. Bu eser, nübüvvet haberlerinin râvilerinin destekçisi, Âl-i Muhammed ilminin koruyucusu, Ehlibeyt şeriatının taşıyıcısı, Ehlibeyt haberlerini nakleden zatların başvuru kaynağıdır. Ulema bu eserden fetvalar çıkarmaktan bir an bile geri durmaz. Hükümler çıkarılırken güvenilmeye değer bir kaynaktır. Kuşaktan kuşağa miras kalmaya ve daima üzerinde çalışılıp araştırılmaya değerdir. Güzel haberlerinin, cevher gibi sözlerinin ve muhteşem hükümlerinin özenle korunmasına layıktır.

Şeyh Kuleynî, mutahhar İmamlar (a.s), İmamların ashapları, İmam Mehdi’nin (a.s) dört naibi ve ayrıca Usul-u Erbaa Mie’ye (Dört Yüz Asıl) kitaplarına ulaşma imkânına sahip olduğundan bu kitabın rivayetlerini en az vasıta ile kaydetmeyi başarmıştır. Hadislerin naklinde gösterdiği ciddi tutum, kitabındaki tüm hadislerin sahih olduğu kanaatini bazılarında oluşturmuştur.

Müellif Hakkında

Ana Madde: Kuleyni
En Önemli Hadis Kitapları
ŞİA
(Kutub-u Erbaa)
Sünni
(Kütüb-i Sitte)

Gaybetü’s-suğrâ (küçük gaybet) döneminde yaşamış Şia’nın büyüklerinden, şeyhlerin şeyhi Sigatü’l-İslam Muhammed bin İshak Kuleynî Râzî, üçüncü ve dördüncü yüzyılın en büyük Şii muhaddislerinden biri olarak bilinmektedir.

Yüce Allah, bu kitabı yirmi senede yazmasını müyesser kıldı. Dünyanın çeşitli bölgelerindeki Şii Müslümanlar, kendileri için dinin her alanında yeterli (Kâfi) gelecek bir kitap yazmasını istiyorlardı. Çünkü Kuleynî, görüş alışverişinde bulunacağı, müzakere edeceği, ilmine güvenilen zatlar ile görüşüyordu. Bazı âlimler, Kuleynî'nin el-Kâfi'yi Kaim’e (Hz. Mehdi’ye) arz ettiği ve İmam'ın da bu eserin güzel olduğunu belirttiği ve: «Şia'mız için Kâfidir.» dediği inancındadırlar.

Kuleynî, Ehlibeyt İmamlarıyla görüşmüş hadis ricalinden ve muhaddislerden hadis rivayet etmiştir. Bu bakımdan eseri, İmam Bakır (a.s) ile İmam Sadık’ın (a.s) rivayetlerinin bir hülasası, onların sünnetlerinin bir membası konumundadır. Zamanının önde gelen üstatları, rivayet ettikleri hadisleri ona okuyor, ondan hadis rivayet ediyor ve icazetini alarak rahle-i tedrisinden geçiyorlardı.

Kâfi İsminin Konulması

Kitaba “Kâfi” isminin konulması hakkında iki görüş ileri sürülmüştür:

  1. Kuleynî’nin ‘Taharet’ kitabında yazdığı şu söze dayandırılmaktadır: “Bu kitap, tüm dini ilimler için Kâfidir/yeterlidir.”[1]
  2. Kitabın adı, İmam Mehdi’nin bir sözüne dayandırılmaktadır. Kâfi kitabı İmam Mehdi’ye sunulduktan sonra, İmam Mehdi (a.s) kitabı överek “Bu kitap, bizim Şiilerimiz için Kâfidir” dediği rivayet edilmiştir.[2]

Âlimlerin Perspektifinde Kâfi

Şeyh Müfid: "el-Kâfi kitabı, Şii kitaplarının en üstünü ve en faydalısıdır."[3]

Şehid-i Evvel: “Hadis alanında İmamiyye mezhebi, el-Kâfi'nin bir benzerini yazabilmiş değildir..."[4]

Muhammed Taki Meclisi: Kâfi kitabı, tüm usul kitaplarından daha kapsayıcı ve derli topludur ve Fırka-yı Naciyenin (Şia İmamiye) en üstün ve büyük kitabıdır.”[5]

Ağa Bozorg Tahrani: Ehlibeytten hadis nakletmede, Kâfi gibisi yazılmamıştır.”[6]

Esterabadî, âlimlerden ve kendi üstatlarından şöyle nakletmektedir: “Kâfi kitabının ayarında veya ona yakın bir kitap İslam dünyasında yazılmamıştır.”[7]

Ayetullah Hoyî, üstadı Nainî’den şöyle nakletmektedir: “Kâfi’nin rivayet senetleri hakkında münakaşa etmek, aciz ve güçsüzlerin hile ve oyunudur.”[8]

Faziletli bir zat, bu değerli eser hakkında şu övgü dolu sözleri söylemiştir: Ehlisünnet arasında buna benzer bir hadis kitabı bulunmaz. Hadisle ilgili her alanda el-Kâfi gibisi yoktur. Bu eser ilâhî ilimlerin tümünü kapsamaktadır. Hatta bu eserin, metin ve senet zinciri bakımından Ehlisünnet'in altı sahih hadis kitabından fazlası vardır; eksiği yoktur.

Kitabın Yazılma Amacı

Kuleynî, kitabın önsüzünde belirttiği gibi kendisi bu kitabı bir din kardeşinin kendisinden istekte bulunması üzerine yazmıştır:

“Şimdi... Ey Kardeşim! "Günümüz insanlarının cehalet üzere el birliği etmelerinden, ve cehalete giden yolları onarmaları hususunda yardımlaşmalarından, ilimden ve ilim ehlinden fersah fersah uzak düşmelerinden; onların yüzünden ilmin büsbütün zayıf düşmesinden, bilgi kaynaklarıyla insanlar arasındaki bağların kopmasından, cahillerin ilmi ve ilim ehlini zayi etmelerinden" şikâyet etmeni anlıyorum. Soruyorsun ki:
"İnsanların dine girdikten, dinin bütün prensiplerini yüzeysel olarak benimsedikten, dinsel prensipleri kabule dayalı bir toplumsal hayat sürdürmeye karar verdikten sonra tamamen cehalet üzere varlıklarını sürdürmeleri, bir bilgi olmaksızın sadece atalarını, önceki kuşakları ve büyükleri taklit ederek her meselede sadece kendi akıllarına dayanarak dini yaşamaları mümkün müdür?"… Yanımda her şeye yeten 'Kâfi' bir kitabın olmasını istiyorum. Bu kitapta dini ilimlerin bütün dalları yer almalı. Öyle ki dini öğrenmek isteyen bir kimseye bu kitap yeterli gelmelidir. Doğruyu bulmak isteyen, bu kitaba başvurmalıdır. Dini öğrenmek,dini yaşamak isteyen kimse bu kitapta aradığını bulmalı, böylece Allah Azze ve Celle'nin farzları ve Allah Resulü'nün sünneti eksiksiz olarak yerine getirilmelidir."
Şunu da ekliyorsun: "Eğer böyle bir kitap olursa Allah-u Teala’nın yardımı ve başarılı kılmasıyla kardeşlerimizin ve yolumuzun takipçilerinin imdadına yetişeceğini, onları doğruya ileteceğini umuyorum." Allah -Ona hamd olsun ki- isteğini yerine getirip kitabı yazmamı müyesser kıldı. Kitabımın senin kastettiğin özelliklere sahip olmasını umuyorum.”[9]

Kitabın Yazım Metodu

Şeyh Kuleynî, kitabın mukaddimesinde de belirttiği gibi Kur’an’la örtüşen ve muhalefet etmeyen ve ayrıca icmâyla uyum içinde olan hadisleri kitabında zikretmiştir. Birbirine zıt olan iki rivayet arasında kararsız kaldığında ise kendisine göre hangisi daha sahihse onu seçmiştir.[10]

Kitabın Özellikleri

Kuleynî, kitabı telif ederken Usul-u Erbaa Mie’den (İmamların ashabı tarafından yazılan ve her biri asıl diye isimlendirilen dört yüz derleme) yararlanmış, İmamların yaşayan yârenleri ile veya ashaplarıyla görüşen kişilerle bizzat görüşmüş ve bu gibi nedenler hadisleri naklederken en az vasıta ile nakletmesine yardımcı olmuştur. İmam Mehdi’nin (a.f) dört naibiyle görüşerek hadislerin doğruluk ve yanlışlıklarını anlayabilmiştir.[11] Kitabın düzen ve tertibi de bir diğer özelliğidir. Kitapta bulunan düzen, rivayetlerin kategorilere ayrılması, rivayetlerin sayısı, hadis senetlerinin tamamının zikredilmesi, inanç, fıkıh, ahlak, içtima… gibi farklı konulardaki kapsayıcılığı kitabın kendisine has özelliklerindendir. Şeyh Kuleynî, ayrıntılı, sahih ve açık hadisleri kitap baplarının başında zikretmiş, mücmel ve müphem hadisleri ise daha sonra getirmiştir.[12]

Kâfi’nin önemini artıran birçok ayrıcalıklı özelliği vardır. En önemlisi, değinildiği gibi bu eserin müellifi, Hz. Mehdi’nin (a.s) naipleri (sefirleri) zamanında hayattaydı. Seyyid İbn Tavus şöyle der: "Muhammed b. Yakub'un tasnifleri ve vekiller zamanındaki rivayetleri, vekiller tarafından onun naklettiklerinin tahkikine imkân sağlıyordu."

Çok azı müstesna, Kâfi'de yer alan hadislerin müellif ile masum imam arasındaki bütün râvi zinciri eksiksiz olarak zikredilir. Bazen rivayet zincirinin başı silinebiliyor. Bunun nedeni, müellifin hiç bir aracı olmaksızın bizzat rivayetin kaynağından nakil yapması olabilir. Ya da kısa bir süre önce zikrettiği bir rivayete bağlamış olması da ihtimal dahilindedir. Dolayısıyla rivayet zincirinin giriş kısmı, yer almayan hadisin rivayet zinciri, tam aktarılan önceki hadis hükmündedir, demek istemiştir."

Kuleynî'nin yöntemi, hadisleri bölümlere ayırarak sahihlik ve açıklık derecelerine göre tertip etmektir. Bu yüzden bölümlerin sonlarındaki hadislerde bir parça müphemlik ve anlam itibariyle gizlilik söz konusudur. Kâfi'nin bir özelliği birbiriyle çelişen rivayetlere yer vermemesi, bilakis belirlediği başlığın kapsamına giren hadisleri almakla yetinmesidir. Bazen zikrettiği hadisi, başkalarına neden tercih ettiğine de işaret etmiştir."

Kitabın İçeriği

Kitap; usul, fürûu ve ravza olmak üzere üç bölümden oluşmuştur. Usul-i Kâfi, inançla ilgili hadislere, Fürûu Kâfi, fıkıh içerikli hadislere ve Ravza-i Kâfi ise tarih içerikli konulara yer vermiştir. Usul bölümünün kendisi dahi birkaç bölüme ayrılmaktadır. Bunlardan birisi de hüccet kitabıdır.

Kâfi’nin Bapları

Kitabın müellifi Kâfi kitabını üç bölüme ayırmıştır.

Usul-i Kâfi

Ana Madde: Usul-u Kâfi

Usul-i Kâfi, 8 kitaptan oluşmakta ve inançlarla ilgili hadisleri kapsamaktadır:

  • Akıl ve Cehl kitabı
  • İlmin fazileti kitabı
  • Tevhit kitabı
  • Hüccet kitabı
  • İman ve Küfür kitabı
  • Dua kitabı
  • Kur’an’ın fazileti kitabı
  • Muaşeret kitabı

Fürûu Kâfi

Fürûu Kâfi, 26 kitaptan oluşmakta ve fıkıh içerikli hadisleri içermektedir.

  • Tahâret kitabı
  • Hayız kitabı
  • Cenazeler kitabı
  • Salât (namaz) kitabı
  • Zekât ve sadaka kitabı
  • Oruç kitabı
  • Hac kitabı
  • Cihat kitabı
  • Maişet kitabı
  • Nikâh kitabı
  • Akîka kitabı
  • Talâk kitabı
  • Itk, tedbir ve mukâtebe kitabı
  • Sayd (av) kitabı
  • Zebâih kitabı
  • Et’ime kitabı
  • Eşribe kitabı
  • Ziynet, tecemmül ve mürüvvet kitabı
  • Devâcin kitabı
  • Vasiyet kitabı
  • Mevârîs kitabı
  • Hudud kitabı
  • Diyât kitabı
  • Şehadet kitabı
  • Kaza ve ahkâm kitabı
  • İman, nüzûr ve kefaret kitabı

Ravzatü’l Kâfi

Ravzatü’l Kâfi, her hangi bir tertip güdülmeden farklı konulardaki hadisleri içermektedir. Her ne kadar bazıları Ravza kitabını Kâfi kitabının bir parçası saymasa da[13] Neccaşî ve Tusî, Ravza kitabını Kâfi kitabının son kitabı olarak bilmektedir.[14]

  • Kur’an-ı Kerîm’in bazı ayetlerinin tefsir ve te’vili
  • Tahir İmamların (a.s) tavsiye ve nasihatleri
  • Rüya ve çeşitleri
  • Dertler ve dermanları
  • Varlık âleminin yaratılışı ve bazı sonuçları
  • Bazı peygamberlerin tarihi
  • Şia’nın fazileti ve vazifeleri
  • Sadr-ı İslam’ın bazı tarihî konuları ve Müminlerin Emiri Hz. Ali’nin (a.s) hilafet dönemi
  • İmam Mehdi’nin (a.s) sıfatı, huzuru ve ashabının özellikleri
  • Bazı sahabe ve kişilerin hayatı

Hadislerin Sayısı ve İhtilaf Nedeni

Kâfi’de yer alan hadislerin sayısı farklı rakamlar ile zikredilmiştir. Yusuf Bahranî, “Lu’lu ve’l Mercan” kitabında 16199, Doktor Hüseyin Ali Mahfuz, Kâfi’nin mukaddimesinde 15176, Allame Meclisi 16121 ve Şeyh Abdürresül Gaffar gibi günümüz araştırmacılarından bazıları ise 15503 hadis olduğunu açıklamıştır. Farklı rakamların çıkma nedeni, hadisleri sayma yönteminin farklı olmasından kaynaklanmaktadır. Şöyle ki bazıları iki senetli rivayetleri iki rivayet, bazıları ise bir rivayet saymıştır. Bazıları Mürsel hadisleri de bir hadis saymış, bazıları ise saymamıştır. Elbette bazen de bazı rivayetlerin bazı nüshalarda yer almaması da nadiren görülmektedir.[15]

Kâfi’nin Şerhleri

Kâfi kitabı daha ilk günden itibaren İslam âlimleri ve muhaddislerin ilgisini çekmiştir. Dolayısıyla Kâfi hakkında çok detaylı çalışmalar yapılmıştır. Ağa Bozorg Tehranî, “ez-Zaria” kitabında Kâfi’ye yazılan 28 şerhin adını zikretmektedir. Bunlardan bazıları Usul-u Kâfi’ye, bazıları kitabın tamamına bazıları ise bazı hadisleri şerh şeklindedir.[16]

  • Camiü'l Ahadis ve'l- Akval, Kasım b. Muhammed b. Cevad b. Vendî (ö. h. 1100)
  • Durrü'l Manzum Min Kelâmi'l-Masum, Ali b. Muhammed el-Amulî (ö. h. 1104)
  • er-Revaşihu's semaviyyeh fi Şerhi'l Ehadisi'l İmamiyye, Mir Damad (ö. 1040)
  • eş-Şafi, Şeyh Halil b. Gazi el-Kazvinî (ö. h. 1089)
  • Şerhü’l Mirza Rafi'uddin Muhammed en-Naimî (ö. h. 1082)
  • Şerhu Molla Sadra Şirazî (ö. h. 1050). 12) el-Vafî, Feyz el-Kaşanî
  • Şerhu Muhammed Emin el-Esterabadî el-Ahbarî (ö. h. 1036)
  • Şerhu Molla Muhammed Salih el-Mazenderanî (ö. h. 1080)
  • Keşfü'l Kâfi, Muhammed b. Muhammed el-İstahbanatî eş-Şirazî
  • Mir'atü'l Ukul fi Şerhi Ahbari Âli'r-Resûl, Allâme Meclisi (ö. h. 1110)
  • Hude'l Ukul fi Şerhi Ahadisi'1-Usul, Muhammed b. Abduali el-Kutayfî (13. y.y.)

Ayrıca Bakınız

Dosya:Şiiler Neden Sahihi Buhari’ye İtimat Etmemekte Ve Hadis Nakletmemektedirler..pdf

Kaynakça

  1. Kâfi, c. 1, s. 14 (Mukaddime).
  2. Kuleynî ve Kâfi, s. 392.
  3. El-İtikadatü’l İmamiye, s 70.
  4. Kâfi, c. 1, s. 27.
  5. Mir’atü’l Ukul, c. 1, s. 3.
  6. Ez-Zaria, c. 17, s. 245.
  7. El-Fevaidü’l Medine, s. 520.
  8. Mu’cemu Ricali’l Hadis, c. 1, s. 99.
  9. Kâfi, c. 1, s. 5.
  10. Kâfi, c. 1, s. 8 ve 9.
  11. Keşfü’l Muhibbe, s. 159.
  12. Tercüme Usul-i Kâfi, c. 1, s. 10.
  13. Riyazu’l Ulema, c. 2, s. 261.
  14. Ricalu Neccaşi, s. 377; el-Fihrist, s. 210.
  15. Kuleynî ve Kâfi, s. 401 ve 402.
  16. Ez-Zaria, c. 13, s. 95- 99.

Bibliyografi

  • Esterabadi, Muhammed Emin, el-Fevaidu’l Medine, Kum, Müessese en-Neşru’l İslami, h. 1424.
  • Efendi, Abdullah bin İsa, Riyadu’l Ulema ve Hiyazu’l Fuzela, Kum, Hayyam Matbaası.
  • Tahrani, Ağa Bozorg, ez-Zaria ile Tesanihu’ş Şia, Beyrut, Daru’l Avda, h. 1403.
  • Hoi, Ebu’l Kasım, Mu’cem Ricali’l Hadis, h. 1413.
  • Seyyid bin Tavus, Ali b. Musa, Keşfu’l Muhicce li-Semereti’l Muhicce, Necef, Haydariye matbaası, h. 1370.
  • Tusi, Muhammed b. Hasan, el-Fihrist, tahkik: Cevad Kayyumi, Neşru’l Fekahet, h. 1417.
  • Gaffar, Abdullah er-Resul, el-Kuleynî ve’l Kâfi, Kum, Müessese en-Neşru’l İslam, h. 1416.
  • Kuleynî, Muhammed bin Yakub, el-Kâfi, Tahran, Daru’l Kutubu’l İslami, ş 1363.
  • Meclisi, Muhammed Bakır, Mir’atu’l Ukul fi Şerhi Ahbari Al-i Resul, Tahran, Daru’l Kutubu’l İslami, ş. 1363.
  • Mustafavi, Cevad, Usul-i Kâfi tercümesi, Tahran, Kitabfuruşi İlmiye İslamiye, ş. 1369.
  • Mufid, Muhammed b. Numan, Tashih İtikadatu’l İmamiye, Beyrut, Daru’l Mufid, h. 1414.
  • Neccaşi, Ahmed b. Ali, Ricalu’n Neccaşi, Kum, Müessese en-Neşru’l İslami, h. 1416.

Hadis İlmi
Mütevatir Hadis Müttefik Meşhur Aziz Garib Hasen Hadis
Mutassıl Hadis Sahih Hadis Münker Hadis
Müsned Hadis Sened açısından Hadis İlmi Metin açısından → Metruk Hadis
Haber-i Ahad Zayıf Hadis Müderric Hadis
Münkati Hadis Muztarib Hadis Müdelles Hadis Mevkuf Hadis Münkati Hadis Mevzu Hadis