Bakiyetullah

WikiShia sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

Bakiyetullah (Arapça: بَقیّةُاللّه) Halen gaybette olan ve son masum imam İmam Mehdi’nin (a.f) lakabıdır. Bakiyetullah ibaresi Kur’an’da masum imamlara tevil edilmiş ve bazı rivayetlere göre Hz. Mehdi’nin (a.f) lakabı olarak kabul görmüştür.

Bakiyetullah lügat manası olarak Allah’ın insanlar için ayırdığı şeyler ya da hayır ve fazilet olarak da tefsir edilmiştir. Tefsirlerde bu ibarenin İmamlara atfedilmesinin sebebi imamların Allah’tan tarafından kullarına sunulan birer nimet ve fazilet olarak görülmesidir.

Ehlibeyt için Kullanımı

Bakiyetullah şia hadislerinde Masum imamlar olarak tefsir edilmiştir. İbn-i Aşûb’a göre "بَقیّةُ اللّهِ خَیرٌ لکُم اِن کُنتم مُؤمِنین" [1] ayeti Masumlar hakkında nazil olmuştur.[2] Allame Meclisi, Bakiyetullah’ı «من ابقاه الله» (Allah’ın koruduğu zat) olarak tanımlamış ve eklemiştir: “Bakiyetullah’tan kasıt enbiyalar ve onların temsilcileridir. Allah bu kimseleri hidayete edici olarak insanlara göndererek koruyup gözetmiştir. Geriye kalan imamlarını da ümmetleri içerisinde korumaya devam etmiştir.” [3] Aynı şekilde elde edinilen rivayetlerde İmam Bakır (a.s) Şehrin kapısını tutanlara kendini Bakiyetullah olarak tanıtmıştır. [4] Ziyaret-i Camiê Kebir duasında da İmamlardan Bakiyetullah ünvanıyla anılmıştır.[5]

Hz. Mehdi’nin Lakabı

Bazı rivayetlere göre Bakiyetullah’tan kasıt İmam Zaman’dır. İmam Ali’den (a.s) nakledildiğine göre Bakiyetullah İmam Mehdi’nin (a.s) ünvanıdır. [6] Ayrıca edinilen başka bir rivayette de İmam Sadık’dan (a.s) İmam Mehdi’ye “Emire-l Müminin” olarak hitap edilmesini sorduklarında “Emire-l Müminin” lakabının Ali bin Ebu Talip’e has olduğunu ve İmam Mehdi’ye (a.s) Bakiyetullah olarak hitap etmelerini söylemiştir.[7]

Bazı Şii Nehcül Belaga yorumcularına göre bu ibare “بَقیَّةُ مِنْ بَقایا حُجَّتِه: O Allah’ın Hücceti gibidir.” Şeklindedir ve Nehcül Belaga’da da bu şekilde yorumlanmış [8] on ikinci imamın lakabı olarak da kullanılmıştır. [9] İbn-i Ebi-l Hadid Mutezili göre Şiiler bu sözle Mehdi’yi, Sofistler Arifleri, Ehli Sünnet ise Allah’ın kullarına olan hüccetini kast ederler. [10] Aynı şekilde Nûdbe Duasında da İmam Mehdi’den Bakiyetullah olarak söz etmiştir. [11]

Şii kaynaklarından aktarılan rivayetlere göre Hz. Mehdi Zuhur anında “بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ...” Ayetini okuyacak ve kendini Bakiyetullah olarak tanıtacak. Bunu gören Müslümanlar “السلام عَلَیْکَ یا بَقِیَّةَ اللّهِ فی اَرْضِه.” ibaresiyle onu selamlayacaklar. [12] Yine aynı şekilde rivayet edilir ki Hz. Mehdi buyurmuştur ki: “اَنَا بَقیَّةُ اللّهِ فی اَرضِه.” (Ben yeryüzünün Bakiyetullahıyım) [13]

Farklı Görüşlerdeki Müfessirler

Müfessirler "بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِین" [14]ayetinde Şuayb Peygamber’in kavmine tavsiyelerine ek olarak Bakiyetullah muhtelif şekilde tefsir edilmiştir. Bunlardan bazılarında insanın helal kazançtan elde ettiği gelirden yine geriye kendisine kalanlar olarak değerlendirmişlerdir. [15] Bazıları ise onu, Hud Suresi'nin 85. ayetinde bahsedilen ölçü ve ölçü araçlarına "Mâkyal" ve "Mizan" bağlamışlar, yani doğru ölçüp biçtikten sonra geriye kalan helal kazancın Allah katında eksik ölçüp elde edilen haksız kazançtan daha hayırlı olduğu söylemişlerdir. [16] Sünni alimi Zemehşeri Bakiyetullah’ın ibadetlerden geriye Allah nezdinde kalanlar olma ihtimalini de değerlendirmiştir.[17] Allame Meclisi’nin söylediğine göre müfessirler Bakiyetullah’ın nimetlerden veya sevaplardan ahiret için arta kalanlar olarak tefsir etmişlerdir. [18]

Fazilet ve Hayrından Kalanlar (Bakiye) Manası

Bazı müfessirler “بَقیّه” (Bakiye) fazilet ve hayır olarak tefsir etmişlerdir. Zemehşeri Hûd suresi 116. Ayette “اُولُوا بقیةٍ” Bakiye “بقیه” kelimesini fazilet ve hayır olarak belirtilmiştir. [19] Doğu bilimcisi ve Kur’an’ın Almanca mealini yazmış olan Rudi Paret, bu kavram hakkında fazilet kelimesinin aslında halihazırda zaten “بقیه” (bakiye) anlamı taşıdığını ve tevil edildiğinde hayırlı anlamını da beraberinde taşıdığını belirtmiştir. “بقیه” (bakiye) kelimesi aynı şekilde “hayır”, “fazilet”, “iyisi” ve “seçilmiş” anlamlarını birlikte taşımaktadır. [20] Bakiye kelimesi Bakara Suresi 248. Ayetinde yine fazilet ve hayır olarak tefsir edilmiştir. [21] Bakiyetullah’ın imamlara işaret etmesi, Allah’ın imamları insanlardan faziletli ve hayırlıları olarak geriye kalanlar olarak tefsir edilmesindendir.[22]

Kaynakça

  1. Hûd Suresi, 86. Ayet.
  2. İbn-i Şehr Aşûb, Menakıb Al ebi Talib, Cilt 3, Sayfa 102.
  3. Meclisi, Buharü-l Envar, Hicri Kam. 1403, Cilt 24, Sayfa 211.
  4. Meclisi, Buharü-l Envar, Hicri Kam. 1403, Cilt 24, Sayfa 212.
  5. İbn-i Meşhedi, el-Mizarü-l Kebir, Hicri Kam. 1403, Sayfa 526.
  6. Tabersi, el-İhticac, Hic. Kam. 1403, Cilt 1, Sayfa 252.
  7. Kîleyni, el-Kafi, Hic. Kam. 1407, Cilt 1, Sayfa 411-412.
  8. Nehcül Belaga, Hic. Kam. 1414, 182. Hutbe, Sayfa 262.
  9. Kûtbe Ravendi, "منهاج البراعه" (Münhacü-l Berae), Hic. Kam. 1404, Cilt 2, Sayfa 722, İslam Dünyası Ansiklopedisinde Bakiyetullah bahsinden nakledilmiştir; Hoyi, Menhacü-l Bera, Hicri Kam. 1400, Cilt 10, Sayfa 355.
  10. İbn-i Ebi el-Hadid, Nehcül Belaga Şerhi, Hic. Kam. 1404, Cilt 10, Sayfa 95-96.
  11. İbn-i Meşhedi, el-Mizarü-l Kebir, Hicri Kam. 1403, Sayfa 526.
  12. Şeyh Sadûk, Kemale-l Din, Hic. Kam. 1395, Cilt 1, Sayfa 331.
  13. Şeyh Sadûk, Kemale-l Din, Hic. Kam. 1395, Cilt 2, Sayfa 384.
  14. Hûd Suresi, 86. Ayet.
  15. Allame Tebatebayi, El-Mizan, Hic. Kam. 1417, Cilt 10, Sayfa 364.
  16. Zemahşeri, el-Keşaf, Hic. Kam. 1407, Cilt 2, Sayfa 418.
  17. Zemahşeri, el-Keşaf, Hic. Kam. 1407, Cilt 2, Sayfa 418.
  18. Meclisi, Buharü-l Envar, Hicri Kam. 1403, Cilt 24, Sayfa 211.
  19. Zemahşeri, el-Keşaf, Hic. Kam. 1407, Cilt 2, Sayfa 436.
  20. Paret, Der Koran: Kommentar und Konkordanz, Miladi 1977 bakısı, Sayfa 52-53; İslam Dünyası Ansiklopedisi Bakiyetullah bahsinden alıntılanmıştır.
  21. Part, Der Koran: Kommentar und Konkordanz, Miladi 1977 bakısı, Sayfa 52-53; İslam Dünyası Ansiklopedisi Bakiyetullah bahsinden alıntılanmıştır.
  22. İslam Dünyası Ansiklopedisi, Cilt 3, Bakiyetullah'a giriş.

Bibliyografya

  • Kur'an Kerim.
  • İbn-i Ebi el-Hadid, Abdülhamid bin Hebetullah, Nehcûl Belaga Şerhi, İbrahim Muhammed Ebelfezl Tashihi, Kum, Ayetullah Maraşi el-Necefi, Hicri kameri 1404.
  • İbn-i Şehr Aşûb Mazenderani, Muhammed bin Ali, Menakıb Al ebi Talib, Kum, Allame, Hic. Kam. 1379.
  • İbn-i Meşhedi, Muhammed bin Cafer, el-Mizarü-l Kebir, Tashihi: Cevat Kaymumi İsfahani, Kum İlim havzalarına bağlı islami Yayınlar ofisi, Kum, Hicri Kam. 1419.
  • Hoyi, Mirza Habibullah, Menhacü-l Bera, Tashihi: İbrahim Meyanci, Tercüme: Hasan Hasanzadeh Amali ve Muhammed Bakır Kumrehi, Tahran, İslam Mektebi, Hicri Kam. 1400.
  • İslam Dünyası Ansiklopedisi, Bakiyetullah'a giriş.
  • Zemahşeri, Muhammed bin Ömer, "لکشاف عن حقائق غوامض التنزیل" el-Keşaf, Beyrut, Darü-l Kitabü-l Arabi, Hic. Kam. 1407.
  • Şeyh Sadûk, Muhammed bin Ali, Kemale-l Din ve Temamü-l Nimeh, Tashihi: Ali Ekber Gaffari, Tahran, İslamiye, Hic. Kam. 1395.
  • Tabersi, Ahmed bin Ali, "الاحتجاج علی اهل اللجاج" el-İhticac, Tahkiki: Muhammed Bakır Horasan, Meşhed, Murteza yayınları, Hic. Kam. 1403.
  • Allame Tebatebayi, Seyyid Muhammed Hüseyin, El-Mizan fi Tefsirü-l Kur'an, Kum İlim havzalarına bağlı İslami Yayınlar ofisi, Kum, Hic. Kam. 1417.
  • Kûtbe Ravendi, Said bin Habibullah, "منهاج البراعه" (Münhacü-l Berae), Dehli Ofisi, Hic. Kam. 1404
  • Kîleyni, Muhammed bin Yakub, el-Kafi, Tashihi: Ali Ekber Gaffari ve Muhammed Ahundi, Tahran, Darü-l Kitabü-l İslamiye, Hic. Kam. 1407.
  • Meclisi, Muhammed Bakır, Buharü-l Envar, Beyrut, "دار احیاء التراث العربی", Hicri Kam. 1403.
  • Nehcül Belaga, Tahkiki: Subhi Salih, Kum, Hic. Kam. 1414.
  • Rudi Paret, Der Koran: Kommentar und Konkordanz, Stuttgart 1977.